YuRIDIK VA JISMONIY ŞAXSLARGA SOLIQ SOLIŞ TARTIBI 2020-YIL 1-YaNVARDAN ÖZGARTIRILDI
Mamlakatimizda şu yilning 1-yanvaridan boşlab yangi tahrirdagi Özbekiston Respublikasi Soliq Kodeksiga amal qilinadi. Şu munosabat bilan endilikda yuridik va jismoniy şaxslarga soliq soliş tartibiga tegişli özgarişlar kiritiladi.
2019-yil 9-dekabrdagi “Özbekiston Respublikasining 2020-yildagi Davlat byudjeti töğrisida”gi 589-sonli Özbekiston Respublikasi Qonuni bilan aktsiz soliği, yer soliği, suv resurslaridan foydalanganlik uçun soliq stavkalari belgilandi. Şuningdek, mulkni ijaraga beruvçi jismoniy şaxslar uçun ijara tölovining eng kam, mahalliy yiğimlarning çegaraviy stavkalari, yakka tartibdagi tadbirkorlar uçun jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliğining ham qatʼiy belgilangan miqdori körsatildi. Avtotransport vositalari sotib olinganda va vaqtinçalik çetdan olib kirilganda içki işlar organlarida ularni röyxatdan ötkazganlik uçun avtotransport vositalari egalari tomonidan tölanadigan yiğimlar va xorijiy davlatlar avtotransport vositalarining Özbekiston Respublikasi hududiga kirişi, hududdan tranzit ötişi uçun yiğimlar stavkalari ham tasdiqlandi.
Taʼkidlaş joizki, yagona ijtimoiy tölov örniga ijtimoiy soliq, yagona soliq tölovi örniga – aylanmadan soliq, qatʼiy belgilangan soliq örniga – jismoniy şaxslarning daromadlariga, ularga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ilgari berilgan imtiyoz va soliqni hisoblaş xususiyatlarini saqlab qolgan holda, qatʼiy belgilangan miqdorda soliq joriy etildi.
Endilikda soliqlar va boşqa majburiy tölovlar böyiça Özbekiston Respublikasining 2007-yil 25-dekabrdagi 136-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Özbekiston Respublikasining Soliq Kodeksi bilan taqdim etilib, belgilangan imtiyozlar va stavkalar 2020-yil 1-aprelgaça amalda böladi. Özbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining qarorlari bilan taqdim etilgan imtiyozlar va stavkalarga esa ularning amal qiliş muddati tugagunga qadar amalda böladi.
Bozorlar uçun ularni umumbelgilangan soliqlarni tölaşga ötkazgan holda maxsus soliq rejimlari bekor qilindi. 2020-yil 1-yanvardan boşlab, bozorlar avvalgi soliq tölaş tartibi, yaʼni daromadning 50 foizi örniga umumdavlat soliqlarini (agar realizatsiya hajmi 2019-yilda 1 mlrd. sömdan oşgan bölsa) – yuridik şaxslardan olinadigan yer soliği, yuridik şaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq, suv resurslaridan foydalanganlik uçun soliq, qöşilgan qiymat soliği va 20 foizli oşirilgan stavkada foyda soliğini tölaydi.
Yakka tartibdagi tadbirkorlar uçun deklaratsiya asosida jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliğini tölaşni yoki 2020-yildan boşlab örtaça 25 foizgaça pasaytiriladigan qatʼiy belgilangan miqdorda soliq tölaşni tanlaş huquqi beriladi. Şuningdek, Özbekiston Respublikasi Soliq Kodeksining yangi tahririda hisob-varaq-fakturalar qoida tariqasida elektron körinişda rasmiylaştirilişi ham belgilangan.
Soliq organlarining ortiqça tölangan yoki ortiqça undirilgan soliqlarni öz vaqtida qaytariş uçun javobgarligi kuçaytirildi. Ortiqça undirilgan soliq va moliyaviy sanktsiyalar summalarini, uşbu summalarni undiriş, tölaş davrida amalda bölgan Markaziy bankning qayta moliyalaş stavkasidan kelib çiqqan holda hisoblangan foizlarni hisobga olgan holda qaytariladi.
Soliqlarni hisoblab çiqiş va tölaş böyiça ham özgarişlar kiritilgan bölib, qöşilgan qiymat soliği böyiça 2020-yil 1-yanvardan QQSni hisoblab çiqiş va tölaşning soddalaştirilgan tartibi bekor qilinadi. Soliq davri bir oy bölganligi uçun 2020-yildan boşlab QQS böyiça soliq hisobotlari soliq organlariga ortib bormaydigan yakun bilan taqdim etiladi. Soliq hisobotini taqdim etiş va QQS tölaş har oyda – ötgan soliq davridan keyingi oyning 20-kunidan keçiktirmay amalga oşiriladi.
Foyda soliği böyiça banklar, tsement va polietilen granulalarni işlab çiqaruvçilar hamda uyali aloqa operatorlari uçun soliq stavkasi 20 foiz miqdorida saqlangan. Bozor va savdo komplekslarida 20 foiz miqdorida soliq stavkasi qöllaniladi. Ijtimoiy sohalar va boşqa soliq tölovçilar uçun 15 foiz miqdorida stavka örnatilgan. Joriy tölovlar uçun maʼlumotnoma taqdim etilmaydi.
Jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliği böyiça esa 2019-yilda amal qilingan jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliği stavkalari saqlanib qolinadi. Özbekiston Respublikasining rezidentlari bölgan jismoniy şaxslar uçun jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliğining asosiy stavkasi – 12 foiz. Dividendlar va foizlar körinişidagi daromadlarga 5 foiz miqdorida soliq solinadi.
Ijtimoiy soliq böyiça soliq stavkasi davlat korxonalariga, ustav fondida davlat uluşi 50 foiz va undan ortiq bölgan yuridik şaxslarga, şuningdek, ustav fondida 50 yoki undan ortiq foiz davlat uluşi bölgan yuridik şaxslarga va ularning tarkibiy bölinmalariga nisbatan 25 foizdan 12 foizgaça pasaytirildi.
Aylanmadan olinadigan soliq böyiça yagona yer soliğini bekor qiliş va soliq tölovçilarning alohida toifasi uçun QQSni majburiy tölaş kiritilişini hisobga olgan holda, aylanmadan soliqqa tortilmaydigan şaxslar röyxati qayta körib çiqilmoqda. Şu sababli, soliq davrida tovarlar, xizmatlar sotişdan olingan daromadlari 1 mlrd. sömdan oşmagan amaldagi yuridik şaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda daromadlari 100 mln. sömdan oşgan, lekin 1 mlrd. sömdan oşmagan yakka tartibdagi tadbirkorlar aylanmadan olinadigan soliqni qöllaşga haqli emaslar.
Yuridik şaxslarning mol-mulk soliği böyiça soliq stavkasi 2 foiz miqdorida saqlab qolinmoqda. Qurilişi belgilangan muddatda tugallanmagan obʼektlarga nisbatan esa soliq stavkasi 4 foiz miqdorida belgilanmoqda. Jismoniy şaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq böyiça jismoniy şaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqni hisoblaş va tölaş tartibi saqlanadi. Yaʼni soliq stavkalari 2019-yil darajasida saqlab qolindi.
Yuridik şaxslardan olinadigan yer soliği böyiça qişloq xöjaligiga möljallanmagan yerlar böyiça yuridik şaxslardan olinadigan yer soliğini hisoblaş va tölaş tartibi saqlab qolinmoqda. Qişloq xöjaligiga möljallangan yerlar böyiça qonun hujjatlariga muvofiq aniqlanadigan qişloq xöjaligiga möljallangan yerlarning normativ qiymatidan kelib çiqqan holda soliqni hisoblaş tartibi joriy etiladi. Şuningdek, jismoniy şaxslardan olinadigan yer soliği böyiça ham jismoniy şaxslardan olinadigan yer soliğini hisoblab çiqariş va tölaş tartibi saqlab qolinmoqda.
Soliq organlari tomonidan soliq tölovçi jismoniy va yuridik şaxslarga soliqni tölaş töğrisidagi tölov xabarnomasini taqdim etiş muddati 1-martdan keçiktirmay belgilanişi körsatildi. Soliqni tölaş muddati yiliga ikki marta 15-aprel va 15-oktyabrgaça teng uluşlarga bölib belgilandi.
Suv resurslaridan foydalanganlik uçun soliq böyiça suv resurslaridan foydalanganlik uçun soliqni hisoblab çiqariş va tölaş tartibi saqlab qolinmoqda. 2020-yil 1-yanvardan boşlab, alkogol mahsulotlarini (pivo va vinodan taşqari) işlab çiqaruvçi korxonalar uçun alkogol mahsulotlarini (pivo va vinodan taşqari) işlab çiqariş uçun foydalaniladigan suv hajmi böyiça 1 kub metr uçun 21 900 söm miqdorida, boşqa maqsadlar uçun esa yer usti suv resurslari manbalari böyiça 1 kub metr uçun 410 söm hamda yer osti suv resurslari manbalari böyiça 1 kub metr uçun 490 söm miqdorida belgilanmoqda. Yer qaʼridan foydalanganlik uçun soliq böyiça ham yer qaʼridan foydalanganlik uçun soliqni hisoblab çiqariş va tölaş tartibi saqlab qolinmoqda.
Yangi tahrirdagi Soliq Kodeksining elektron nusxasi Moliya vazirligining www.mf.uz va Davlat soliq qömitasining www.soliq.uz saytlarida joylaştirilgan bölib, kiritilgan özgarişlar bilan töliq tanişib çiqiş mumkin.
O.AŞIRBAYeV, tuman DSI boşliğining birinçi örinbosari.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶