NOTAPIAT TIZIMI - NIZOLAPNING OLDINI OLIŞGA QAPATILGAN INSTITUT
Bugingi kunda mamlakatimizda notariatni tizimini isloh qiliş, uni preventiv odil sudlov hamda sud nizolarining oldini oliş vazifalarini bajaruvçi jismoniy va yuridik şaxslarning huquqlarini taʼminlovçi muhim institutlardan biri sifatida şakllantiriş borasida izçil çora-tadbirlar amalga oşirilmoqda.
Şu bilan birga, notarial idoralarning faoliyatida sud-huquq sohasida davlat siyosatini samarali amalga oşirişda, iqtisodiy, oilaviy, meros, uy-joy, mehnat va boşqa nizolarni oldini olişda notariatning salohiyatidan töliq foydalanişga tösqinlik qiluvçi qator tizimli muammo va kamçiliklar mavjudligi, uşbu muommo va kamçiliklarni bartaraf etiş va çek qöyiş, notariat idoralari faoliyatini yanada islox qiliş maqsadida Özbekiston Pespublikasi Prezidentining 2018-yil 25-mayda «Nizolarning oldini olişga qaratilgan institut sifatida notariat tizimini yanada takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi PQ-3741-sonli Qarori qabul qilindi.
Mazkur qaror asosida xato va kamçiliklarni bartaraf etiş maqsadida, 2017-2021-yillarda Özbekiston Pespublikasini rivojlantirişning beşta ustuvor yönalişi böyiça “Harakatlar strategiyasi”ga muvofiq hamda jismoniy va yuridik şaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilişda notariat institutining roli va ahamiyatini oşiriş, şuningdek aholiga körsatilayotgan notarial xizmatlarining sifatini yaxşilaş maqsadida quyidagi takliflar urganib çiqilmoqda.
Jumladan: Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantiriş vazirligi, Içki işlar vazirligi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qömitasi, Xususiylaştirilgan korxonalarga kömaklaşiş va raqobatni rivojlantiriş davlat qömitasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat personallaştiriş markazi, boşqa vakolatli vazirlik, idora va taşkilotlar bilan birgalikda notariatning faol modeli doirasida notariuslar tomonidan «yagona darça» tamoyili böyiça bitimlarni tasdiqlaşda davlat organlari va taşkilotlari bilan hamkorlik qilişning maʼmuriy reglamentlari loyihalarini Özbekiston Pespublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritişni, belgilangan muddatlarda axborotlarni almaşiş uçun maʼlumot bazalari va axborot tizimlarini joriy etiş, şuningdek, ularni «Notarius» avtomatlaştirilgan axborot tizimi bilan integratsiya qilinişini taʼminlaş, Özbekiston Pespublikasi Oliy sudi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2018-yil 1-sentyabrga qadar muddatda sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan şaxslar böyiça elektron maʼlumot bazasini şakllantirilişini, keyinçalik uni «Notarius» avtomatlaştirilgan axborot tizimiga integratsiya qilinişini taʼminlaş nazarda tutilgan
Bundan taşqari, 2019-yil 1-yanvardan boşlab ijara şartnomalarini davlat soliq xizmati organlarida majburiy hisobga qöyiş tartibini örnatiş orqali köçmas mulkni ijaraga beriş va tekin foydalaniş şartnomalarini majburiy notarial tasdiqlaş böyiça talabi bekor qilinişini, Özbekiston Pespublikasi Davlat soliq qömitasi köçmas mulk ijara şartnomalarini davlat soliq xizmati organlarida majburiy hisobga qöyiş tartibi töğrisidagi nizomni işlab çiqiş va belgilangan tartibda tasdiqlaşni nazarda tutadigan optimal normativ huquqiy xujjat bilan belgilanişini tʼminlaş belgilangan
Şuni ham taʼkidlab ötiş joizki 2019-yil 1-yanvardan boşlab köçmas mulk bilan boğliq bitimlarni notarial tasdiqlaş faqat «Davlat belgisi» davlat işlab çiqariş birlaşmasi tomonidan tayyorlanadigan, himoya darajasiga, seriyaga, tartib raqamiga va hududiy kodga ega bölgan qatʼiy hisobot beriladigan gerbli (maxsus) blankalarda amalga oşiriladi, vasiyatnomalarni imzolaş jarayoni, şuningdek, Özbekiston Pespublikasi «Notariat töğrisida»gi Qonunning 34-moddasi ikkinçi qismida nazarda tutilgan hollarda bitim, ariza va boşqa hujjatlarni imzolaş jarayoni majburiy audio va video qayd etilişi, yuridik şaxs notariusga ixtiyoriy murojaat etganda uning kollegial organining qarori qabul qilinganligi fakti notarial tasdiqlanişi lozimligi xam alohida belgilab qöyilagan.
Mazkur qarorga muvofiq yuqorida qayd etilgan özgartiriş va qöşimçalardan taşqari Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligi, Içki işlar vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantiriş vazirligi va Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat personallaştiriş markazining 2019-yil 1-yanvardan quyidagilarga muvofiq notarial harakatlarni amalga oşirişning yangi tartibini joriy etiş töğrisidagi taklifi xam maʼqullangan bölib yaʼni:
Notarial harakatlarni amalga oşiriş uçun murojaat qilgan şaxslarning şaxsini aniqlaş barmoq izlarini skaner qiliş va ularni pasportdagi (fuqaroligi bölmagan şaxslarning biometrik harakatlaniş hujjatidagi) biometrik maʼlumotlar bilan soliştiriş orqali amalga oşiriladi;
murojaat etuvçilarning notarial harakatlar bajarganligini tasdiqlaş notarial tasdiqlanayotgan hujjatlarga ular tomonidan imzo qöyiş va maxsus moslamalarda ularning barmoq izlarini skaner qiliş yöli bilan amalga oşiriladi.
Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligining notarius lavozimiga nomzodlarning stajirovka ötaş muddatini ikki yildan bir yilga qisqartiriş töğrisidagi notarius lavozimiga nomzodlar uçun sudyalik lavozimida kamida beş yil işlagan yoxud notarial faoliyatga rahbarlik va nazorat qiluvçi lavozimlarda kamida uç yil işlagan şaxslarga majburiy stajirovka ötaş böyiça talabni bekor qiliş haqidagi takliflariga xam rozilik beriş masalasi qöyilgan.
Mazkur bandning amal qilişi uşbu qaror kuçga kirgan paytda notarial idoralarda stajirovka ötayotgan şaxslarga nisbatan ham qöllaniladi.
Qarorda 2019-yil 1-yanvardan boşlab uy-joyni xususiylaştirişga rozilik berilgan şaxslar töğrisidagi maʼlumotni notarial idoralarga real vaqt rejimida bepul asosda taqdim qilinişini taʼminlaş nazarda tutilganligi esa uşbu sahadagi islohatlarning yana bir ifodasi bölib xizmat qiladi
Notarial xarakatlarni amalga oşirişda korruptsiya, taʼmagirlik va boşqa noxöş holatlarga barxam beriş maqsadida tijorat banklari tomonidan, notariuslar tomonidan özlarining notarial idoralari bino va inşoatlarida oçilgan maxsus kassalari orqali undiriladigan davlat bojlarining jami summasidan ajratma oliş haqida takliflar xam kiritilayotganligi, Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligining rasmiy veb-saytida notarius lavozimlariga nomzodlarni tanlov asosida tanlab oliş jarayonini real vaqt rejimida audio va videotranslyatsiya qiliş amaliyotini joriy etilayotganligi, 2019-yil 1-yanvarga qadar muddatda notarial idoralarda notarial harakatlarning maxfiyligini saqlagan holda real vaqt rejimidagi masofaviy markazlaştirilgan audio va video kuzatuv tizimini joriy etiş, bunda Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligi va uning hududiy organlari tomonidan ulardan foydalanişni taʼminlanişi belgilab qöyilganligi kelajakda körsatib ötilgan illatlarga çek qöyişning tizimli mexanizmining yana bir yönalişi bölib xizmat qiladi.
Bundan taşqari notariuslarni qayta tayyorlaş va malakasini oşiriş böyiça öquv-reja va dasturlarni, jumladan psixologiya va yuridik faoliyat bilan boğliq bölmagan tartiblar va könikmalarga (stressni boşqariş, kelişmovçiliklarni boşqariş, iş vaqtini samarali taşkil etiş) örgatiş böyiça darslarni kiritilişini nazarda tutgan holda qayta körib çiqiş, notarial amaliyotda vujudga kelayotgan dolzarb masalalarni videokonferentsiyalar taşkil etiş orqali muhokama qilişni nazarda tutuvçi doimiy seminar maşğulotlarini ötkazib borişni amaliyotga keng joriy etiş kabi harakatlar uşbu soha vakillarining kasb mahoratining tobora yuksalişiga va öz kasbining yetuk mutaxassisi bölişiga zamin yaratadi.
N.A.Kalimbetov.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶