EKOLOGIYa HUQUQI VA EKOLOGIK QONUNChILIK

Ekologik huquq va ekologiya qonunchiligining takomillashishi mamlakatimizda ekologik siyosatning yanada rivojlanishiga imkoniyat yaratadi.

1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida tabiiy resurslar davlat muhofazasida ekanligi kafolatlandi, fuqarolarning atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda boʻlish majburiyati belgilab qoʻyildi. Bu esa ekologik qonunchilikning yanada rivojlanishi uchun asosiy omil boʻlib xizmat qildi. Ekologik qonunchilik iqtisodiyot va ekologiyaning oʻzaro bogʻliqligini yuzaga chiqaradi. Aynan shu talabdan kelib chiqib Konstitutsiyada mulkdor mulkiga oʻz xohishicha egalik qilishi, undan foydalanishi va tasarruf etishi mustahkamlab qoʻyilgan. Shu bilan birga mulkdan foydalanish ekologik muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlariga daxl qilmasligi shart.

Respublikamizda atrofmuhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, ekologik xavfsizlikni taʼminlashga doir 20 dan ortiq qonun va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. "Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi, "Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi, "Oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi, "Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi, "Atmosfera havosini muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi, "Ekologik ekspertiza toʻgʻrisida”gi, "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi va boshqa Qonunlar, Kodekslar hamda qonunosti hujjatlar shular jumlasidandir. Ushbu Qonun hujjatlari ekologiya sohasini tartibga solishning oʻziga xos jihatlarini aks ettiruvchi muhim tamoyillarni oʻz ichiga olgan.

Davlatimiz rahbarining Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontseptsiyasida ilgari surilgan taklifi asosida atrof-muhit va aholi salomatligini muhofaza qilish va ekologik vaziyatni sogʻlomlashtirish maqsadida 2013 yil 28-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasining "Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Qonuni qabul qilindi.

Dunyo tajribasidan maʼlumki, ekologiya sohasida qabul qilingan qonunlar atrof-muhitni muhofaza etishda barcha boshqaruv tizimlarining toʻlaqonli faoliyati va keng jamoatchilik ishtirokini nazarda tutadi.

Shu bois, ushbu Qonun loyihasida atrof-muhit ifloslantirilishining oldini olish, fuqarolar hayoti va salomatligiga xavf solishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni kuzatish, ularning oldini olish, ekologik nazorat, jumladan, jamoatchilik nazoratini amalga oshirish tizimini mukammallashtirish oʻz ifodasini topdi. Qolaversa, unda jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish koʻlamini kengaytirish, fuqarolik jamiyati institutlarining atrof-muhit muhofazasiga oid davlat dasturlarini bajarishdagi ishtirokini taʼminlash kabi maqsadlarga erishish koʻzda tutilgan.

Shu bilan birga, ushbu hujjatda atrof-muhit muhofazasini taʼminlashga doir qonunchilik talablarini buzganlik uchun davlat organlari mansabdor shaxslarining javobgarligini kuchaytirish, xoʻjalik yurituvchi subʼektlar va boshqa muassasalarning tabiatni muhofaza qilishga oid qonun hujjatlariga rioya qilinishini taʼminlash, tabiiy resurslardan samarali foydalanish va ishlab chiqarishga ekologik toza, kam chiqitli va chiqitsiz texnologiyalar joriy etilishini nazorat qilish, ekologik xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha keng koʻlamli tadbirlarni amalga oshirish kabi vazifalar belgilandi.

Yer, suv, havo, oʻsimlik va hayvonot dunyosini saqlash, eʼzozlash nafaqat milliy, balki umumbashariy ahamiyatga molik masaladir. "Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Qonunning qabul qilinishi mamalakatimizda nodavlat notijorat tashkilotlarning ekologik xavfsizlikni taʼminlashdagi ishtirokini kuchaytirish bilan birga ularning bu boradagi masʼuliyatini oshiradi.

Xulosa qilib aytganda, mamlakatimizning ekologik qonunchiligi atrof-muhit va aholi salomatligi muhofazasini mustahkamlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik xavfsizlikni taʼminlash, har bir fuqaroga qulay tabiiy sharoitlarda yashash va ishlash imkoniyatini yaratish kabi ezgu maqsadlarga yoʻnaltirilgan.

Zulxumor Boltaboyeva, tuman

FHDYo boʻlimi inspektori.