VASIYaTNOMA NOTARIAL TARTIBDA TUZILADI

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1120-moddasiga asosan fuqaroning oʻziga tegishli mol-mulkini, yaʼni uy-joy, avtomototransport, bino inshoot va boshqalar yoki bu mol-mulkka nisbatan huquqini vafot etgan taqdirda uni tasarruf etish xususidagi xohish-irodasi “vasiyat” deb eʼtirof etiladi. Vasiyatnomani yozib qoldirish uchun fuqaro xohlagan notarial idoraga shaxsan murojaat qilishi lozim, chunki vasiyatnoma shaxsan tuziladi.

Vasiyatnomani vakil orqali tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Vasiyat qiluvchi qonun boʻyicha merosxoʻrlardan bittasini, bir nechasini yoki hammasini izoh bermagan holda merosdan mahrum qilishga haqli. Vasiyatnomani tasdiqlab berishda vasiyat qiluvchidan uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati, yaʼni pasporti, harbiy xizmatchilar uchun esa harbiy guvohnomasi talab qilinadi. Vasiyat qilinayotgan mol-mulkka boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etish talab qilinmaydi.

Vasiyatnoma yozilgan joyi va vaqti koʻrsatilgan holda yozma shaklda tuzilishi lozim. Yozma shakldagi vasiyatnoma vasiyat qiluvchining oʻz qoʻli bilan imzolanishi lozim. Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani oʻz qoʻli bilan imzolay olmasa, uning iltimosiga binoan notarius yoki qonunga muvofiq vasiyatnomani tasdiqlaydigan boshqa shaxs hozir boʻlganida vasiyat qiluvchi oʻz qoʻli bilan imzolay olmaganligining sabablari koʻrsatilgan holda vasiyatnomaga boshqa shaxs imzo qoʻyishi mumkin.

Vasiyat qiluvchining oʻrniga notarius yoki vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa shaxs, vasiyatnoma kimning foydasiga tuzilgan yoki kimga nisbatan vasiyat majburiyati yuklatilgan boʻlsa, oʻsha shaxs, uning eri, xotini, bolalari, ota-onasi, nevaralari va chevaralari, shuningdek vasiyat qiluvchining qonun boʻyicha merosxoʻrlari imzo qoʻyishi mumkin emas. Undan tashqari, toʻliq muomala layoqatiga ega boʻlmagan fuqarolar, savodsizlar va vasiyatnomani oʻqiy olmaydigan boshqa shaxslar, yolgʻon guvohlik berganlik uchun muqaddam sudlangan shaxslar ham vasiyat qiluvchining oʻrniga imzo qoʻya olmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1125-moddasiga koʻra notarial tasdiqlangan vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yozilgan yoki uning soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olingan boʻlishi lozim. Vasiyatnomani vasiyat qiluvchi soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olish paytida umumiy qabul qilingan texnika vositalaridan, yaʼni yozuv mashinkasi, shaxsiy kompyuter va hokazolardan foydalanishi mumkin. Vasiyat qiluvchining soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olingan vasiyatnomani imzolashdan oldin vasiyat qiluvchi uning matnini notarius oldida toʻliq oʻqib chiqishi lozim. Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani shaxsan oʻqiy olmasa, vasiyatnomaning matni vasiyat qiluvchiga notarius tomonidan oʻqib eshittiriladi, bu haqda vasiyatnomada tegishlicha qayd etilib, vasiyat qiluvchi vasiyatnomani shaxsan oʻqiy olmaganligining sabablari koʻrsatiladi.

Vasiyat qiluvchining xohishiga koʻra vasiyatnoma notarius tomonidan uning mazmuni bilan tanishib chiqilmasdan (maxfiy vasiyatnoma) tasdiqlanadi. Maxfiy vasiyatnomani vasiyat qiluvchi haqiqiy sanalmaslik xavfi ostida oʻz qoʻli bilan yozishi va imzolashi lozim. Vasiyatnoma ikki guvoh va notarius ishtirokida xatjildga solinib, xatjild yelimlanishi lozim, guvohlar oʻz familiyalari, ismlari, otalarining ismini va doimiy turar joylarini koʻrsatgan holda xatjildga imzo qoʻyadilar. Guvohlar imzo qoʻygan xatjild guvohlar va notariusning ishtirokida boshqa xatjildga solinadi va bu xatjild ham yelimlanadi, unga notarius tasdiqlash ustxatini yozib qoʻyadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1126-moddasiga koʻra ayrim vasiyatnomalar notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtiriladi.

Kasalxonalar, gospitallar, boshqa statsionar davolash muassasalarida davolanayotgan yoki qariyalar va nogironlar uylarida yashab turgan fuqarolarning ana shu kasalxonalar, gospitallar va boshqa davolash muassasalarining bosh vrachlari, ularning davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosarlari yoki navbatchi vrachlari, shuningdek gospitallarning boshliqlari, qariyalar va nogironlar uylarining direktorlari yoki bosh vrachlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari ana shunday vasiyatnomalar qatoriga kiradi.

Undan tashqari, harbiy xizmatchilarning, notariuslar boʻlmagan yerlarda joylashgan harbiy qismlarda esa, bu qismlarda ishlayotgan harbiy boʻlmagan fuqarolar, ularning oila aʼzolari va harbiy xizmatchilar oila aʼzolarining ham harbiy qismlarning komandirlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari, ozodlikdan mahrum etish joylarida yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning tegishli muassasalar boshliqlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari ham notarial tasdiqlangan vasiyatnomalar bilan teng hisoblanadi.

Vasiyat qiluvchi istalgan vaqtda oʻz vasiyatnomasini yangi vasiyatnoma tuzish orqali bekor qilishga, oʻzgartirishga yoki toʻldirishga haqlidir.

N.Jumaniyozova, tuman Adliya boʻlimining inson huquqlarini himoya qilish
va huquqni qoʻlash amaliyotini oʻrganish boʻlinmasi bosh maslahatchisi.