KONSTITUTsIYaNI YaRATIŞ YÖLIDAGI TARIXIY QADAMLAR
Konstitutsiya davlat tuzilişini, hokimiyat va boşqaruv organlari tizimini, ularning vakolati hamda şakllantiriliş tartibi, saylov tizimi, fuqarolarning huquq va erkinliklari, jamiyat va şaxsning özaro munosabatlari, şuningdek, sud tizimini hamda davlat va jamiyatning özaro munosabatlarini belgilab beradi.
Konstitutsiyani yaratiş yölidagi birinçi huquqiy qadam – özbek tiliga davlat tili maqomi berilişidir.
Mustaqil Özbekistonning birinçi Prezidenti I.A.Karimovning“Özbekiston mustaqillikka erişiş ostonasida”, “Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuç” asarlarida mustaqillik arafasida özbek tiliga davlat tili maqomini beriş masalasida qanday qizğin, baʼzida keskin va murosasiz bahslar bölib ötganinixalqimiz aslo unutmaydi.
Öşanday qaltis va murakkab vaziyatda, Islom Karimov haqli ravişda qayd etganidek: “oğir-vazminlik bilan iş tutib, har tomonlama öylab, mulohaza qilib, barça siyosiy va ijtimoiy guruhlarning talablarini qondiradigan, eng muhimi, xalqimiz va Vatanimiz manfaatlariga javob beradigan yagona töğri yölni topişga erişdik”.
Şunday qilib dastavval, “Davlat tili töğrisida”gi qonunda mustahkamlangan muhim huquqiy qoidalarendilikda Asosiy Qonunimizning 4-moddasida quyidagiça muhrlab qöyildi:
“Özbekiston Respublikasining davlat tili özbek tilidir. Özbekiston Respublikasi öz hududida istiqomat qiluvçi barça millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va anʼanalari hurmat qilinişini taʼminlaydi, ularning rivojlanişi uçun şaroit yaratadi”.
Konstitutsiyani yaratiş yölidagi yana bir huquqiy qadam – Prezidentlik instituti taʼsis etilişi va yangi davlat ramzlarini tayyorlaş böyiça komissiya tuzilişi bilan boğliq.
Yurtimiz hayotidagi bu ğoyat muhim va hayajonli voqealar 1990-yilning mart oyida bölib ötganini eslaş joiz. Öşanda, yaʼni Mustaqilligimiz eʼlon qilinişidan bir munça vaqt oldin, ön ikkinçi çaqiriq Oliy Kengaşning birinçi sessiyasida sobiq ittifoq tarkibidagi respublikamizda Prezidentlik lavozimi joriyetildi, davlat ramzlari haqidagi masala muhokama qilinib, bu borada maxsus komissiyatuzildi. Mustaqil Özbekistonning birinçi Konstitutsiyasini yaratiş ğoyasi ilk bor ana şu sessiyada ilgari surildi.
Konstitutsiyani yaratiş yölidagi uçinçi huquqiy qadam –“Mustaqillik deklaratsiyasi”ning eʼlon qilinişidir.
Özbekiston Oliy Kengaşi tomonidan 1990-yil 20-iyunda eʼlon qilingan “Mustaqillik deklaratsiyasi”ning 8-bandida Özbekiston “özining taraqqiyot yölini, öz nomini belgilaydi va davlat belgilarini (gerb, bayroq, madhiya) özi taʼsis etadi”degan qoida mustahkamlangan.
Asosiy Qonunimizga nisbatan bunday yuksak va xolis baholar berilişi bejiz emas. Buni, jumladan quyidagi sabablar bilan izohlaş mumkin.
Birinçidan, bizning Konstitutsiya haqiqatan ham demokratik Konstitutsiyadir. Tarixda sinalgan umumin soniy, umum başariy qadriyatlarni, xalqaro andozalarni özida mujassam etgan hujjatdir.
Ikkinçidan,bizning Konstitutsiya engrivojlangan, taraqqiy topgan davlatlarning tarixiy tajribasiga tayangan holda yaratilgan. Bunda qaysidir davlatning tayyor Konstitutsiyasini kör-körona köçirib oliş yölidan bormay, balki eng ilğor xorijiy konstitutsiyaviy tajribalarni örgandik va eʼtiborga oldik. Natijada endilikda Boş Qomusimiz dunyo miqyosida ham har qanday taraqqiy topgan davlat Konstitutsiyasi bilan bemalol kuç sinaşmoqda.
Uçinçidan, Konstitutsiyaning ğoya va normalari özbek xalqining teran tarixiy ildizlariga asoslangan bölib, u köp asrlik tajriba va maʼnaviy qadriyatlarni, uluğ ajdodlarimizning huquqiy merosini öz içiga olgan.
Xulosa qilib aytganda, Konstitutsiyani işlab çiqiş, muhokama etiş va qabul qiliş jarayoni Mustaqil Özbekistonning birinçi Prezidentimiz Islom Karimovning “Konstitutsiya davlatni davlat, millatni millat sifatida dunyoga tanitadigan Qomusnoma” bölganligi, u “xalqimizning irodasini, ruhiyatini, ijtimoiy ongi va madaniyatini” aks ettirişi, uning “xalqimiz tafakkuri va ijodining mahsuli” ekani haqidagi hikmatli xulosalari töğri va asoslangan ekanini yaqqol tasdiqlaydi.
Haytboy QUTLIMURATOV,
12-sonli maktab öqituvçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶