Jamiyat 26.03.2019 👁 759

NAVROʻZ KEZAYoTIR VATANDA!

Bahor! Uning bagʻrida qanday moʻʼjiza borki, yer yuzida inson zoti paydo boʻlganidan beri bu goʻzal va fusunkor faslga intiladi. Eng mitti jonzotdan tortib, to zakiy Odamgacha bu fasl ogʻushida halovat, roʻshnolik topadi. Odam quvonadi, yaratish, yasharish ishqi bilan yonadi. Bu ishq alangalangani sari tabiat – zamin-u osmon yashnaydi, har qarich yerda hayotbaxsh harorat uygʻonadi. Ana shu harorat jumlai olamga tarovat bagʻishlaydi. Bu – Bahor tarovati – Navroʻz nafasi!

Har gal Vatanga Navroʻz nafaslari bilan goʻzallik, ajib oʻzgarishlar, yangilanishlar, biri-biridan ezgu orzular kirib keladi. Shunday damlarda samo sayrini boshlab yuborgan turfa qushlarning parvozlarini kuzatganmisiz? Kuzating!

Tumshugʻida choʻp tutgan, bir chimdim loy tishlab olgan qushlar. Biri-biridan oʻzib, uchib-qoʻnayotgan qaldirgʻochlar. Ular in qurish taraddudida! Oʻz oilalari taʼminoti uchun jonhalak ular! Xuddi insonlar kabi juftlashib-juftlashib hayotga, yashashga, yaratishga mushtoq qushlar.

Men ularning bu harakatlarini kuzatarkanman, koʻz oʻngimda jadal oʻzgarayotgan, yangilanayotgan, shahar-u qishloqlar, taraqqiyot sari dadil odimlayotgan mehnatkash, fidoyi xalqim jonlanadi. Naqadar oʻxshashlik, naqadar teran mazmun va mohiyat mujassam ona tabiat bilan inson hayotida!

Uzun qish tunlarini barmoq bukib sanayotgan rahmatlik onajonim “Hut”ning oʻn beshi oʻtib-oʻtmay:

– Endi sumalak solsa boʻlaveradi! – derdilar yuzi nurlanib.

– Axir, hali bahor kelmadi-ku?

– Koʻrmadinglarmi, qushlar juftlashib uchayotir, yerning bagʻri isiyotir, koʻk chiqayotir, bolam, – derdilar quvonib. – Qaranglar-chi, yalpiz koʻklanibdimi?

Hovlimiz adogʻidagi ariq labida qish qahratonida qovjirab qurib qolgan yalpizlarning ustidagi xas-choʻplarni qoʻllarim bilan asta olib tashlayman. Vo ajab! Qurigan yalpiz poyachalari tuplari yam-yashil!

–Yalpiz chiqibdi! Bahor kelibdi, ona!

Xuddi biri-biri bilan kelishib olganday, qoʻni-qoʻshnilar mehr bilan koʻk goʻmmalar pishiradilar, bir-birlarini koʻkka – koʻklamga yetganlari bilan muborakbod etadilar. Hali qish izgʻirini ketmay turib, ahli ovul jam boʻlishib, sumalak sayliga taraddudlanadilar. Doshqozonlar quriladigan hovli-joylar orastalanadi, ariq boʻylarida yangi-yangi daraxt koʻchatlari tuproqqa ildiz qoʻyadi. Mahalla guzarlari, koʻchalari, bogʻ-rogʻlari – ona tabiat inson mehri, bahor tafti bilan yashnab ketadi. Bu – inson bilan tabiat oʻrtasidagi azaliy uygʻunlik tantanasi – Navroʻzning haroratli nafasi!

Navroʻz haqida oʻylaganimda hazrat Alisher Navoiyning goʻzal bir satri, jumlai insoniyatga ohorli bir tilagi yodimga tushaveradi:

Har tunung qadr oʻlibon, har kunung oʻlsin Navroʻz!

Ulugʻ bobokalonimiz har bir kechang Laylatul qadr kechasidek xayrli, muborak tun, har bir kuning yangi boʻlsin, deya inson zotiga doim nasib etavermaydigan oliy saodatni tilayotir. Demak, Navroʻz – nainki bahoriy ayyom, balki inson uchun eng saodatbaxsh Yangi kun ham!

Shu kundan inson bilan tabiat birlashadi goʻyo: qadamlarida yer taftini his etib turgan Dehqon bobo yerga urugʻ sochadi. Bogʻbonning nafaslariga bogʻlarning xush atri singadi, el-yurtda bunyodkorlik ishlari ham ana shu saodatbaxsh damlardan boshlanadi.

Azizlar, Amu sohillari boʻylab Nazarxon-u Qangli, Qipchoq va Oq oltin, Toʻlqin ovullari tomon yayov bir bora sayr qilganmisiz? Yoki qadim “Chilpiq” qalʼa-qoʻrgʻoni etaklarini oʻpib, mahzungina oqib borayotgan daryo bilan sirlashganmisiz? Ayniqsa, Bahorda! Qirgʻoqlarini tashlab, tobora kichrayib borayotgan qadim Jayxunni birrov ziyorat qiling, shunda ajib bir moʻʼjizani kuzatasiz. Daryo chopaverib harsillab, charchab qolgan, onasi bagʻriga oshiqib borayotgan boladay begʻubor, boladay talpinchoq koʻrinadi koʻzingizga. Keksa daryo, boladay chopagʻon daryo har gal bahorda oʻzgaradi, toshqinlaydi, onasiga – Orolga yetmoq uchun talpinaveradi u. Oʻz sohillari boʻylab bahor tarovatiga tarovat baxsh etib, obihayot ulashib oqaveradi Daryo. Bagʻridan hovuchlab suv ichgan xalqni siylashda davom etaveradi, mehnatkash, fidoyi Daryo!

Shuning uchun ham Amu sohillari aro qad rostlagan, tobora yangilanayotgan ovullarda, mahallalarda taraqqiyot bor, oʻzgarishlar bisyor! Azim Qilichboy, Xitoy-u, Jumurtov zaminidan to Nazarxon eli kengliklarigacha boʻlgan poyonsiz hududda qad rostlagan shinam uy-joylar, serhosil bogʻ-rogʻlar, obod qishloqlar, oʻtayotgan har bir kuni umr manzillariga nurafshonlik baxsh etgan mehnatkash xalq fidoyiligiga guvoh boʻlasiz, Amu sohillari boʻylab yayov kezsangiz! Nazarimda Bahor goʻyo shu sohillardan, aziz Amu elimdan boshlanadi. Qilichboy tomonlardan taralgan sumalakning xushboʻyidan qalblar quvvatlanadi:

– Qadim momolarimiz pishirgani kabi sumalak qildik!

Hali sovib ulgurmagan sopol kosa toʻla sumalakni ilinadi “Toshqaʼla” mahallalik Fotimaxon aya Davlatova.

– Sumalak bahona, rosayam yayradik. Kelin-u qizjonlarimiz, bolajonlarimiz momolaridan ertaklar, hikmatlar, oʻgit-u nasihatlar tinglab, kitobxonlik qildilar. Endi esa Navroʻz sayli boshlanayotir.

– Hali erta-ku, endi 1-mart! Havas va hayratim oshdi.

– Bizning Qilichboy yurtimizda har kuni Navroʻz!

Shuning uchun ham amudaryoliklarning dasturxonida eng avval Qilichboy zaminida yetilgan neʼmatlar bisyor boʻladi-da! Shuning uchun ham nainki Amu elda, balki Qoraqalpogʻistonning koʻpchilik tumanlarida qilichboylik dehqonlarni juda yaxshi bilishadi. Shular haqida oʻylarkanman, dilimda ajib nazmiy eʼtirof uygʻonadi.

Amu eldan boshlanar bahor,

Nafaslari kezar Navroʻzning.

Zaminida ajib hikmat bor –

Xazinasi balki rizq-roʻzning.

Bugun Amu elimda hayot qaynaydi, mehnat qizgʻin pallaga kirgan. Navroʻz kunlarida yerga urugʻ qadab, yangi mehnat faslini boshlayotgan xalq dilida bir ezgu tilak:

– Ona Yurt tinch, el-u xalq xotirjam boʻlsin!

Ana shu toʻkislikka intilish koʻngillarni oʻstirayotir bugun! Koʻngillar joʻshqinligi – Bahorga, bahor tarovati – Vatanga koʻrk bagʻishlab, Navroʻz kezayotir Vatanda!

Barcha yoʻllar bugun

Amuga tutash,

Orzular, tilaklar

naqadar uyqash.

Millatlar birlashib,

oʻchoq boshida

Sumalak pishirar,

qalblarda otash.

Oʻshal otash tafti

Vatanga tatir,

Yashnab boraverar

bogʻ-u dala, qir.