GITLER VA STALINDAN TORTIB ILON MASK VA TsUKERBERGGAÇA: “YIL ODAMI” DEB EʼTIROF ETILGAN MAŞHURLARNI BILASIZMI?
TIME jurnali AQŞning Nyu york şahrida joylaşgan, Yevropada TIME EUROPE nomi ostida, Osiyoda esa TIME ASIA nomi bilan ingliz tilida çop etiladigan, jami 25 mln.lik auditoriyaga ega bölgan dunyodagi eng yirik haftalik xabar jurnali hisoblanadi. Uşbu jurnalning 1-soni 1923-yilda yoruğlikka çiqqan bölib, 100-yildan buyon çop etilib kelmoqda.
Jurnal tomonidan taşkil etilgan “Yil odami” tanlovi ham köp yillardan beri davom etib kelayotgan anʼanalardan biridir. Dunyoga katta taʼsir körsatgan va yil mobaynidagi yangiliklar kun tartibini köp jihatdan belgilab bergan şaxs yoki odamlar guruhi “Yil odami” tanlovi ğolibi sifatida tan olinadi, deya qayd etadi naşr. Anʼanaga köra, 1927-yildan buyon har yili dekabr oyida nominatsiya ğolibini naşr boş muharriri tanlaydi va ğolib nomi yilning sönggi sonida eʼlon qilinadi. Quyida “Yil odami” deya eʼtirof etilgan baʼzi maşhur şaxslar haqida qisqaça maʼlumot beramiz.
Uçuvçi va avtomobilsozlardan maşhur siyosatçilargaça
Tarixda ilk marotaba — 1927-yilda Atlantika ustidan töxtovsiz parvoz qilib ötgan amerikalik uçuvçi Çarlz Lindberg eng birinçi “Yil odami” nominatsiyasiga munosib deb topilgan edi.
Keyingi yilda avtomobil sanoatining ilk ixtiroçisi, Amerika avtomobilsozlik sanoati rahbari va “Chrysler Corporation” asosçisi Uolter Kraysler “Yil odami” böldi.
1930-yilda ğoliblik Hindiston milliy qahramoni Maxatma Gandiga nasib qildi. U Hindiston milliy ozodlik harakati rahbarlaridan biri, taniqli mutafakkir hisoblanadi. Gandi XX asrning Albert Eynşteyndan keyingi 2-raqamli insoni deya rasman tan olingan.
1938-yilda esa Olmoniya faşistik davlati boşliği, faşistlar natsional-sotsialistik partiyasining fyureri, Ikkinçi jahon uruşi, SSSRga hujum qiliş taşabbuskori bölgan Adolf Gitler “Yil odami” deb eʼtirof etildi. Şu kabi maşhurlardan Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi Boş kotibi I.V.Stalin ham ikki marotaba — 1939 va 1942-yillarda “Yil odami” böldi.
Nafaqat yakka şaxslar, balki guruhlar va mavhum şaxslar ham “Yil odami” bölgan
1950-yilgaça uşbu nominatsiyaga muayyan şaxslar tanlangan bölsa, keyinçalik mavhum şaxslar yoki guruhlar ham loyiq deb topila boşlandi. Masalan, 1950 va 2003-yillarda AQŞ Qurolli Kuçlari askari, 1956-yilda Vengriyadagi “Ozodlik harakati” iştirokçilari, 1960-yilda AQŞ olimlari, 1968-yilda “Apallon-8” kosmik kemasida fazoga çiqqan AQŞlik fazogirlar, 1975-yilda AQŞlik bir guruh ayollar, 1993-yilda Yosir Arofat, Nelson Mandela, Frederik de Klerk, Isaak Rabin kabi tinçlikparvarlar ham nominatsiya ğoliblari bölişgan.
Şuningdek, 2002-yilda AQŞlik izquvarlar, yaʼni “foş qiluvçilar”, 2005-yilda irlandiyalik rok-musiqaçi Bono, Microsoft kompaniyasiga asos solgan amerikalik biznes-magnat, dasturçi Bill Geyts va uning öşa paytdagi rafiqasi, kompaniya boş menejeri Melinda Geytslar “Mehribon insonlar” nomi bilan, 2006-yilda internet foydalanuvçilari, 2011-yilda “Arab bahori” namoyişçilari, 2014-yilda Ebola virusiga çalingan kişilarga ğamxörlik qilganlar, 2017-yilda jinsiy zöravonlik va taʼqibga qarşi çiqqan odamlar, 2018-yilda öz qaraşlari va faoliyati uçun taʼqibga uçragan jurnalistlar “Yil odami” deb topilgan edi.
“Yil odami” deya eʼtirof etilgan siyosatçilar va milliarderlar
Jurnal talqini böyiça dunyoga maşhur bölgan siyosatçilardan SSSR yetakçisi Nikita Xruşçev 1957-yilda, AQŞning 35-prezidenti Jon Kennedi 1961-yilda, AQŞning 40-prezidenti, siyosatçi Ronald Reygan 1980 va 1983-yillarda, KPSS MK boş kotibi Yuriy Andropov 1983-yilda, SSSR davlat arbobi, Sovet Ittifoqi tarixida birinçi va yagona prezident bölgan hamda dunyo tarixida eng katta sotsialistik mamlakatning parçalanişi orqali tanilgan M.Gorbaçyov 1987 va 1989-yillarda tanlov ğoliblari bölişgan.
Şuningdek, 2008 va 2012-yillarda Barak Obama, 2010-yilda Facebook asosçisi Mark Tsukerberg, 2013-yilda Rim Papasi Frantsisk, 2015-yilda Germaniya Federal kantsleri Angela Merkel, 2016-yilda AQŞ Prezidenti Donald Tramp, 2020-yilda AQŞ Prezidenti Jo Bayden va AQŞ tarixidagi birinçi ayol vitse-prezident Kamala Xarris uşbu eʼtirofga sazovor bölgan.
“Yil odami — 2021” tanlovida SpaceX va Tesla kompaniyasining rahbari, dunyodagi eng boy odam Ilon Mask ğolib böldi. Time’da taʼkidlanişiça, Mask boşqaradigan maşinani uning özi yaratgan, bu maşinaga haydovçining deyarli keragi yöq. Şuningdek, “birgina barmoq silkiş bilan” u fond bozoriga va Mars haqidagi orzularga taʼsir ötkazişi mumkin. “Bu odam Yer sayyorasidagi, kelajakda, ehtimol, undan taşqaridagi hayotga favqulodda taʼsir körsatadi. Iqlim özgarişining ekzistentsial inqirozidan, tengsizlik muammolaridan tortib yangi imkoniyatlar çegaralarigaça — heç kim bu mavzularni 2021-yil odami Ilon Maskdan yaxşiroq özida mujassam etmagan”, — deya eʼlon qildi jurnalning boş muharriri Edvard Felzental. 2021-yilda Mask tarixda boyligi 300 mlrd. dollardan oşgan ilk milliarderga aylandi.
Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putin sönggi 24-yil içida TIME talqiniga köra, “Yil odami” unvoni uçun daʼvogarlar qatorida bölgan, biroq u faqat bir marta — 2007-yilda ğolib bölgan. 2022-yilda uşbu eʼtirofga Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy loyiq körildi. Qayd etilişiça, Zelenskiy TIME jurnali öquvçilari sörovida birinçi örinni egallagan.
“Yil odami – 2023”
Ötgan 2023-yilda Amerikalik qöşiqçi ayol Teylor Svift TIME jurnali talqini böyiça “2023-yil odami” deb topildi. U jurnal tomonidan bir neça marta eʼtirof etilgan va “Yil odami” muqovasida ikki marta çiqqan birinçi ayol sifatida tarixga kirdi. Popxonanda boşqa daʼvogarlarni, jumladan, Vladimir Putin, Si Jinping, OpenAI asosçisi Sem Altman, qirol Çarlz III, “Barbi” hamda Gollivud aktyorlari va stsenariy mualliflarini ortda qoldirdi. Teylor Svift 2017-yilda ham jinsiy zöravonlikka qarşi çiqqan guruh bilan birga “Yil odami” bölgan edi.
Svift 17 yillik faoliyati davomida Amerikada (Billboard 200) birinçi örinni egallagan 12ta albom çiqardi, köplab “Gremmi” va boşqa mukofotlarni qölga kiritdi. U öz faoliyatini kantrixonanda sifatida boşlab, pop-yulduz darajasiga kötarildi, orada ikkita indi-albomini ham taqdim qildi.
Svift pandemiyadan keyin 2022-yilda birinçi marta kontsert berişni boşladi — jahon böylab keng kölamli Eras Tour gastroli uni milliarderlar qatoriga kiritdi. Odatda TIME hokimiyatning anʼanaviy sohalari vakillarini “Yil odami” deb eʼtirof qiladi. Biroq, ğayrioddiy taʼsiri 2023-yil davomida namoyon bölgan Svift bunday lavozimga ega emasdi. “Har bir yilda ezgulik va zulmat bor. 2023-yilning köp qismini zulmat egalladi. Juda köp qadriyatlar barbod bölayotgan dunyoda Teylor Svift çegaralardan oşib ötdi va ezgulik manbaiga aylaniş yölini topdi”, deyiladi jurnal bergan taʼrifda.
Ötgan yili TIME jurnali sönggi 100 yillikdagi eng yaxşi 100ta film röyxatini ham eʼlon qildi. Reyting muallifi amerikalik kinoşunos, 2018-yilgi Berlin kinofestivali hakamlar hayʼati aʼzosi — Stefani Zaxarek böldi. Reytingdagi eng qadimgi kartina sifatida nemis rejissyori Robert Vinening 1920-yilda suratga olgan “Şifokor Kaligari kabineti” ovozsiz filmi, eng yangisi sifatida esa Kventin Tarantinoning 2019-yildagi “Bir paytlar Gollivudda” kartinasi tanlandi. Şuningdek, eng maşhur filmlar qatorida “Şamollarda qolgan hislarim”, “Velosiped öğrilari”, “Jazzda faqat qizlar”, “Taksiçi” va şu kabi bizga yaxşi taniş bölgan boşqa kinokartinalar ham bor.
TIME jurnali mana şunday qiziqarli tanlov va maʼlumotlari bilan dunyo miqyosida köp sonli obunaçilar eʼtiborini qozonib kelmoqda.
Internet materiallari asosida
Ozoda Xudoyberganova tayyorladi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶