BOShLANGʻICh SINF OʻQUVChILAPINI KITOB MUTOLAASIGA QIZIQTIPISh TAʼLIM-TAPBIYaDAGI SAMAPADOPLIKNI OShIPADI

Kitob inson hayotida muhim oʻrin tutadi. Tafakkur, dunyoqarash va bilim kitoblar orqali oshiriladi. Shu oʻrinda aytish joizki, pedagogika bilan bolalar adabiyotining maqsad va vazifalari deyarli bir xil. Yosh avlodga chinakam aqliy-axloqiy, estetik va maʼnaviy tarbiya berishda boshlangʻich sinflardanoq kichik badiiy asarlardan  foydalaniladi. Bolalar adabiyoti va pedagogika uzviy bogʻlanganligi bilan muhim ahamiyatga ega.

Bolalarga atalgan asarlarda yozuvchilar bolalarga mos, ularni qiziqtiradigan va ulkan ishlarga otlantiradigan kuchli badiiy obrazlarni yaratadi. Shu bilan birga undagi gʻoyaviy maqsadlar yosh avlodning ongi, xarakteri va irodasini oʻstirib chiniqtirishda va har qanday qiyinchiliklarni yenga oladigan, mehnatsevar kishilar qilib tarbiyalashga qaratiladi.

Mamlakat kelajagi boʻlgan yosh avlod komil insonlar boʻlib voyaga yetishi kerak. Buning uchun ularning tafakkurini boyitish, dunyoqarashini kengaytirish, maʼnaviyatni yuksaltirish va mukammal bilim olishini taʼminlash lozim. Jamiyatning turli jabhalarida faollik bilan ish olib bora oladigan qobiliyatli, ongli hamda oʻqimishli insonlarni tarbiyalashdek muhim vazifa barcha pedagoglar zimmasiga ulkan masʼuliyat yuklaydi. Oʻz navbatida bunday yuksak vazifalar pedagogika va bolalar adabiyoti oldiga ulkan talablar qoʻyadi.

Aytish jizki, ravon va sodda tilda, chuqur gʻoyalarga asoslanib yaratilgan badiiy asarlargina bolalarga kuchli taʼsir koʻrsatib, ana shu yuksak talablarga javob bera oladi. Bolalar asar qahramonlaridan ezgulikni, yaxshilikni va boshqa ijobiy xislatlarni oʻrganish bilan birga dunyoqarashi kengayib, bilimini ham oshirib boradi. Shu sababli oʻquvchilarni boshlangʻich sinfdanoq kitob mutolaasiga qiziqtirish pedagogika nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga egadir.

Eʼtirof etish kerakki, badiiy jihatdan yetuk asarlar har qanday yoshdagi kitobxonning sevimli doʻstiga, hamrohiga aylanib qoladi. M. Gorkiy yosh avlodni tarbiyalashda bolalar adabiyotining rolini taʼkidlab, bunday degan edi: “Bolaga maʼnaviy oziq juda ehtiyotkorlik bilan berilishi kerak. Bolalar otalarining xato va gunohlari uchun javobgar emaslar, shuning uchun ham mitti kitobxonga insonga hurmatsizlik kayfiyatlarini tugʻdiradigan narsalarni emas, balki hammadan oldin uni ulugʻlovchi narsalarni taqdim etish kerak...Insonni bolalarga, avvalo buyuk qahramon, nomaʼlum mamlakatlarni kezgan qoʻrqmas sayyoh, afsonaviy pahlavon, haqiqat uchun kurashchi, oʻz orzu-xayollariga sodiq, irodali qilib koʻrsatish kerak”.

Eng yaxshi kitoblar bolalarni atrofdagi hodisalarga toʻgʻri baho berishga oʻrgatadi, insondagi yuksak maʼnaviy sifatlarni koʻrsatadi. Ularni ona-Vatanga, mehnatga muhabbat, sadoqat ruhida tarbiyalaydi. Shuningdek, xalqiga munosib farzandlar boʻlishga chaqiradi. Kitob bolaning dunyokarashini shakllantirishga yordam beradi, ilm-fanga muhabbatini oshiradi.

Kichik yoshdan odatlantirilsa, har qanday bola ertak eshitishga, kitoblarni mutolaa qilishga juda qiziqadi. Ammo har qanday kitobni ham oʻqish foyda keltiravermaydi. Bolaning oʻz yoshi va ruhiyatiga mos boʻlmagan kitoblarni oʻqishi foydasiz, hatto baʼzan zararli hamdir. Bundan tashqari tartibsiz, pala-partish oʻqish ham foyda keltirmaydi. Kitob bolalarga hayotni oʻrgatuvchi haqiqiy muallim boʻlishi uchun ularning kitobxonligini toʻgʻri tashkil qilish kerak. Bolalarni kitob tanlashga, muntazam ravishda oʻqishga oʻrgatish lozim.

Kitob insoniyat tarixi, oʻtmish, ajdodlar maʼnaviy merosi bilan tanishtirib, boladagi bilimni, ijodiy fikrni oshiradi. Yosh avlod qalbida faxr va iftixor tuygʻularini oʻstirib, komil insonga aylantiradi. Maʼnaviy va madaniy boyligimiz boʻlgan  kitoblar oʻqituvchiga eng yaqin yordamchi boʻlib, maktabdagi taʼlim-tarbiya ishlarining sifat va samarasini yanada yuqori darajaga koʻtaradi.

Sharofat Jumatova, 16-sonli IDUM boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.