21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 09:07
Jamiyat 👁 250

ADOLATNI TUĞ QILIB ÖTGAN BUYuK AMIR TEMUR

ADOLATNI TUĞ QILIB ÖTGAN BUYuK AMIR TEMUR

Amir Temur Keş viloyatidagi Xoja Ilğor qişloğida, 1336-yil 9-aprel kuni tavallud topgan. Uning töliq ismi Amir Temur ibn Amir Tarağay ibn Amir Barqul. Amir Temurning onasi Takina xotun Keş yurtining obröli beka (bek oğo)laridan hisoblangan. Uning otasi Amir Tarağay barlos uruğining oqsoqollaridan bölib, ajdodlari Keş va Nasaf viloyatida öz mulklariga ega bölgan va bu yurtda hokimlik qilgan. Yoş Temurni yetti yoşidayoq madrasaga öqişga beradilar. U madrasaga kelganda alifbodan mukammal xabardor bölgan.

Amir Temur  ön ikki yoşidan boşlab, bolalarga xos bölgan ermak öyinlardan voz keçib, öz tengqurlari bilan sipohiylikka oid öyinlar bilan şuğullanadi.

Amir Temur bilan yuzma-yuz ötirib suhbatlaşişga muyassar bölgan buyuk arab faylasufi Ibn Xaldunning taʼkidlaşiça, Amir Temur turk, arab, fors xalqlari tarixini çuqur örgangan, diniy, dunyoviy va falsafiy bilimlarning eng murakkab jihatlarigaça yaxşi özlaştira olgan zot edi. Amir Temur Çiğatoy xonlaridan Qazoğonning nabirasi, Amir Husaynning singlisi Uljoy Turkon Oğoga uylanişi tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi Amir Husayn örtasida ittifoq yuzaga keladi.

Amir Temur siyosiy kuraş maydoniga kirib keldi va özining bu xatti-harakatini aholini möğullar tomonidan talon-taroj etilişdan himoya qilişning yagona yöli – puxta öylangan reja – 100 ming kişilik qöşindan kuçli deb, izohladi.

Möğullar xoni Ilyosxöja va Amir Temur örtasidagi jang 1365-yil 22-may kuni Toşkent bilan Çinoz örtasidagi Çirçiq daryosi böyida sodir böladi. Tarixda u “Loy jangi” nomi bilan şuhrat topadi. Çunki öşa kuni kuçli jala quyib, jang maydoni botqoqlikka aylangan, hatto otlar loyga botib qolgan.

Amir Temur Movarounnahr, Xuroson va Xorazmni birlaştirib, yirik markazlaşgan davlat tuzdi. Amir Temur ölimidan biroz avval özi tuzgan davlatning hududlarini öğil va nabiralari orasida taqsimlaydi: Xuroson, Jurjon, Mazondaron va Seyiston (markazi Hirot) Şohruhga, Ğarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironşohga, Fors, yaʼni Eronning janubiy qismi (markazi Şeroz) Umarşayxga, Afğoniston va Şimoliy Hindiston (markazi Ğazna, keyinçalik Balx) Pirmuhammadga suyurğol qilib berilgan. Sohibqiron Şarqda birinçilardan bölib qöşinga ötoçar qurol – töpni olib kirgan.

Rossiya tarixçilari B.Grekov va A.Yakubovskiylarning taʼkidlaşiça, Amir Temurning tarixiy va zafarli yurişlari faqat Örta Osiyo uçun emas, balki butun Şarqiy Yevropa, şuningdek, Rus knyazliklarining birlaşişlari uçun ham katta ahamiyat kasb etgan edi. Amir Temur hayotlik davridayoq uning harbiy sanʼati va davlat boşqariş uslubiga bağişlangan maxsus asar yaratilib, u “Temur tuzuklari” nomi ostida şuhrat topadi. Unda davlatni boşqarişda kimlarga tayaniş, toj-u taxt egalari faoliyatining tartibi – tutumi va vazifalari, vazir va qöşin boşliqlarini tayinlaş tartiblari belgilab berilgan. Amir Temurning “... davlat işlarining töqqiz uluşini kengaş, tadbir va maşvarat, qolgan bir uluşini qiliç bilan amalga oşirdim”, “Kuç – adolatdadur”, degan sözlari uning mamlakatni aql-zakovat va adolat bilan boşqarganligidan guvohlik beradi.

Azamat NORIMBATOV, 30-sonli maktabning tarix fani öqituvçisi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026