21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 09:08
Jamiyat 👁 235

QUTURIŞ – XAVFLI KASALLIK

QUTURIŞ – XAVFLI KASALLIK

Quturiş kasalligi qadim zamonlardan maʼlum. Odamlarda quturiş kasalligi itlarning tişlaşi natijasida kelib çiqişini birinçi marta Aristotel aniqlagan. Quturiş klinikasini dastlab 1 asrda Tsels yoritdi va uni gidrofobiya, yaʼni suvdan qörqiş deb atadi. Maşhur frantsuz olimi Lui Paster ötgan asrda quturişga qarşi emdori – vaktsina topdi va işlab çiqdi, it, böri tişlagan odamlarni şu emdori bilan emlaşni amalda joriy etdi.

Quturiş qözğatuvçisi neytotrop virus bölib, u quturgan hayvonning sölagida böladi, taşqi muhitda uzoq saqlana olmaydi.

1887-yilda Babeş va 1903-yilda Negri quturib ölgan hayvonlar boş miyasining ammon şoxi deb ataluvçi qismida doğga öxşaş yumaloq tuzilmalar borligini aniqlaganlar.

Keyinçalik boşqa olimlar ana şu doğlar quturiş virusi taʼsirida paydo bölişini isbotladilar. Virus dezinfektsiyalovçi moddalar taʼsirida 45-10 daqiqa, qaynatilganida 2 daqiqa davomida halok böladi. Quritilganda va past haroratda uzoq vaqt tirik saqlanadi.

Infektsiya manbai quturgan itlar, muşuklar, börilar, tulkilar, börsiqlar va boşqa hayvonlardir. Kamdan-kam hollarda kasallik quyonlardan, kalamuş va siçqonlardan yuqişi mumkin. Itning sölagi virus quturiş belgilari maʼlum bölişidan 7-10 kun ilgari paydo böla boşlaydi. Itdan quturiş kasalligi yuqişi uçun itning odamni tişlaşi şart emas, uning sölagi odam terisidagi şilingan yoki tirnalgan joyiga tuşsa ham kasallik yuqadi. Quturiş yoz-kuz oylarida köproq uçraydi, çunki yilning şu fasllarida kişilarni hayvonlar köproq tişlaydi. Odam boşi va yuzining tişlanişi oyoq-qöllar tişlanişiga qaraganda ança xavfli. Itning kiyim-keçak ustidan odamni tişlaşi ham xatarli.

Kasallikning inkubatsion, yaʼni yaşirin davri 1-2 oy davom etadi, baʼzan 2 haftagaça qisqarişi yoki 1-yilgaça uzayişi mumkin. Yaşirin davrining qisqa yoki uzoq bölişi quturgan hayvon tişlaganida yuzaga kelgan jarohatning qayerga joylaşgani, katta-kiçikligi va çuqur-yuzakiligiga boğliq. Jarohat boş yoki yuzda bölsa, yaşirin davri qisqaradi. Bolalarda esa bu davr kattalarga qaraganda qisqaroq davom etadi.

Quturişning davosi yöq. Profilaktikasi – hayvonlarga qarşi kuraş, daydi itlarni yöqotişdir. Faqatgina it tişlagan odamlarni öz vaqtida ehtiyotdan emlaş orqaligina hayotini saqlab qoliş mumkin.

A.YaVBASAROV,

tuman SEOVJS bölimi vraç-epidemiologi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026