ŞIŞADA ÇÖKAYoTGAN UMR
“Töxtatişim kerak”, “Bugun töxtataman”, “Endi töxtatolmayman!..” Baʼzan mana şunday siltovlar bilan içkilikka zoye bölayotgan umrlarni kuzata turib, öşa narsani yaratgan olim nima uçun özini öldirganiga javob topganday bölaman.
Soğlom turmuş tarziga rahna solayotgan, millionlab oilalarni buzib, ayrim gumrohlarning hayotiga zomin bölayotgan spirtli içimlik afsuski, hayotimizdan tobora köproq örin olayapti. Biz soğlom turmuş tarzini qanday yaratiş kerakligi va uning ahamiyati haqida ozmi-köpmi bilamiz. Bu yönalişda yurtimizda amalga oşirilayotgan islohotlardan ham xabardormiz. Biroq içkilikka ruju qöyiş muammoning ildizi ekanligi haqida öylab körmaymiz.
Bir narsa aniqki, heç bir inson onasining qornidan piyonista bölib tuğilmaydi. Kimlardir töqlikdan, kimlardir yöqlikdan, ayrimlar esa, qandaydir dard yoki taşvişni unutib, kayf ummoniga ğarq böliş uçun qadah kötaradi. Va alal-oqibat qadahlar şişalarga ulanib, qadah tutuvçi öşa “ummon”ga çökib ğarq böladi. Agar içkilik insonni ğam-alamdan foriğ etib, muammolarini hal etganida edi, bu dunyoda baxtsiz inson bölmagan bölardi. Alkogolizm kasalligining kelib çiqiş sabablariga töxtalar ekanmiz, uning oqibatlari, sönggi manzili qayergaça borişini ham aytib ötiş zarur.
Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti dunyo miqyosdagi alkogol statistikasi böyiça har beş yilda bir marta uşbu muammoni keng tadqiq qiladi. Bu mavzu böyiça sönggi tahliliy hisobot 2014-yilda naşr etilgan. Statistika şunday deydi: alkogolizm umumiy qabul qilingan fikrlarga köra, maqomi, maʼlumoti va daromadi past bölgan ijtimoiy guruhlarga xosdir. Har yili dunyoda örtaça hisobda ölimning 4 foizi spirtli içimliklarni haddan taşqari köp isteʼmol qiliş natijasida sodir böladi. Bu 2,5 mln. kişiga töğri keladi.
Baxtsiz hodisalar-29,6 foiz, onkologik kasalliklar-21,6 foiz, jigar tsirrozi-16,6 foiz, yurak qon-tomir kasalliklari-14 foiz, boşqa sabablar-18,2 foiz.
Alkogolli içimliklar taʼsirida turli xil jinoyatlar sodir etiladi. Spirtli içimliklarga qaram bölgan ota-onalardan köpinça nosoğlom nasllar tuğiladi. Ota-onalar içkilikbozligining tarbiyaviy taʼsiri bolalar uçun juda salbiy va oilaning moddiy taʼminoti uçun ham zarardir. Ayniqsa, bu illat jamiyatning ravnaqiga salbiy taʼsir qiladi. Şukurki, biz içkilikka mukkasidan ketgan xalq emasmiz. Bu, albatta, bizning milliy mentalitetimiz va insonparvarlik deb nomlangan ezgu fazilatlarimiz mevasi. Qadriyatlarimizda halol va harom degan tuşunçalar çegarasi aniq belgilangan. Biroq afsuski, guruç kurmaksiz bölmagani kabi, oramizda Xudoga iltijo qabilidagi duosifat sözlardan foydalanib, qadah sözlari aytguvçilar, davralarda qadah tutgança “Alloh uzoq umr bersin”, “soğliging uçun olamiz” deya tilak bildirguvçilar ham yöq emas. Naqadar maʼnaviyatsizlik: Spirtli içimlikni isteʼmol qilib turib, mustahkam salomatlik tilaş...
Ming şukronalar bölsinki, JSSTning alkogol içimliklar isteʼmoli borasidagi hisobotiga köra, Özbekiston eng oxirgi örinlarning birini egallaydi. Biroq bu muammoga tölaligiça barham berildi, degani emas. Zero, yon-atrofimizdagi spirtli içimlikka mukkasidan ketgan döstimizni, yaqinimizni töğri yölga, töğri hayotga qaytişiga kömaklaşmas ekanmiz, jinoyatçilik, turli pastkaşliklar bolalayveradi. Tibbiyot dalolat berişiça, spirtli içimliklardan voz keçiş mumkin. Buning asosiy şarti – şifokor tavsiyalaridan foydalanib, böş vaqtning aniq jadvalini tuziş, spirtli içimlik dozasini kamaytiriş va asta-sekin nolga olib keliş zarur. Eng muhimi, oğir psixologik vaziyatlarda tuşkunlikka tuşmaslik lozim.
Ha, niyating – yöldoşing, deydi xalqimiz. Agar insonda eng avvalo soğlom, elda obrö-eʼtiborli bölib yaşaş, yaxşi işlar qiliş niyati bölsa, u heç qaçon yölidan adaşmaydi, şişaga ğarq bölmaydi.
Aziza MADRAHIMOVA,
QDU talabasi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶