NAVRÖZ KEZAYoTIR VATANDA!
Bahor! Uning bağrida qanday möʼjiza borki, yer yuzida inson zoti paydo bölganidan beri bu gözal va fusunkor faslga intiladi. Eng mitti jonzotdan tortib, to zakiy Odamgaça bu fasl oğuşida halovat, röşnolik topadi. Odam quvonadi, yaratiş, yaşariş işqi bilan yonadi. Bu işq alangalangani sari tabiat – zamin-u osmon yaşnaydi, har qariç yerda hayotbaxş harorat uyğonadi. Ana şu harorat jumlai olamga tarovat bağişlaydi. Bu – Bahor tarovati – Navröz nafasi!
Har gal Vatanga Navröz nafaslari bilan gözallik, ajib özgarişlar, yangilanişlar, biri-biridan ezgu orzular kirib keladi. Şunday damlarda samo sayrini boşlab yuborgan turfa quşlarning parvozlarini kuzatganmisiz? Kuzating!
Tumşuğida çöp tutgan, bir çimdim loy tişlab olgan quşlar. Biri-biridan özib, uçib-qönayotgan qaldirğoçlar. Ular in quriş taraddudida! Öz oilalari taʼminoti uçun jonhalak ular! Xuddi insonlar kabi juftlaşib-juftlaşib hayotga, yaşaşga, yaratişga muştoq quşlar.
Men ularning bu harakatlarini kuzatarkanman, köz öngimda jadal özgarayotgan, yangilanayotgan, şahar-u qişloqlar, taraqqiyot sari dadil odimlayotgan mehnatkaş, fidoyi xalqim jonlanadi. Naqadar öxşaşlik, naqadar teran mazmun va mohiyat mujassam ona tabiat bilan inson hayotida!
Uzun qiş tunlarini barmoq bukib sanayotgan rahmatlik onajonim “Hut”ning ön beşi ötib-ötmay:
– Endi sumalak solsa bölaveradi! – derdilar yuzi nurlanib.
– Axir, hali bahor kelmadi-ku?
– Körmadinglarmi, quşlar juftlaşib uçayotir, yerning bağri isiyotir, kök çiqayotir, bolam, – derdilar quvonib. – Qaranglar-çi, yalpiz köklanibdimi?
Hovlimiz adoğidagi ariq labida qiş qahratonida qovjirab qurib qolgan yalpizlarning ustidagi xas-çöplarni qöllarim bilan asta olib taşlayman. Vo ajab! Qurigan yalpiz poyaçalari tuplari yam-yaşil!
–Yalpiz çiqibdi! Bahor kelibdi, ona!
Xuddi biri-biri bilan kelişib olganday, qöni-qöşnilar mehr bilan kök gömmalar pişiradilar, bir-birlarini kökka – köklamga yetganlari bilan muborakbod etadilar. Hali qiş izğirini ketmay turib, ahli ovul jam bölişib, sumalak sayliga taraddudlanadilar. Doşqozonlar quriladigan hovli-joylar orastalanadi, ariq böylarida yangi-yangi daraxt köçatlari tuproqqa ildiz qöyadi. Mahalla guzarlari, köçalari, boğ-roğlari – ona tabiat inson mehri, bahor tafti bilan yaşnab ketadi. Bu – inson bilan tabiat örtasidagi azaliy uyğunlik tantanasi – Navrözning haroratli nafasi!
Navröz haqida öylaganimda hazrat Alişer Navoiyning gözal bir satri, jumlai insoniyatga ohorli bir tilagi yodimga tuşaveradi:
Har tunung qadr ölibon, har kunung ölsin Navröz!
Uluğ bobokalonimiz har bir keçang Laylatul qadr keçasidek xayrli, muborak tun, har bir kuning yangi bölsin, deya inson zotiga doim nasib etavermaydigan oliy saodatni tilayotir. Demak, Navröz – nainki bahoriy ayyom, balki inson uçun eng saodatbaxş Yangi kun ham!
Şu kundan inson bilan tabiat birlaşadi göyo: qadamlarida yer taftini his etib turgan Dehqon bobo yerga uruğ soçadi. Boğbonning nafaslariga boğlarning xuş atri singadi, el-yurtda bunyodkorlik işlari ham ana şu saodatbaxş damlardan boşlanadi.
Azizlar, Amu sohillari böylab Nazarxon-u Qangli, Qipçoq va Oq oltin, Tölqin ovullari tomon yayov bir bora sayr qilganmisiz? Yoki qadim “Çilpiq” qalʼa-qörğoni etaklarini öpib, mahzungina oqib borayotgan daryo bilan sirlaşganmisiz? Ayniqsa, Bahorda! Qirğoqlarini taşlab, tobora kiçrayib borayotgan qadim Jayxunni birrov ziyorat qiling, şunda ajib bir möʼjizani kuzatasiz. Daryo çopaverib harsillab, çarçab qolgan, onasi bağriga oşiqib borayotgan boladay beğubor, boladay talpinçoq körinadi közingizga. Keksa daryo, boladay çopağon daryo har gal bahorda özgaradi, toşqinlaydi, onasiga – Orolga yetmoq uçun talpinaveradi u. Öz sohillari böylab bahor tarovatiga tarovat baxş etib, obihayot ulaşib oqaveradi Daryo. Bağridan hovuçlab suv içgan xalqni siylaşda davom etaveradi, mehnatkaş, fidoyi Daryo!
Şuning uçun ham Amu sohillari aro qad rostlagan, tobora yangilanayotgan ovullarda, mahallalarda taraqqiyot bor, özgarişlar bisyor! Azim Qiliçboy, Xitoy-u, Jumurtov zaminidan to Nazarxon eli kengliklarigaça bölgan poyonsiz hududda qad rostlagan şinam uy-joylar, serhosil boğ-roğlar, obod qişloqlar, ötayotgan har bir kuni umr manzillariga nurafşonlik baxş etgan mehnatkaş xalq fidoyiligiga guvoh bölasiz, Amu sohillari böylab yayov kezsangiz! Nazarimda Bahor göyo şu sohillardan, aziz Amu elimdan boşlanadi. Qiliçboy tomonlardan taralgan sumalakning xuşböyidan qalblar quvvatlanadi:
– Qadim momolarimiz pişirgani kabi sumalak qildik!
Hali sovib ulgurmagan sopol kosa töla sumalakni ilinadi “Toşqaʼla” mahallalik Fotimaxon aya Davlatova.
– Sumalak bahona, rosayam yayradik. Kelin-u qizjonlarimiz, bolajonlarimiz momolaridan ertaklar, hikmatlar, ögit-u nasihatlar tinglab, kitobxonlik qildilar. Endi esa Navröz sayli boşlanayotir.
– Hali erta-ku, endi 1-mart! Havas va hayratim oşdi.
– Bizning Qiliçboy yurtimizda har kuni Navröz!
Şuning uçun ham amudaryoliklarning dasturxonida eng avval Qiliçboy zaminida yetilgan neʼmatlar bisyor böladi-da! Şuning uçun ham nainki Amu elda, balki Qoraqalpoğistonning köpçilik tumanlarida qiliçboylik dehqonlarni juda yaxşi bilişadi. Şular haqida öylarkanman, dilimda ajib nazmiy eʼtirof uyğonadi.
Amu eldan boşlanar bahor,
Nafaslari kezar Navrözning.
Zaminida ajib hikmat bor –
Xazinasi balki rizq-rözning.
Bugun Amu elimda hayot qaynaydi, mehnat qizğin pallaga kirgan. Navröz kunlarida yerga uruğ qadab, yangi mehnat faslini boşlayotgan xalq dilida bir ezgu tilak:
– Ona Yurt tinç, el-u xalq xotirjam bölsin!
Ana şu tökislikka intiliş köngillarni östirayotir bugun! Köngillar jöşqinligi – Bahorga, bahor tarovati – Vatanga körk bağişlab, Navröz kezayotir Vatanda!
Barça yöllar bugun
Amuga tutaş,
Orzular, tilaklar
naqadar uyqaş.
Millatlar birlaşib,
öçoq boşida
Sumalak pişirar,
qalblarda otaş.
Öşal otaş tafti
Vatanga tatir,
Yaşnab boraverar
boğ-u dala, qir.
Har kuni Navrözday
farahli elning
Tunlari qadr ölib,
topgaydir qadr!
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶