XONADONLARGA ZAMONAVIY VA QULAY, “AQLLI” GAZ HISOBLAGIChLAR OʻRNATILADI

Prezidentimizning 2017-yil 13-noyabrdagi “Elektr energiyasi va tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimini jadal joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi hamda 2019-yil 9-iyulda qabul qilingan “Iqtisodiyot va aholini energiya manbalari bilan barqaror taʼminlash, neft va gaz sanoatini boshqari tizimini moliyaviy sogʻlomlashtirish va takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarorlarida aholi va iqtisodiyot tarmoqlariga tabiiy gaz yetkazib berish barqarorligini taʼminlash va oʻzaro toʻlovlarni tartibga solish, unga ilgʻor innovatsion texnologiyalarni joriy etish vazifalari belgilangan.
“Hududgaztaʼminot” korxonasi tomonidan ushbu Qaror va “Tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimini joriy etish” loyihasini amalga oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisidagi qarori ijrosi taʼminlash maqsadida “Texnopark” MChJ bilan elektron tabiiy gaz hisobini yuritish uskunalarini yetkazib berish va oʻrnatish boʻyicha shartnoma tuzildi.
Qarorda tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimini “ishlab chiqarish – gaz taqsimlash stantsiyasi – tuman, shahar chegarasi – yirik uchastkalar kirish qismi – isteʼmolchi” printsipi asosida butun tarmoq boʻyicha joriy qilish koʻzda tutilmoqda. Endilikda har bir hududda hisoblagich va boshqa uskunalarni taʼminlash, ularga servis xizmatini koʻrsatish shoxobchalari tashkil qilinadi.
Shuningdek, mazkur qarorlarda barcha toifadagi isteʼmolchilar uchun zamonaviy – “aqlli” gaz hisoblagichlarining oʻrnatilishi majburiyligi belgilangan. Ushbu tizim gaz isteʼmoli va hisobga olishni nazorat qilish, maʼlumotlarni yigʻish uchun yagona boshqaruv tizimini yoʻlga qoʻyish, gaz taʼminotchisi va energiya kompleksining bir qator tuzilmalaridagi moliyaviy yoʻqotishlarining oldini olish, aholi orasida isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun debitor qarzdorlikni kamaytirish imkonini yaratadi.
Tabiiy gazni hisobga olishni nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimini tatbiq etish orqali qarzdorlik bilan bogʻliq muammo va uzilishlarning oldi olinishi bilan birga yoʻqotishlar hamda tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holatlari toʻgʻrisida taʼminotchi vaqtida ogohlantirilishiga erishiladi. “Aqlli” hisoblagichlar isteʼmolchining yoqilgʻi sarfini yuqori aniqlik bilan oʻlchab, real vaqt rejimida maʼlumotlarni uzatadi.
“Aqlli” hisoblagichlarning isteʼmolchilar uchun qulayligi esa gaz quvuridagi tabiiy gaz haroratining oʻzgarishini oʻlchash natijasida tabiiy gaz sarfi hisobidagi mavhum holatlarning  oldini olishga xizmat qiladi. Ularni oʻrnatish bilan bogʻliq  barcha ishlar “Hududgaztaʼminot” AJ va uning hududiy boʻlimlari tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur jarayon oʻz ichiga gaz hisoblagichlarini oʻrnatish, maʼlumotlarni yigʻish, qayta ishlash va uzatish, aloqa liniyalarini yotqizishi hamda zarur telekommunikatsiya moslamalarini oʻrnatish kabilarni qamrab oladi. Bir soʻz bilan aytganda, zamonaviy uskunalar aholi isteʼmolchilariga bepul oʻrnatiladi. Hisoblagichni quvvatlantirish uchun faqat ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan talablarga javob beruvchi maxsus batareyalardan foydalanish talab etiladi.
Hisoblagichlar birinchi navbatda aholining tabiiy gaz isteʼmoli va qarzdorlik darajasi yuqori boʻlgan hududlarga oʻrnatiladi. Shuningdek, aholi yashash punktlarida barcha isteʼmolchilarning hamda yirik uchastkalar kirish qismidagi hisoblagichlarni bir vaqtning oʻzida oʻrnatish, tizimga ulash hamda tarmoqdagi yoʻqotishlarni bartaraf etish boʻyicha ishlar tashkillashtiriladi.
Hisoblagichni oʻrnatish, yechish hamda profilaktik tekshirishga faqat gaz tarmoqlari operatorlari yoki ixtisoslashtirilgan tashkilotlarning bunday ishlarni amalga oshirish uchun tegishli ruxsatnomaga ega boʻlgan xodimlariga ijozat beriladi. Bu kabi tadbirlar hisoblagich oʻrnatilgan gaz quvurida gaz bosimi  boʻlmaganda amalga oshiriladi. Meʼyoriy hujjatlarda hisoblagichlarni tegishli tashkilot xodimining toʻgʻridan-toʻgʻri nazorat tadbirlarini olib borishi uchun xonadonlarning kirish qismlariga belgilangan balandlikda oʻrnatilishi kerakligi aytilgan.
Ushbu loyihani tadbiq etish asosida Amudaryo tumanida jami 13210 xonadonga OSTEN G-2,5, G-4, G-6, G-10 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagich oʻrnatilishi rejalashtirilgan. Shundan koʻp qavatli uylarga 564 dona, hovli uylarga 12646 dona oʻrnatiladi. Ushbu zamonaviy elektron gaz hisoblagichlar 2 bosqichli va 3 bosqichli tizim asosida oʻrnatilishi rejalashtirilgan boʻlib, 2 bosqichli tizim asosida hovli uylarga OSTEN G-4 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagichdan 4188 dona, OSTEN G-6 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagichdan 1434 dona, OSTEN G-10 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagichdan 6 dona oʻrnatilishi kerak. Shuningdek, 3 bosqichli tizim asosida koʻp qavatli uylarga OSTEN G-2,5 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagich 564 dona, hovli uylarga OSTEN G-4 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagich 4951 dona, OSTEN G-6 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagich 2063 dona, OSTEN G-10 markali zamonaviy elektron gaz hisoblagich 4 dona oʻrnatiladi.
Tuman hududidagi ovul va mahalla fuqarolar yigʻinilari kesimida jami 2020-2021-yillarda 13167 dona, shundan 2 bosqichli tizimga 5628 dona gaz hisoblagich oʻrnatish, 3 bosqichli tizimga 7582 dona gaz hisoblagich oʻrnatish, yillar kesimida 2020-yilda 2 bosqichli tizimga 2345 dona, 3 bosqichli tizimga 4896 dona oʻrnatilishi belgilangan.
Bugungi kunda tuman boʻyicha jami 13210 xonadonga elektron gaz hisoblagich oʻrnatilishi rejalashtirilgan boʻlib, shu paytgacha 582 xonadonga yangi zamonaviy elektron gaz hisoblagich oʻrnatildi.

J.YeRMETOV, “Amudaryotumangaz” gaz taʼminoti boʻlimi boshligʻi.