ÖZGA YuRTDAN BAXT IZLAMANG!
XXI asrda davlatlararo aloqalarning, transport-kommunikatsiya sohasining rivojlanişi bir davlatdan boşqa davlatga sayyohlar va migrantlar oqimining köpayişiga olib keldi. Ayniqsa, u davlatdan bu davlatga borib işlaş, çet mamlakatlarda daromad topiş oddiy holga aylandi. Albatta, bu jarayon xalqaro şartnomalar, davlatlararo kelişuvlar asosida tartibga solinadi. Lekin, qonuniy asoslarni çetlab ötgan holda yaşirin yöllar bilan çet davlatda mömay daromad topişni niyat qilib, oqibatda esa manfur kimsalarga aldanib, odam savdosining qurboniga aylaniş hollari ham, afsuski, köplab uçramoqda.
Avvalo, aytiş kerakki, odam savdosi – bu kuç bilan tahdid qiliş yoki kuç işlatiş yoxud boşqa majburlaş şakllaridan foydalaniş, öğirlaş, firibgarlik, aldaş, hokimiyatni suiisteʼmol qiliş yoki vaziyatning qaltisligidan foydalaniş orqali yoxud boşqa şaxsni nazorat qiluvçi şaxsning roziligini oliş uçun uni tölovlar yoki manfaatdor etiş evaziga oğdirib oliş orqali odamlardan foydalaniş maqsadida ularni yollaş, taşiş, topşiriş, yaşiriş yoki qabul qiliş harakatidir. Odamlardan foydalaniş boşqa şaxslarning fohişaligidan foydalanişni yoki ulardan şahvoniy foydalanişning boşqa şakllarini, majburiy mehnat yoki xizmatlarni, qullik yoki qullikka öxşaş odatlarni, erksiz holat yoxud inson aʼzolari yoki töqimalarini ajratib olişni anglatadi.
Uşbu illatga qarşi kuraşiş maqsadida davlatimiz BMT Boş Assambleyasi tomonidan 1950-yilda qabul qilingan "Odam savdosi va fohişalikning uçinçi şaxslar tomonidan işlatilişiga qarşi kuraş töğrisida”gi, 2000-yil 15-noyabrda qabul qilingan "Transmilliy uyuşgan jinoyatçilikka qarşi kuraş töğrisida”gi Konventsiyalarga qöşildi hamda odam savdosining oldini oliş, unga çek qöyiş va buning uçun jazolaş töğrisidagi qöşimça hujjatlar imzolandi.
Odam savdosining oldini oliş va unga qarşi kuraşiş borasida milliy qonunçiligimizda ham qator huquqiy asoslar yaratildi. 2008-yilning 17-aprelida "Odam savdosiga qarşi kuraşiş töğrisida”gi Qonunning hamda 2008-yilning 8 iyulida "Odam savdosiga qarşi kuraşiş samaradorligini oşiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Qaror qabul qilinişi bilan odam savdosiga qarşi kuraşiş işlari yanada samarali amalga oşirilmoqda.
"Odam savdosiga qarşi kuraşiş töğrisida”gi Özbekiston Respublikasi Qonuniga asosan mazkur jinoyatga qarşi kuraşişni amalga oşiruvçi davlat organlarining faoliyatini muvofiqlaştiriş uçun odam savdosiga qarşi kuraşiş böyiça Respublika hamda Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahar Idoralararo komissiyalari tuzildi. Idoralararo komissiyaning asosiy vazifasi – davlat organlari, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari va nodavlat notijorat taşkilotlarining odam savdosiga qarşi kuraşiş sohasidagi faoliyatini muvofiqlaştiriş, odam savdosiga imkon beruvçi sabablar va şaroitlarni aniqlaş hamda bartaraf etişga doir işlar samaradorligini oşirişga qaratilgan tadbirlarni taşkil etiş, odam savdosining kölami, holati va xususiyatlari töğrisida axborot töplaş hamda tahlil qiliş, odam savdosidan jabrlanganlarga yordam körsatiş va ularni himoya qiliş işlarini yaxşilaş böyiça takliflar tayyorlaş, bu boradagi işlar haqida aholini xabardor qilişdan iborat.
Tuman hokimligi huzuridagi komissiya tomonidan ham şu yönalişda qator işlar amalga oşirilmoqda. Taʼlim muassasalarida odam savdosi illatlarining mazmun-mohiyati, uning mamlakat taraqqiyoti, milliy qadriyatlarimiz va maʼnaviyatimizga körsatayotgan salbiy taʼsiri haqida "Odam savdosi – davr muammosi” tarğibot loyihasi amalga oşirilib, taşkilot, idora va muassasalarning mehnat jamoalarida "Xorijda işlaşning qonuniy asoslari hamda odam savdosiga qarşi kuraşişning mazmun-mohiyati” mavzusida tarğibot tadbirlari ötkazilmoqda.
Mahallalarda "Oilalarga kiriş”, "Salomatlik” hamda "Jinoyatçilik profilaktikasi” sektorlari faoliyati doirasida odam savdosining oldini oliş va uning ayançli oqibatlari haqida aholi savodxonligini oşirişga qaratilgan davra suhbatlari va uçraşuvlar taşkil qilinib, ularga minglab aholi qamrab olinmoqda.
Şu kungaça uşbu jinoyatdan zarar körgan 9 nafar yurtdoşimiz odam savdosi jabrdiydalariga yordam beriş va ularni himoya qiliş böyiça Respublika reabilitatsiya markaziga yuborildi.
Aholi bilan ötkazilayotgan uçraşuvlarda noqonuniy mehnat migratsiyasining salbiy oqibatlari, odam savdosidek mudhiş jinoyatning ayançli yakuni xususida tuşunçalar berilmoqda. Darhaqiqat, özga yurtda mömay daromad topib, tez boyib ketişni orzu qilgan holda yölga otlangan, masalaning qonuniy tomonlarini unutib, fuqarolik pasportini notaniş odamlarning qöliga tutqazib, bu qilmişi orqali qullikka rozi bölayotgan odamning holatini qanday izohlaş mumkin? Axir, özga yurtda işlaşning ham qonun-qoidasi bor, daromad topgan joyga soliq ham tölanişi kerak. Şundagina fuqaro begona mamlakat himoyasida böladi. Aksinça bölsa, özlarini hojatbaror körsatib, aslida noqonuniy mehnat migrantlarining hisobidan daromad oladigan, kerak bölsa, ularni arzimas pul evaziga sotib yuboradigan "tadbirkorlar” qarmoğiga ilinadi.
Afsuski, bugungi kunda bu kabi ayançli taqdirga köpçilik fuqarolar giriftor bölmoqda. Çet ellarda bir neça yil mehnat qilib, mehnatining evaziga bir burda nonga yetgulik "iş haqi” olayotgan, noçor sanitariya holatidagi taşlandiq kulbalarda yaşab, oğir mehnat qilayotgan, öz oilasi bağriga qayta olmay, sarson-sargardon yurganlar qança... Eng açinarlisi, oila boşliği yoki xonadonning bekasi, baʼzi hollarda ikkalasi baravariga çet elga iş izlab ketsa-yu, qarindoşlar yoki qöşnilarga taşlab ketilgan farzandlari ota-ona mehridan bebahra ösib, könglida kemtik bilan voyaga yetsa, buning badalini kim tölaydi? Farzandlarning könglidagi kemtikni pul bilan töldiriş mumkinmi? Ota-ona mehridan mosuvo ösgan farzand ertaga öz oilasiga, mahallasiga, Vataniga mehrli böladi, deb kim kafolat bera oladi?
Albatta, Konstitutsiyamizga asosan har bir şaxs mehnat qiliş, erkin kasb tanlaş, adolatli mehnat şaroitlarida işlaş va qonunda körsatilgan tartibda işsizlikdan himoyalaniş huquqiga ega. Fuqarolarning ana şu Konstitutsiyaviy huquqlarini tölaqonli röyobga çiqarişlariga kömaklaşiş maqsadida har yili yurtimizda salkam bir millionta yangi iş örinlari yaratilmoqda. Tadbirkorlikka keng yöl berilib, hududlarda yangi-yangi korxonalar, işlab çiqariş, servis va savdo şoxobçalari faoliyat boşlamoqda. Ulardamillionlabyurtdoşlarimiziş bilan band bölib, özlariningjismoniyva intellektual salohiyatini işga solib, daromadolmoqdalar.Ammo,ana şunday şaroit vaimkoniyatlardanfoydalanmay,çet eldagi "oson iş vamömay daromad”ni xayolqilib safarga otlanişga çoğlanayotganyurtdoşlarimizgaqarataşundaydegimizkeladi:Xalqimiz"özga yurtni qilma orzu, özgayurtda ham bortoş-u tarozu” debbejiz aytmagan. Oilangizni, bolalaringizni taşlab, olis yurtdan boylik izlagunça, öz kuç-qudratingizni, bilim va salohiyatingizni ona yurtimiz istiqboli yölida safarbar qiling! Yaxşi pul topiş, boyib ketiş ilinjida böysunmas nafsga beriliş yaxşilik bilan tugamaydi. Öz uyi-ölan töşagida, oilasi bağrida yaşab, atrofidagilarga, Vataniga naf keltiriş inson uçun eng katta baxt ekanini unutmaylik!
Maryam AHMEDOVA,
tuman hokimi örinbosari, Xotin-qizlar qömitasi raisi, Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputati.
(Foto http://darakchi.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶