BOŞLANĞIÇ SINF ÖQUVÇILAPINI KITOB MUTOLAASIGA QIZIQTIPIŞ TAʼLIM-TAPBIYaDAGI SAMAPADOPLIKNI OŞIPADI
Kitob inson hayotida muhim örin tutadi. Tafakkur, dunyoqaraş va bilim kitoblar orqali oşiriladi. Şu örinda aytiş joizki, pedagogika bilan bolalar adabiyotining maqsad va vazifalari deyarli bir xil. Yoş avlodga çinakam aqliy-axloqiy, estetik va maʼnaviy tarbiya berişda boşlanğiç sinflardanoq kiçik badiiy asarlardan foydalaniladi. Bolalar adabiyoti va pedagogika uzviy boğlanganligi bilan muhim ahamiyatga ega.
Bolalarga atalgan asarlarda yozuvçilar bolalarga mos, ularni qiziqtiradigan va ulkan işlarga otlantiradigan kuçli badiiy obrazlarni yaratadi. Şu bilan birga undagi ğoyaviy maqsadlar yoş avlodning ongi, xarakteri va irodasini östirib çiniqtirişda va har qanday qiyinçiliklarni yenga oladigan, mehnatsevar kişilar qilib tarbiyalaşga qaratiladi.
Mamlakat kelajagi bölgan yoş avlod komil insonlar bölib voyaga yetişi kerak. Buning uçun ularning tafakkurini boyitiş, dunyoqaraşini kengaytiriş, maʼnaviyatni yuksaltiriş va mukammal bilim olişini taʼminlaş lozim. Jamiyatning turli jabhalarida faollik bilan iş olib bora oladigan qobiliyatli, ongli hamda öqimişli insonlarni tarbiyalaşdek muhim vazifa barça pedagoglar zimmasiga ulkan masʼuliyat yuklaydi. Öz navbatida bunday yuksak vazifalar pedagogika va bolalar adabiyoti oldiga ulkan talablar qöyadi.
Aytiş jizki, ravon va sodda tilda, çuqur ğoyalarga asoslanib yaratilgan badiiy asarlargina bolalarga kuçli taʼsir körsatib, ana şu yuksak talablarga javob bera oladi. Bolalar asar qahramonlaridan ezgulikni, yaxşilikni va boşqa ijobiy xislatlarni örganiş bilan birga dunyoqaraşi kengayib, bilimini ham oşirib boradi. Şu sababli öquvçilarni boşlanğiç sinfdanoq kitob mutolaasiga qiziqtiriş pedagogika nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga egadir.
Eʼtirof etiş kerakki, badiiy jihatdan yetuk asarlar har qanday yoşdagi kitobxonning sevimli döstiga, hamrohiga aylanib qoladi. M. Gorkiy yoş avlodni tarbiyalaşda bolalar adabiyotining rolini taʼkidlab, bunday degan edi: “Bolaga maʼnaviy oziq juda ehtiyotkorlik bilan berilişi kerak. Bolalar otalarining xato va gunohlari uçun javobgar emaslar, şuning uçun ham mitti kitobxonga insonga hurmatsizlik kayfiyatlarini tuğdiradigan narsalarni emas, balki hammadan oldin uni uluğlovçi narsalarni taqdim etiş kerak...Insonni bolalarga, avvalo buyuk qahramon, nomaʼlum mamlakatlarni kezgan qörqmas sayyoh, afsonaviy pahlavon, haqiqat uçun kuraşçi, öz orzu-xayollariga sodiq, irodali qilib körsatiş kerak”.
Eng yaxşi kitoblar bolalarni atrofdagi hodisalarga töğri baho berişga örgatadi, insondagi yuksak maʼnaviy sifatlarni körsatadi. Ularni ona-Vatanga, mehnatga muhabbat, sadoqat ruhida tarbiyalaydi. Şuningdek, xalqiga munosib farzandlar bölişga çaqiradi. Kitob bolaning dunyokaraşini şakllantirişga yordam beradi, ilm-fanga muhabbatini oşiradi.
Kiçik yoşdan odatlantirilsa, har qanday bola ertak eşitişga, kitoblarni mutolaa qilişga juda qiziqadi. Ammo har qanday kitobni ham öqiş foyda keltiravermaydi. Bolaning öz yoşi va ruhiyatiga mos bölmagan kitoblarni öqişi foydasiz, hatto baʼzan zararli hamdir. Bundan taşqari tartibsiz, pala-partiş öqiş ham foyda keltirmaydi. Kitob bolalarga hayotni örgatuvçi haqiqiy muallim bölişi uçun ularning kitobxonligini töğri taşkil qiliş kerak. Bolalarni kitob tanlaşga, muntazam ravişda öqişga örgatiş lozim.
Kitob insoniyat tarixi, ötmiş, ajdodlar maʼnaviy merosi bilan taniştirib, boladagi bilimni, ijodiy fikrni oşiradi. Yoş avlod qalbida faxr va iftixor tuyğularini östirib, komil insonga aylantiradi. Maʼnaviy va madaniy boyligimiz bölgan kitoblar öqituvçiga eng yaqin yordamçi bölib, maktabdagi taʼlim-tarbiya işlarining sifat va samarasini yanada yuqori darajaga kötaradi.
Şarofat Jumatova, 16-sonli IDUM boşlanğiç sinf öqituvçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶