U KUNLAR DAHŞATI DILLARDAN KETMAS
Manğit şahrining Yangiobod mahallasida şunday inson yaşaydi: har kuni öz iş faoliyatini davom ettiriş uçun uyidan köngli xotirjam çiqib ketib, keçqurun öz faoliyatidan mamnun holda uyiga qaytişini bir baxt deb hisoblaydi, oila aʼzolari xuşnud qarşi olganlarida özini öz hududi – oilasi mehri oğuşida his qilib, butun çarçoqlari zumda tarqalib ketadi. Oldiga çiqqan aziz jigarbandlari – nevaralarini bir-bir bağriga bosib, şunday kunlarga yetganiga şukrona aytadi, mehnatlaridan obod hovlisi ostonasiga har kuni şukrona aytib kiradi. Bu - bejiz emas.
U 1979-1989-yillarda avj olgan afğon uruşida iştirok etgan tumanimizning 358 nafar navqiron yigitining biri. Inson hayotiga har lahzada ölim tahlika solib turgan olovli söqmoqlarda keçib, nene begunoh insonlarning ölimiga şohid bölib, tinçlik-ning, osoyiştalikning qadri neçoğlik bebaho ekanligini yurak-yuragidan his qilganlar safida u – Soliy Xörozov ham bor edi.
Soliy Xörozov tumanimizning Xitoy ovulida 1963-yilda dunyoga keldi. Tengdoşlari qatori örta maktabni tugatgaç, 18 yoşida, ayni köklamda harbiy xizmatga çaqirildi. Dastlab, Turkmanistonning Aşxobod şahridan 30 kilometrça janubdagi kimsasiz vodiyda, vaqtinçalik palatkalar tiklanib, bunyod etilgan harbiy garnizonda tayyorgarlikda böldi. Bu yerda ularga uruşda işlatiladigan turli öqotar qurollarni işlatiş, jang maydonlarida amalga oşirilişi mumkin bölgan harbiy taktikalar yuzasidan maşğulotlar olib borilar, jazirama oftob tiğida, askar formasida, yuk xaltasini orqalab goh yugurib, goh emaklab, goh baland-pastliklarda yurib bajariladigan maşqlar ularni juda holdan toydirar, lekin eʼtiroz bildiriş harbiy topşiriqni bajarişdan böyin tovlaş bölişini bilib, bariga çidaşga özida kuç topardi. Tumandan birga jönagan 24 nafar yigit keçqurunlari töyib suhbatlaşib, oilasi soğinçini bosib olişardi.
Şu tariqa 3 oy ötgaç, Soliy Xörozov va birga çaqirilgan yigitlarni samolyotda Afğonistonga jönatişdi. Bu - 1981-yilning 21-iyunida bölgan edi. Samolyotda birga kelgan askarlarni aeroportda turli qismlarga bölib yuborişdi.
Soliy Xörozov sobiq ittifoq armiyasi joylaşgan ştabda qorovullik qilayotgan askarlar safida xizmatini davom ettirdi. Ular ştabni qöriqlaş bilan birga kelgan oziq-ovqatlarni texnikalar yordamida turli hududlardagi qismlarga tarqatişar, yangi kelgan askarlarni qismlarga kuzatib borişardi. Eng yomoni, janglarda halok bölgan askarlar, yaradorlarni yurtimizga qaytariş uçun aeroportlarga taşişar, begunoh vatandoş yigitlar qurbon bölayotganini öz közi bilan körib, joni açir, uxlolmay, tomoğidan ovqat ötmay qolgan kunlari köp bölardi. Biroq afğon uruşiga safarbar etilgan barça yigitlar qatori u ham barçasiga çidaşga majbur edi.
Soliy Xörozov boşiga kelgan barça körguliklarga matonat bilan çidadi. Biroq ota-onasining uruş tobora dahşatli tus olayotgan afğon yerida harbiy xizmatini ötayotganini bilişini, özini deb qayğurib, azoblanişini istamas edi. Şuning uçun bu haqda ularga aytmadi.
Xayriyatki, u eson-omon yurtimizga qaytiş baxtiga muşarraf böldi. Kelib, otasi Jumaboy Xörozov bilan yonma-yon tumanimizdagi sobiq “PMKvodstroy” köçma quriliş kolonnasining texnikalarni taʼmirlaş ustaxonasida işladi.
Kunlardan bir kun iş jarayonida Afğonistonga Aşxoboddan birga jönagan quroldoş dösti Yangiboy Habiyevni uçratib qoldi. U uşbu idoraning quriliş bölimida işlayotgan ekan. Ikki quroldoş öz yurtida eson-omon körişganidan, soğ-salomat ekanligidan quvonçlari köngillariga siğmay ketdi.
– Mening şu yerdaligimni bilib keldingmi? – deya söradi Soliy Xörozov döstidan.
Şunda Yangiboy Habiyev qiziq gap aytib qoldi.
Maʼlum bölişiça, u Soliydan ikki oyça ilgariroq korxonaga işga kelgan ekan. Iş bilan bir kun ustaxonaga kelib qolib, usta Jumaboy Xörozov bilan suhbatlaşib qolibdi. Şunda Xitoy ovulidan ekanligini eşitib, mening bir Soliy degan quroldoş döstim bor edi, Xitoydan, tanimaysizmi, mabodo? deb söraganini va unga usta:
– Öris emasmidi? – deb savoliga savol bilan javob berganini aytişib, rosa kulişdi. Çunki u kişi Soliyning otasi edi. Afğonistonda bölganini yaşirganiga jahli çiqqani uçun otasi şunday deganini Soliy tuşundi. Onasi kelganidan söng eşitib, könglim sezgandi, doim Yaratgandan bolamni panohingda asragaysan, deb duo qilib ötirardim, dedi.
Soliy Xörozov hayotda ota-onasining köp duolarini oldi. Özi oilali bölgaç, orqasida tizilişib turgan qöşa-qöşa ukalarini ham uyli-joyli qilişda ota-onasiga kömakdoş böldi. Mehnat qilayotgan idorasi hisobidan qurilgan uylardan biriga köçib kirib, manğitlik bölib qoldi. Öğillari işga yaragaç, yakka tadbirkor sifatida qişloq xöjalik texnikalarini taʼmirlaydigan ustaxona oçişdi. Hozir uç öğlining biri Anvar ustaxonada, ota kasbining davomçisi, Alişer yengil sanoat xodimi, Davron öqituvçi.
Soliy Xörozov va ayoli Ravşanoylar uç öğilni kamolga yetkazib, elga qöşib, atrofi nevaralarga tölib, dorilomon kunlariga şukrona aytib yaşaşmoqda. Izzat-hurmatini joyiga qöyadigan, orasta, pazanda uç kelindan ham çeksiz minnatdor. Mehr-oqibat, özaro hurmat, otameros qadriyatlarimiz çuqur ildiz otgan bu nurli xonadondan mehmon oyoği uzilmaydi.
Afğon hududidan sobiq ittifoq qöşinlari olib çiqilganiga 31-yil tölişi munosabati bilan Soliy Xörozovni qutlaş, afğon xotiralaridan tinglaş uçun borganimizda ham uyida mehmon – öşa quroldoş, kasbdoş bölgan Yangiboy aka Habiyev bor ekan.
Bilsak, ular bir korxonada işlab yurib, korxona qurgan uylardan olib, qöşni ham bölişgan ekan.
Tumanimizning Amir Temur nomli ovulida tuğilib ösgan, sobiq afğonçi askar Yangiboy Habiyev ham şu tariqa manğitlik bölib qolibdi.
Ikki quroldoşlarning harbiy xizmatda, afğon tuproğida boşidan ötkazganlari haqidagi xotiralarini tinglaş uçun ham azizlar, ança mustahkam yurak kerak. Çunki har bir qadamda ajal xavf solib turadigan, qirğinbarot uruşlar qaʼrida ne azoblarni boşidan keçirganlarini tinglasangiz, eşitganlaringizga aqlingiz bovar qilişi qiyin. Şu bois ham 15-fevral – sobiq ittifoq qöşinlari afğon yurtidan olib çiqilgan kunni ular hayotidagi eng muhim sanalardan biri sifatida nişonlaşadi.
Biz ham ularni bayram bilan qutlab, uzoq umr, sihat-salomatlik tilab xayrlaşdik.
Oygul RAJABOVA,
jurnalist.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶