KEÇIRIMLILIK VA INSONPARVARLIK TAMOYILI
Barçamizga maʼlumki, Özbekiston mustaqillikka erişgandan söng barça sohalardagi kabi sud-huquq sohasida ham katta islohotlar amalga oşirilmoqda.
Qonunçilikka kiritilayotgan özgartirişlar, taşkiliy-huquqiy çora-tadbirlar zamirida inson, uning hayoti, erkinligi, şaʼni, qadr-qimmati va boşqa daxlsiz huquqlarini himoya qilişni yanada kuçaytiriş maqsadlari mujassamdir.
Eng muhimi, xalqimiz mentalitetiga xos bölgan bağrikenglik, keçirimlilik kabi insonparvarlik tamoyillari milliy qonunçiligimiz normalari bilan uyğunlaştirilgan. Pirovardida bilib-bilmay jinoyat sodir etgan, qonunni buzgan şaxslarga nisbatan keçirimli böliş, ularni töğri yölga soliş inson huquqlarini taʼminlaşning muhim mezoniga aylandi. Zero, yurtimizda uzluksiz amalga oşirilayotgan sud-huquq islohotlari mohiyatida insonni jazolaş emas, balki jinoyat yöliga kirgan şaxsning har qanday qilmişi uçun jazoning muqarrarligini anglab yetişiga erişişdek zarur ğoya mavjud.
Yurtimizda olib borilayotgan qonunçilik va sud-huquq sohasidagi tub islohotlar tufayli jinoiy jazolar liberallaştirilmoqda, yaraşuv instituti joriy etildi, ölim jazosi bekor qilinib, har yili amnistiya akti bilan minglab fuqarolar jazodan va javobgarlikdan ozod etilmoqda va köplari sudlanganlik tamğasidan asrab qolinmoqda.
Sudlar tomonidan amnistiya aktini qöllaş masalasiga alohida eʼtibor berilib kelinayotganligini taʼkidlaş lozim.
Xususan, Oliy sud Plenumining 2006-yil 22-dekabr kuni "Sudlar tomonidan amnistiya aktlarini qöllaşning ayrim masalalari töğrisida»gi qarori qabul qilindi.
Plenum qarorida amnistiya aktini qöllaşda suriştiruv, tergov organlari va sudlar uçun ahamiyatli bölgan qator masalalar böyiça tuşuntirişlar berilgan.
2008-yildan boşlab amnistiya aktini qöllaş vakolati sudlarga ötkazilgandan söng, amnistiya aktlarini qöllaşning protsessual mexanizmi işlab çiqildi. Özbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual Kodeksi işni sudga qadar yuritiş bosqiçida amnistiya aktini qöllaş masalasiga bağişlangan yangi bob bilan töldirildi.
Lekin ayrim sudlar amnistiya akti talablarini töğri qöllab, qonuniylikni taʼminlaşga özlarining hissalarini qöşişgan bölsalarda, 34 ta holatda amnistiya aktini qöllaşda qöpol xato va kamçiliklarga yöl qöyilgan. Bu borada amnistiya aktining sudlar tomonidan qöllanilişida ayrim jinoyatlarni sodir etgan şaxslarga tatbiq etilmaydigan bandlari ham mavjudligini unutmaslik kerak.
Xususan, mazkur amnistiya aktining amal qilişi qaror eʼlon qilingunga qadar Özbekiston Respublikasi JKning 167-, 168-moddalarida körsatilgan jinoyatni sodir qiliş natijasida yetkazilgan moddiy zararni töliq qoplamagan şaxslarga nisbatan tatbiq etilmasligi, şuningdek, taʼqiqlangan taşkilotlar faoliyatidagi iştiroki, ular tarkibida tinçlik va xavfsizlikka qarşi yoki jamoat xavfsizligiga qarşi jinoyatlar sodir etganligi uçun hukm qilingan şaxslarga nisbatan tatbiq etilmasligi belgilab qöyildi.
Bundan taşqari, asosiy jazodan ozod qilingan mahkumlar qöşimça jazolardan ozod qilinmasligi körsatilgan.
Uşbu qarorning qöllanilişi xaqidagi Nizom tegişli organlarning iltimosnomasi sudlarda körib çiqilib, qonuniy va haqqoniy qarorlar qabul qilinişiga xizmat qiladi.
X.ASANOV, QR jinoyat işlari böyiça Oliy sudi raisining örinbosari.
N.SOBIROV, tuman Prokurori yordamçisi.
(Foto - http://xushnudbek.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶