GULLAB-YaShNAYoTGAN TOʻRTKOʻL

Toʻrtkoʻl – Qoraqalpogʻiston Respublikasining iqtisodi ravnaq topgan, oʻziga xos madaniy-maʼrifiy, maʼnaviy nufuzga ega yirik tumanlaridan biri hisoblanadi. Toʻrtkoʻl tumani shimol tomondan Ellikqalʼa tumani, sharqdan Navoiy viloyati hamda janub va gʻarb tomondan Xorazm viloyati bilan chegaradosh.

Tumanning umumiy yer maydoni 7,48 ming kv./km. boʻlib, Toʻrtkoʻl shahri, 20 ta mahalla, 5 ta shaharcha tipidagi posyolka, 13 ta ovul fuqarolar yigʻinlari, 15 ta qishloq fuqarolar yigʻinlarida 196,1 ming nafar aholi istiqomat qiladi. Shundan 76 ming kishi shaharda 120,1 ming kishi esa qishloqlarda yashashadi.

Tuman aholisining  asosiy qismi qishloqlarda yashashining boisi, Atauba, Paxtachi, A.Durdiyev nomli, Shoʻraxon, Oqboshli, Yonboshqalʼa, Oqqamish, Qumbosgan, Tozabogʻyop, Paxtaobod, Oʻzbekiston, Ullibogʻ, Oxunboboyev nomli, Koʻkcha, Kaltaminor kabi ovul-u qishloqlarning koʻrgan koʻzni quvontiruvchi, oʻziga xos betakror tabiati, tarixiy ildizlari borki, tuman aholisi, nazarimizda, ana shu tarixiy mezonlardan kuch olib yashashdan, mehnat qilishdan faxrlanadilar.

Toʻrtkoʻl tumanining iqtisodiy asosini paxtachilik tashkil etganligi bois, tuman sanoati ham asosan paxta xom ashyosini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Yaʼni, paxta tozalash zavodi, "Toʻrtkoʻl don mahsulotlari” MChJ "Toʻrtkoʻl – Asaka tekstil” MChJ, temir-beton buyumlari, aholiga pullik va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari, bosmaxona va bir necha xususiy tadbirkorlik korxonalari mavjud.

Toʻrtkoʻlliklar meva-sabzavot va poliz mahsulotlari yetishtirishni kengaytirish va qayta ishlashni rivojlantirish hamda eksport qilish hajmini oshirishga alohida eʼtibor bilan qarashadi. Tumanning qoʻli gul sohibkor-u bogʻbonlari tomonidan yiliga  7,5 million dollarlik meva-sabzavot mahsulotlari eksport qilinadi. Tumandagi 225 ta fermer xoʻjaliklari tasarrufida 500 gektar bogʻ mavjud boʻlib, uning 25 gektari intensiv bogʻ hisoblanadi.

Mustaqillik yillarida toʻrtqoʻllik sohibkorlar tomonidan yangi-yangi uzumzorlar barpo etildi. "Donoxon-Goʻzalxon”, "Toʻrtkoʻllik Aralovlar”, "Azizxon-Shoyimardon”, "Toʻrtkoʻlli Ota aka bogʻi”, "Asadbek-Navroʻzbek” kabi fermer xoʻjaliklari tokzorlarida yetishtirilgan uzumning charos, toifi va husayni navlari allaqachon dunyo bozorida oʻz xaridorlarini topdi.

Tumanda joriy yilda umumiy qiymati 7 million 570 ming dollarlik meva-sabzavot va poliz mahsulotlarini eksport qilish rejalashtirilgan. Ayniqsa, Toʻrtkoʻl zaminida yetishtirilgan karam, pomidor, piyoz, lavlagi, uzum, olma, shaftoli, gilos, oʻrik va ziravorlar hamda kunjutning tashqi bozorda xaridorlari kun sayin koʻpayib, bu boradagi eksport salohiyati oshmoqda.

Toʻrtkoʻl zaminining tuprogʻi – moʻʼjizakor. Paxta urugʻchiligi boʻyicha mutaxassis olimlar bu tuman tuprogʻida yetilgan paxta tolasining uzunligi va sifatliligi tumanning oʻzigch xos tabiiy sharoiti tufayli ekanligini allaqachon isbotlashgan. Joriy yilgi paxtachilik mavsumida toʻrtkoʻllik dehqonlar paxtaning "Sulton” navini tanlashlaridan ham bilsa boʻladiki, paxtaning mazkur navi suvsizlikka va kasalliklarga chidamliligi, sertolaligi, bundan ham muhimi, 115-120 kunda pishib-yetishishi-yu, hosildorligi yuqoriligi bilan ajralib turadi.

Toʻrtkoʻlliklar azaldan sanʼatsevar, maʼnaviyatli xalq. Bu zaminning suvini ichgan mashhur xalq hofizi Otajon Xudoyshukurov va ana shu sohirnafas sanʼatkor asos solgan anʼanaviy ashulachilik sanʼati koʻpchilikka manzur. Qoraqalpogʻiston xalq shoirasi Guliston Matyoqubova, shoira Gulchehra Rahimovalarning oʻziga xos ijodiy olamidan bahra olib kamolga yetayotgan navqiron avlod vakillarining adabiyot maydoniga dadil kirib kelayotganidan shuni anglash mumkinki, Toʻrtkoʻl ijodiy muhiti ibratga, havasga loyiq.

Bugungi toʻrtkoʻlliklarning farzandlari har tomonlama mukammal shart-sharoitlarga ega maktab, akademik litsey va kollejlarda tahsil olishmoqda. Toʻrtkoʻllik yoshlar orasida taniqli sport va sanʼat ustalarining koʻpligi  Zulfiya nomidagi Davlat mukofoti sovrindori borligi tumanda yoshlar uchun yaratib berilayotgan munosib sharoitlar tufaylidir.

Tuman aholisining sogʻligini saqlash, sogʻlom farzandlar dunyoga kelishini taʼminlash borasida olib borilayotgan barcha saʼy-harakatlar kelajagi buyuk mustaqil davlatimizning tuman aholisi hayotini tubdan yangilash sari ezgu qadamlardir.

Robiya YOʻLDOShEVA.

(Foto - wikimedia.org