21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 09:54
Jamiyat 👁 321

MAJBURIY MEHNATGA JALB QILIŞ JAVOBGARLIKKA TORTIŞGA SABAB BÖLADI

MAJBURIY MEHNATGA JALB QILIŞ JAVOBGARLIKKA TORTIŞGA SABAB BÖLADI

Bugungi kunda “majburiy mehnat” mavzusini keng tarğibot qiliş zaruriyati yanada dolzarb bölib bormoqda. Çunki ijtimoiy tarmoqlarda majburiy mehnat holatlari turliça talqin qilinib, masalaning ildiziga yetişda bu boradagi qonun hujjatlaridan töla xabardor emaslik oqibatida vaziyatni çigallaştirib yuboriş hollari uçramoqda. Fuqarolar, huquqiy şaxs maqomidagi subʼektlar, iş beruvçilar va işlovçilarning mehnat qonunçiligi böyiça amaliy va nazariy bilimlarini mustahkamlaşda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydalanişimiz zarur deb uylayman.

Xöş, majburiy mehnat nima va u qanday körinişlarga ega? Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 37-moddasiga muvofiq, “Har bir şaxs mehnat qiliş, erkin kasb tanlaş, adolatli mehnat şaroitlarida işlaş va qonunda körsatilgan tartibda işsizlikdan himoyalaniş huquqiga egadir. Sud hukmi bilan tayinlangan jazoni ötaş tartibidan yoki qonunda körsatilgan boşqa hollardan taşqari majburiy mehnat taqiqlanadi.”

Bu kabi meʼyorlarni Mehnat kodeksining 7-moddasida ham kuzatişimiz mumkin: “Majburiy mehnat, yaʼni biron-bir jazoni qöllaş bilan tahdid qiliş orqali (şu jumladan mehnat intizomini saqlaş vositasi tariqasida) iş bajarişga majburlaş taqiqlanadi” deb belgilab qöyilgan. Quyidagi işlar, yaʼni harbiy yoki muqobil xizmat töğrisidagi qonunlar asosida, favqulodda holat yuz bergan şaroitlarda, sudning qonuniy kuçga kirgan hukmiga binoan va  qonunda nazarda tutilgan boşqa hollarda bajarilişi lozim bölgan işlar majburiy mehnat deb hisoblanmaydi.

Heç kim şaxsni işdan böşatib yuboraman, oyligingni kamaytiraman, lavozimingni tuşiraman va boşqa tahdidlar bilan majburiy mehnatga jalb qilişga haqli emas. Demak, xodimni zörlaş yoki qörqitiş, jazo qöllaş, mehnat faoliyati va rağbatlantirişni çeklaş kabi usullar orqali bevosita  mansab vazifasiga kirmaydigan har qanday işga jalb qiliş majburiy mehnat deb topiladi. Xodimlarni ularning ixtiyorisiz obodonlaştiriş, mavsumiy qişloq höjaligi va quriliş işlariga, şuningdek, turli tadbirlarga jalb qiliş kabilar ham majburiy mehnatning körinişlari deb baholanadi.

Majburiy mehnat elementlari quyidagi majburiy mehnat indikatorlari orqali öz ifodasini topadi yoki baholanadi: Aldaş, harakatlanişni çeklaş, izolyatsiya qiliş, jismoniy va jinsiy zöravonlik, döq-pöpisa va qörqitişlar, şaxsni tasdiqlovçi hujjatlarni olib qöyiş, maoşni tölamaslik, zaiflikdan foydalaniş, qarzga botiriş, mehnat va yaşaşning tubdan şaroitlari, öta köp soat davomida işlatiş, huquqlar, ustunliklar, imtiyozlardan mahrum etiş. Şulardan, döq-pöpisa va qörqitişlar hamda öta köp soat davomida işlatiş kabi indikatorlar bizda köproq uçraydi.

Majburiy mehnatga jalb qilganlik uçun javobgarlik belgilangan. Özbekiston Respublikasi MJTKning  51-moddasiga köra, mehnatga biron-bir şaklda maʼmuriy tarzda majburlaş, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno, bazaviy hisoblaş miqdorining ellik baravaridan yuz baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.

Xuddi şunday huquqbuzarlik voyaga yetmagan şaxsga nisbatan sodir etilgan bölsa, bazaviy hisoblaş miqdorining yetmiş baravaridan yuz baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.

N.Jumaniyozova, tuman “Madad” huquqiy maslahat byurosi boş mutaxassisi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026