26-СОНЛИ МАКТАБДА ҚОРАҚАЛПОҚ ТИЛИГА ДАВЛАТ ТИЛИ МАҚОМИ БЕРИЛГАН КУН МУНОСАБАТИ БИЛАН ТАДБИР ЎТКАЗИЛДИ

Тил – миллат бойлиги, инсонлар ўртасидаги алоқа воситаси бўлиб, унинг ижтимой вазифаси ва тарбиявий аҳамияти жуда улкан. Тил ҳамиша жамият билан бирга яшайди ва бирга ривожланади. Жамият ривожланишининг дастлабки босқичларида аввал уруғ, қабила, кейинчалик халқ тили ва миллий тил бўлиб ривожланиб келмоқда.

1989 йил 21 октябрда ўзбек тилига, 1989 йил 1 декабрда эса қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилиши жамиятимизда ушбу тиллар ўзининг муносиб ўрнини топишига замин яратди. Шундан буён ўтган 33 йил давомида тилларимизнинг нуфузи ошиб, уларни янада ривожлантириш борасида кўплаб ўзгаришлар юз берди.

Қорақалпоқ тили Қорақалпоғистон Республикасида ва бошқа ҳудудларда яшовчи қорақалпоқларнинг она тили ҳисобланади. Қорақалпоғистон Республикасида ўзбек тили билан бирга қорақалпоқ тили ҳам расмий тил саналади. Қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилиши Республика ҳудудида яшаётган бошқа миллат ва элатларнинг ўз она тилидан фойдаланиш конституциявий ҳуқуқини камситмайди.

Давлат тили мақоми берилгандан кейин қорақалпоқ тили эркин ривожланиш йўлидан борди. Ҳозирда қорақалпоқ тили янада бой миллий адабий тиллардан бирига айланди. Ҳар йили 1 декабрь – қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилган кун бутун Республикамизда улкан байрам сифатида нишонланиб келади. Чунки Ўзбекистоннинг Қорақалпоғистондан ташқари кўпгина ҳудудларида ҳам қорақалпоқлар истиқомат қилишади.

Сана муносабати билан барча мактабгача таълим, умумий ўрта, олий таълим муассасаларида, давлат ва жамоат ташкилотларида маданий-маърифий тадбирлар ўтказилиб, қорақалпоқ тили тарихи, ривожланиш босқичлари ва бугуни ҳақида батафсил сўз юритилади.

Амударё туманидаги 26-сонли умумий ўрта таълим мактабининг кўп йиллардан буён ўқувчи ёшларнинг олий таълимга кириш кўрсаткичи, фан олимпиадаларида эришаётган ютуқлари, туманимиз миқёсида ўтказилаётган оммавий байрам тадбирларидаги фаол иштироки туфайли нуфузи тобора ортиб бораяпти.

Мактабда қорақалпоқ тили фандан жами 5 нафар, шундан 2 нафари олий, 1 нафари 1-тоифали, 2 нафари 2-тоифали ўқитувчилар ёшларга билим бериб келмоқда.

30 ноябрь куни мазкур ўқитувчилар иштирокида 1-декабрь – Қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилганига 33 йил тўлиши муносабати билан байрам кечаси ташкил қилинди.

Тадбирда мактаб директори, Қорақалпоғистон ва Ўзбекистон халқ таълими аълочиси Ёлғош Шомуродов, маънавий-маърифий ишлар бўйича директор ўринбосари, ўқитувчилар, ўқувчилар иштирок этдилар.

Тадбирда қорақалпоқ тилининг ривожланиш босқичлари, шунингдек бугунгидай бой, жозибали ва мукаммал тил ҳолига келгунича босиб ўтган тарихи ҳақида маъруза ўқилди. Унда таъкидланишича, қорақалпоқ тили туркий тилларнинг қипчоқ гуруҳига мансуб бўлиб, ёзуви ислоҳ қилинган араб графикаси асосида 1924 йилда шакллантирилган.

1929-1940 йилларда лотин графикасига асосланган қорақалпоқ тили ёзуви амалда бўлган, 1940 йилдан кирилл графикаси асосидаги ёзув жорий этилган. 1994 йилдан эса лотин графикасига ўтган. Лотин ёзувига асосланган қорақалпоқ тили алифбосига 2009 ва 2016 йилларда ўзгартиришлар киритилган. Шу тариқа қорақалпоқ тили 23 мингта сўзни ўз ичига олган ниҳоятда бой тилга айланган.

Тадбирда ўқувчилар қорақалпоқ халқи миллийлигини намойиш қиладиган шеърлар, нақл-мақоллар, куй-қўшиқлар ва рақслар намойиш этишди. Қорақалпоқ тилида намойиш этилган саҳна кўринишида ижрочиларнинг халқимизнинг қадимий миллий кийимларида чиқиши барчага улкан таассуротлар ҳадя этди.

Қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилган кун муносабати билан ўтказилган маънавий-маърифий тадбир ўқувчиларнинг қорақалпоқ тилига меҳрини оширди.

 Ойгул РАЖАБОВА.