GULLAB-YaŞNAYoTGAN TÖRTKÖL
Törtköl – Qoraqalpoğiston Respublikasining iqtisodi ravnaq topgan, öziga xos madaniy-maʼrifiy, maʼnaviy nufuzga ega yirik tumanlaridan biri hisoblanadi. Törtköl tumani şimol tomondan Ellikqalʼa tumani, şarqdan Navoiy viloyati hamda janub va ğarb tomondan Xorazm viloyati bilan çegaradoş.
Tumanning umumiy yer maydoni 7,48 ming kv./km. bölib, Törtköl şahri, 20 ta mahalla, 5 ta şaharça tipidagi posyolka, 13 ta ovul fuqarolar yiğinlari, 15 ta qişloq fuqarolar yiğinlarida 196,1 ming nafar aholi istiqomat qiladi. Şundan 76 ming kişi şaharda 120,1 ming kişi esa qişloqlarda yaşaşadi.
Tuman aholisining asosiy qismi qişloqlarda yaşaşining boisi, Atauba, Paxtaçi, A.Durdiyev nomli, Şöraxon, Oqboşli, Yonboşqalʼa, Oqqamiş, Qumbosgan, Tozaboğyop, Paxtaobod, Özbekiston, Ulliboğ, Oxunboboyev nomli, Kökça, Kaltaminor kabi ovul-u qişloqlarning körgan közni quvontiruvçi, öziga xos betakror tabiati, tarixiy ildizlari borki, tuman aholisi, nazarimizda, ana şu tarixiy mezonlardan kuç olib yaşaşdan, mehnat qilişdan faxrlanadilar.
Törtköl tumanining iqtisodiy asosini paxtaçilik taşkil etganligi bois, tuman sanoati ham asosan paxta xom aşyosini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Yaʼni, paxta tozalaş zavodi, "Törtköl don mahsulotlari” MÇJ "Törtköl – Asaka tekstil” MÇJ, temir-beton buyumlari, aholiga pullik va maişiy xizmat körsatiş korxonalari, bosmaxona va bir neça xususiy tadbirkorlik korxonalari mavjud.
Törtkölliklar meva-sabzavot va poliz mahsulotlari yetiştirişni kengaytiriş va qayta işlaşni rivojlantiriş hamda eksport qiliş hajmini oşirişga alohida eʼtibor bilan qaraşadi. Tumanning qöli gul sohibkor-u boğbonlari tomonidan yiliga 7,5 million dollarlik meva-sabzavot mahsulotlari eksport qilinadi. Tumandagi 225 ta fermer xöjaliklari tasarrufida 500 gektar boğ mavjud bölib, uning 25 gektari intensiv boğ hisoblanadi.
Mustaqillik yillarida törtqöllik sohibkorlar tomonidan yangi-yangi uzumzorlar barpo etildi. "Donoxon-Gözalxon”, "Törtköllik Aralovlar”, "Azizxon-Şoyimardon”, "Törtkölli Ota aka boği”, "Asadbek-Navrözbek” kabi fermer xöjaliklari tokzorlarida yetiştirilgan uzumning çaros, toifi va husayni navlari allaqaçon dunyo bozorida öz xaridorlarini topdi.
Tumanda joriy yilda umumiy qiymati 7 million 570 ming dollarlik meva-sabzavot va poliz mahsulotlarini eksport qiliş rejalaştirilgan. Ayniqsa, Törtköl zaminida yetiştirilgan karam, pomidor, piyoz, lavlagi, uzum, olma, şaftoli, gilos, örik va ziravorlar hamda kunjutning taşqi bozorda xaridorlari kun sayin köpayib, bu boradagi eksport salohiyati oşmoqda.
Törtköl zaminining tuproği – möʼjizakor. Paxta uruğçiligi böyiça mutaxassis olimlar bu tuman tuproğida yetilgan paxta tolasining uzunligi va sifatliligi tumanning özigç xos tabiiy şaroiti tufayli ekanligini allaqaçon isbotlaşgan. Joriy yilgi paxtaçilik mavsumida törtköllik dehqonlar paxtaning "Sulton” navini tanlaşlaridan ham bilsa böladiki, paxtaning mazkur navi suvsizlikka va kasalliklarga çidamliligi, sertolaligi, bundan ham muhimi, 115-120 kunda pişib-yetişişi-yu, hosildorligi yuqoriligi bilan ajralib turadi.
Törtkölliklar azaldan sanʼatsevar, maʼnaviyatli xalq. Bu zaminning suvini içgan maşhur xalq hofizi Otajon Xudoyşukurov va ana şu sohirnafas sanʼatkor asos solgan anʼanaviy aşulaçilik sanʼati köpçilikka manzur. Qoraqalpoğiston xalq şoirasi Guliston Matyoqubova, şoira Gulçehra Rahimovalarning öziga xos ijodiy olamidan bahra olib kamolga yetayotgan navqiron avlod vakillarining adabiyot maydoniga dadil kirib kelayotganidan şuni anglaş mumkinki, Törtköl ijodiy muhiti ibratga, havasga loyiq.
Bugungi törtkölliklarning farzandlari har tomonlama mukammal şart-şaroitlarga ega maktab, akademik litsey va kollejlarda tahsil olişmoqda. Törtköllik yoşlar orasida taniqli sport va sanʼat ustalarining köpligi Zulfiya nomidagi Davlat mukofoti sovrindori borligi tumanda yoşlar uçun yaratib berilayotgan munosib şaroitlar tufaylidir.
Tuman aholisining soğligini saqlaş, soğlom farzandlar dunyoga kelişini taʼminlaş borasida olib borilayotgan barça saʼy-harakatlar kelajagi buyuk mustaqil davlatimizning tuman aholisi hayotini tubdan yangilaş sari ezgu qadamlardir.
Robiya YÖLDOŞEVA.
(Foto - wikimedia.org

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶