ZAMONAVIY MISSIONERLARNING MAQSADI
Bugungi globallaşuv zamonida insonlar orasida boşqa dinni tarğib qiliş, inson qalbi va ongini zabt etişga, öz dinidan voz keçişga qaratilayotgan missionerlik harakati avj olmoqda. Missionerlik bugun sertarmoq soha hisoblanadi. Hozirda missionerlar kirib bormagan jabha, ular faoliyat yuritmayotgan mamlakat dunyoda topilişi qiyin. Missionerlar alohida eʼtibor qaratayotgan jihatlar qatorida taʼlim, soğliqni saqlaş va bepul ijtimoiy yordam tizimini körsatiş mumkin. Zamonaviy missionerlikka bir qator umumiy hususiyatlar xos. Eng avvalo, köpgina zamonaviy missioner taşkilotlari öz hukumatlari tomonidan turli şakllarda kömak olib turişlarini taʼkidlaş zarur. Şuningdek, missionerlar özlari faoliyat yuritmoqçi bölgan hudud aholisi diniy eʼtiqodi, ularning ijtimoiy muammolari haqida maʼlumot olişlari uçun öz tadqiqot markazlariga ham ega. Missionerlar bugungi kunda hohlagan tilda va adadda öz diniy adabiyotlarini çop eta olişlari mumkinligi ham ularning imkoniyatlari naqadar keng ekanini körsatadi. Zamonaviy missionerlar dunyo böyiça demokratik qadriyatlar, inson huquqlari ustivor ahamiyat kasb etib borayotganidan ham öz maqsadlari yölida ustalik bilan foydalanmoqda. Har mamlakatdagi ijtimoiy iqtisodiy vaziyatdan ğarazli maqsadlar yölida foydalanişga harakat qiliş zamonaviy missionerlikning eng muhim hususiyati hisoblanadi. Zamonaviy missionerlikni belgilangan maqsadlarning mohiyatidan kelib çiqib, şartli ravişda ikki guruhga böliş mumkin. Birinçi guruhga missionerlikni öziga xos biznesga, şaxsiy boyiş manbaiga aylantirgan taşkilotlarni kiritiş mumkin. Bunday taşkilotlar asosçilari eʼtiqod qiluvçilar sonini köpaytiriş orqali ularning mulki va boyligiga egalik qiliş va şu yöl bilan özlarining moliyaviy imkoniyatlarini yaxşilaş va kengaytirişdek maqsadlarni közlaydilar. Zamonaviy sektalarning mutlaq köpçiligini şu guruhga kiritiş mumkin. Ikkinçi guruhga missionerlikdan siyosiy qurol sifatida foydalanayotgan taşkilot va uyuşmalarni kiritiş mumkin. Bunday guruhlar ortida muayyan hududlarga nisbatan özining aniq geosiyosiy rejalariga ega bölgan davlatlar va siyosiy kuçlar turişi bugungi kunda heç kimga sir emas.
Zamonaviy xalqaro missiyalar bugungi kunda öz faoliyatini: – yangi xalqaro missiyaning maqsad va vazifalarini eʼlon qilib, keng kölamdagi tuşuntiriş işlarini olib boriş; –xalqaro missiya tarkibida maʼlum mamlakatga yuboriladigan köngilli nomzodlarni aniqlaş; –köngilli nomzodlar orasidan bölajak xalqaro missionerlarni tanlab oliş; –tanlab olingan bölajak missionerlarni maxsus maktablarda özlari yuboriladigan mamlakat aholisi, ularning tili, urf-odatlari, faoliyat olib borişning samarali vositalari va usullari böyiça maxsus tayyorgarlikdan ötkaziş; – tayyor bölgan missionerni tegişli moliyaviy manbalar va maxsus rejalar bilan taʼminlangan holda belgilangan mamlakatga jönatişdek beş bosqiçda amalga oşirayotganini alohida qayd etiş zarur.
Bu missionerlar özlari közlayotgan maqsadlarga erişadigan bölsalar ular faoliyat olib borayotgan mamlakatda ham xalqning parokandalikka yuz tutişi va maʼnaviy tanazzulning kelib çiqarişi mumkinligi haqida xulosa çiqariş imkonini beradi. Missionerlarning bugungi kundagi faoliyati heç bir mintaqa, heç bir davlat bunday tahdiddan xoli emasligini körsatadi. Bunday holatlarning oldini oliş uçun esa uning mohiyatini töğri va çuqurroq anglaş, uni bartaraf etiş yölida maqsadli, tizimli va tadrijiy faoliyat olib boriş zarur böladi. Markaziy Osiyo xalqlari orasida missionerlik hamda öz mohiyatiga köra uning tarkibiy qismi bölgan prozelitizm köp uçramoqda. Bugungi kunda missionerlikni xristianlik dinining protestantlik oqimida vujudga kelgan ayrim sekta, diniy taşkilotlar ğoyalarini “Yevangel xristian baptistlari”, “Iso Masih” prozelitik guruhlari, Buddizmda “Krişnani anglaş” diniy taşkiloti xarakatida keng tarğib etilişi faoliyatida köriş mumkin.
Yoşlarimiz ongiga taʼsir ötkazişga harakat qilayotgan yana bir missionerlik oqimi «Iyegovo şohidlari»dir. Uşbu oqimga Çarlz Teyz Rassel (1852-1916) tomonidan asos solingan. Oqimning diniy taʼlimoti uning yetti tomlik «Muqaddas yozuvlarni örganiş» kitobiga asoslanadi. Uşbu oqimga yoşlar har qanday davlat madhiyasini ijro etişdan, armiyada xizmat qilişdan va saylovlarda qatnaşişdan boş tortişadi. Iyegovoçilarning qon quyişga qarşilik körsatişlari natijasida esa bemorlar halok bölgan holatlar uçramoqda. Missionerlik haqida söz yuritar ekanmiz avvalo uning taʼrifi haqida gapirmasdan ilojimiz yöq. Insonlarning diniy savodxonligi yetarli emasligidan juda unumli foydalanadilar.
Ularning maqsadlari asosan uç nuqtada jamlanadi: 1. Xalqlarni xristianlaştiriş. Şu orqali ularni iqtisodiy, siyosiy, maʼnaviy jihatdan Ğarb davlatlari taʼsiri doirasiga oliş. 2. Xalqlarda öz diniga şubha uyğotiş, ularni öz dinidan çiqariş va dinsiz qoldiriş. 3. Azaldan xristian bölganlarni öz dinlarida mustahkamroq turişga çorlaş va ular safini “yangi xristianlar” bilan töldiriş.
Ular maqsadlari yölida heç qanday vositani ayamaydilar, usul-nayranglari doimo takomillaşib boradi. Mana ulardan bir neçtasi: 1. Insoniy yordamlar körsatiş. Bunga, albatta, moddiy yordamlar (tibbiyot, oziq-ovqat) va sözsiz, “ruhiy” yordamlar kiradi. 2. Jamiyat axloqini buziş (barlar, diskotekalar, tungi klublar taşkil etiş va ularda ommaviy axloqsizliklar uyuştiriş). 3. Mahalliy xalq tilida öşa xalqning urf-odatlarini hisobga olgan holda, sifatli, rangli, rasmli xristian daʼvat kitobçalarini bepul tarqatiş. Köpinça bu kitoblar Qurʼon oyatlari bilan “bezaladi”. 4. Xristianlikni tarğib qiluvçi gazeta-jurnallar çiqariş. 5. Sport musobaqalari, körgazmalar uyuştiriş va qatnaşuvçilarga bukletlar va hadyalar ulaşiş. 6. Musulmon ölkalarga turli (masalan hamşira, tarbiyaçi) nomlar ostida missioner kadrlar jönatiş. 7. Ingliz tili, kompyuter örgatiş niqobi ostida missionerlik kutubxonalarini, klublarini taşkil etiş. 8. Öz saflariga qöşilganlarni moddiy rağbatlantiriş, ularni çet ellarga jönatiş, ularni iş bilan taʼminlaş. 9. Öz yurtlariga kelgan sayohatçilarni ham nazardan çetda qoldirmaslik va hokazo.
Körib turganingizdek, ularda ğoya har qanday vositani oqlaydi. Uşbu nayranglar taʼsiri ostida har bir kişida uçta holat kuzatiladi: 1. Tarğib qilinayotgan özga dinni qabul qiladi. 2. Baʼzi hollarda özga dinni ham haq yölda deb öylay boşlaydi. 3. Baʼzi hollarda esa öz diniga bölgan sadoqati yöqola boşlaydi.
Bizga nima uçun bu mavzu kerak? Avvalambor, xalqimizni ogohlikka çaqiriş, zero “Vatan”, “Millat”, “Din” tuşunçalari muqaddas tuşunçalardir. Ularga eʼtibrsizlik qilişga heç bir kişining haqqi yöq, çunki bularsiz inson özligini yöqotadi. Ikkinçidan, har bir inson biror narsa haqida töğri tasavvurga ega bölmoği zarur. Biror narsani notöğri talqin etişga, böyab körsatişga heç kimning haqqi yöq, çunki bu yolğonçilik böladi, yolğonçi kişi musulmonçilikdan çiqişi haqida hadisi şariflarda taʼkidlangan.
Missionerlik – biror dinga eʼtiqod qiluvçi xalqlar orasida boşqa bir dinni tarğib qilişdir. Missionerlik asosan, xristianlikka xos bölib, 4-asrda paydo bölgan. Zamonaviy missionerlar öz faoliyatlarida yangi-yangi zamonaviy uslublardan foydalanişmoqda. Ular ilk missionerlar foydalana oliş imkoniyatiga ega bölmagan missionerlar ğarazli niyatlarini amalga oşirişda ommaviy axborot va aloqa vositalaridan ham keng foydalanmoqda. Missionerlik ğoyalarini tarğib qiluvçi risola, jurnal va matnlar mahalliy tillarga tarjima qilinib, aholi örtasida tekin tarqatiladi. Sunʼiy yöldoş orqali uzatiladigan önlab televideniye, radio, internet orqali keng tarğibot-taşviqot işlari olib borilişi natijasida dunyoda missionerlik harakatlari yoyilmoqda. Qöllaridagi katta mablağ ularning oldilaridagi barça eşiklarni oçib taşlagan. Ular xohlagan hududlariga boriş, öşa yerda yaşaş, çerkovlar quriş imkoniyatlariga egalar.
Köpgina zamonaviy missioner taşkilotlari öz hukumatlari tomonidan ham turli şaklda kömaklar olib borişadi. Missionerlar özlari faoliyat yuritmoqçi bölgan hudud, uning dini, zaif tomonlari haqida maʼlumot ola bilişlari uçun öz tadqiqot markazlariga egalar. Zamonaviy missionerlar özlari xohlagan tilda va özlari xohlagan tirajlarda öz diniy adabiyotlarini çop ettiriş imkoniyatiga egalar. Missionerlar juda moslaşuvçan böladilar, ular özlari borgan hududning avvalo qonunlarini yaxşilab örganib çiqadilar va u qonunlarga ngandek özlarini körsatadilar. Rasman röyxatdan ötib olib, yaşirinça öz faoliyatlarini olib boradilar. Oxirgi paytlarda mintaqamizda missionerlik va prozelitizm harakatlari jiddiy muammo bölib kelayotgan faoliyatlardan biri bölib u OAVlarda ham tez-tez aks ettirilib kelinmoqda. Mazkur faoliyat qonuniy taqiqlangan, lekin missionerlik va prozelitik harakatlari kişilarni turli uslub va vositalarda öz diniy aqidalarini singdirişga, özgartirişga intilmoqdalar. Uning mohiyatini, ayançli oqibatini tuşunmayotgan ayrim kişilar uşbu harakatlarga aralaşib turli oqimlarga kirib ketmoqdalar. Bunday (missionerlik va prozelitizm) oqim va harakatlar domiga bilim saviyasi pastligi, moddiy manfaatga öç, maʼnaviy qaşşoq va dunyoqaraşi tor, özligini anglamagan kişilar tuşib qoladilar. Va bu hatti-harakatlari qanday oqibatlarga olib kelişini öz vaqtida anglab yetmaydilar. Missionerlar ayniqsa talabalarni missionerlik faoliyatining asosiy obʼekti deb bilişadi. Diniy qaraşlari hali yaxşi şakllanmagan ğör, qiziqqon yoşlarni öz qarmoqlariga ilintirib oliş juda oson keçadi. Ular bu yölda yoşlarni turli moddiy boyliklar va puç vaʼdalar bilan köngillarini olişadi. Bu narsa yurtimiz uçun juda havfli holat xisoblanadi. Missionerlar öz faoliyatlari davomida Islom ahkomlarini buzib körsatiş, Qurʼon oyatlarini bir-biriga qarama-qarşi qöyiş, Payğambar (sollallohu alayhi vasallam) hadislarini notöğri talqin qiliş kabi usullardan foydalanadi. Afsuski, köp yoşlarning eʼtiborsizligi, befarqligi ularning qabih niyatlarini amalga oşirişda qöl kelmoqda. Agar ularning faoliyatiga qarşi huquqiy va maʼrifiy çora-tadbirlar öz vaqtida körilmasa diniy omil sababli oilalarning ajralib ketişi, kişilarning jamiyatdan ajrab qolişi va buning natijasida ularda insonlarga, boşqa eʼtiqod vakillariga nisbatan nafratning paydo bölişiga olib keladi. Misol uçon ahil bir oilada ota-ona yoki biror farzand missionerlarning tarğiboti tufayli öz dinidan boşqa bir dinga ötsa qolgan oila aʼzolari unga nisbatan qanday munosabatda bölişlari mumkin? Farzandi boşqa dinga ötib ketganini bilgan ota uni oq qilişi, bordiyu u vafot etsa mahalla köy hattoki janozasini ham öqimasligi, musulmonlar qabristoniga qöyilmasligi, bu inson uçun eng oğir musibat emasmi? Yuqoridagilarni teran his etgan holda, aqiyda musaffoligi va elu yurt tinçligi uçun har bir şaxs, ayniqsa din ulamolari, öqituvçilarimiz, mahalla faollari bu yölda jonbozlik körsatişlari lozimdir.
Öktam Qurbaniyazov, Amudaryo tumani “Nöğoy eşon bobo” jomʼye masjidi imom-xatibi

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶