Sunʼiy intellekt: insoniyatning yangi döstimi yoki xavfmi?
Bugungi kunda texnologiyalar inson tasavvur qilolmaydigan çöqqilarga kötarilmoqda. “Sunʼiy intellekt” degan tuşunça keça paydo bölmagan bölsa-da, aynan bugun hayotimizning turli jabhalarida öz taʼsirini körsatmoqda. Endi kompyuterlar nafaqat hisob-kitob qiladi, balki örganiş, mulohaza yuritiş, hatto qaror qabul qiliş qobiliyatiga ham ega bölib bormoqda. Ilgari fantastik filmlardagina uçraydigan aqlli robotlar, ovozli yordamçilar, avtomatik boşqaruvdagi vositalar bugungi kunda odatiy holga aylandi.
Tibbiyot sohasida sunʼiy intellekt şifokorlarga kasallikni aniqlaşda yordam bermoqda, qişloq xöjaligida hosilni başorat qilmoqda, taʼlim tizimida esa öquvçilar bilim darajasini tahlil qilib, individual tavsiyalar beriş imkonini yaratmoqda.
Sunʼiy intellektning ildizlari aslida 1956-yilda Dartmut konferentsiyasida qöyilgan. Öşandan buyon bu sohada tinimsiz izlanişlar olib borildi. Avvaliga mantiqiy algoritmlar, keyinçalik maşinaviy örganiş, çuqur örganiş, tabiiy tilni qayta işlaş kabi texnologiyalar rivojlandi. Bugun esa sunʼiy intellekt inson miyasi faoliyatini taqlid qila oladigan darajaga yetib kelgani barçani hayratga solmoqda.
Statistik maʼlumotlarga köra, 2024-yilda sunʼiy intellekt bozorining qiymati 200 milliard dollardan oşgan. Mutaxassislar 2030-yilgaça bu körsatkiç 1,5 trillion dollarga yetişi mumkinligini taxmin qilmoqda. Bu esa texnologiya nafaqat IT sohasida, balki jahon iqtisodiyotining barça yönalişlariga taʼsir körsatayotganini anglatadi.
Özbekistonda ham sönggi yillarda bu yönalişga bölgan qiziqiş ortib bormoqda. 2020-yilda qabul qilingan davlat dasturi asosida sunʼiy intellekt böyiça öquv markazlari va ilmiy laboratoriyalar taşkil etildi. Jumladan, Toşkentdagi Sunʼiy intellekt markazi tibbiy diagnostika, davlat xizmatlarini avtomatlaştiriş, çat-bot tizimlarini yaratiş yönalişlarida faoliyat yuritmoqda.
Albatta, bu kabi yutuqlar quvonarli. Biroq sunʼiy intellektning salbiy oqibatlarini ham unutmasligimiz kerak. Ayrim iş örinlarining qisqarişi, baʼzi kasblarning yöqolib ketişi, şaxsiy maʼlumotlar xavfsizligi bilan boğliq muammolar hamon dolzarb. Şu bois, sunʼiy intellektni joriy etişda nafaqat texnik, balki axloqiy va huquqiy masalalar ham çuqur tahlil qilinişi lozim.
Kelajak sunʼiy intellekt bilan çambarças boğliq bölişi aniq. Ammo bu texnologiya inson uçun haqiqiy döstga aylanişi uçun uni töğri boşqariş, adolatli va şaffof tizimlar yaratiş juda muhim. Aks holda, sunʼiy intellektning özi emas, balki uni notöğri qöllaş inson uçun xavfli oqibatlarga olib kelişi mumkin.
Munisa Saʼdullayeva, Alişer Navoiy nomidagi Toşkent davlat özbek tili va adabiyoti universiteti Noşirlik işi yönalişi 3-bosqiç talabasi.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
