QAPAQALPAQSTAN PESPUBLIKASI KONSTITUTsIYaSINA 26-JIL

Konstitutsiya mamleketimizdegi joqari yuridikaliq kushke iye bolgʻan xuqiqiy xujjet bolip yesaplanadi. Konstitutsiya tiykarinda xam onin orinlanioʻin tamiyinleoʻ maqsetinde basqa nizam xam nizam asti xujjetleri kabil yetiledi. 1993-jil 9-aprel kuni Qaraqalpaqstan Pespublikasi Konstitutsiyasi qabil yetildi. 1985-1990-jillarda SSSPda alip barilgʻan qayta qurioʻ jamiyetlik-siyasiy, sotsial-ekonomikaliq xam mamleketlik turmisti oʻzgertip jiberdi. Usinin natiyjesinde Oʻzbekstanda, sonin menen bir qatarda Qaraqalpaqstanda da jamiyettin xam mamlekettin daoʻir talabina saykes raoʻajlanioʻ protsessine unamli tasir tiygizetugʻin, oni retlestiretugʻin xam tartipke salatugʻin yuridikaliq xujjet bolioʻ kerek yedi.

Mine usinday jamiyetlik-siyasiy aoʻxalda Qaraqalpaqstan Pespublikasi Joqargʻi soveti 1990-jil 19-iyulde oʻzinin 12-shaqiriq
2-sessiyasinin qarari menen 51 adamnan ibarat Konstitutsiyaliq komissiya duzdi. Komissiya quramina Joqargʻi Sovettin basshilari, qaniygeler, yuristler, ekonomistler, filosoflar, siyasatshilar xam basqalar kirdi.

1990-jil 14-dekabrde mamleketlik suverenitet haqqindagʻi Deklaratsiya qabil yetildi.

1993-jil fevral ayinda bolip oʻtken konstitutsiyaliq komissiyanin gezektegi majlisinde Tiykagʻi Nizamnin joybari qarap shigʻildi xam Joqargʻi Sovet Prezidiumina usinildi, Konstitutsiyaliq komissiyanin bergen juoʻmagʻi tiykarinda «Qaraqalpaqstan Pespublikasi Konstitutsiyasinin joybari xaqqinda»gʻi qarar qabil yetildi.

Konstitutsiya joybari 1993-jil 7-martta respublika gazetalarinda jariyalandi.Konstitutsiyaliq komissiyanin 1993-jil 6-aprelde bolip oʻtken majlisinde joybar ushin komissiya adresine 450 den aslam usinislar kelip tuskenligi bildirildi.

1993-jil 7-aprelde konstitutsiya joybari oris xam qaraqalpaq tillerinde gazetalarda 2-ret jariyalanip, putkil xaliqliq taliqlaoʻgʻa qoyildi. 1993-jil 9-aprel kuni joqargʻi sovettin 12-shaqiriq
12-sessiyasinda Qaraqalpaqstan Pespublikasi Konstitutsiyasin qabil yetioʻ xaqqindagʻi Nizam qabil yetildi.

Konstitutsiyanin qabil yetilioʻi menen jamiyetlik ham mamleket qurilisinin barliq salalarindagʻi qatnasiqlardi, milliy nizamshiligʻimizdin barshe taraoʻlarin tartipke salioʻshi aniq huqiqiy sistemasi jaratildi.

Sonday-aq, Konstitutsiyada mamleketlik hakimiyattin boʻlinioʻi tiykarinda amelge asirilioʻin belgiledi, pikirlerdin koʻp turliligine hamde koʻp partiyaliliqqa tiykar jaratti.

Mamleket siyasatindagʻi tupkilikli oʻzgerislerdi oʻzinde saoʻlelendirgen Konstitutsiyada bazar qatnasiqlarina tiykarlangʻan jamiyettin ekonomikaliq negizi bolgʻan jeke mulkshilik, yerkin isbilermenlik siyaqli institutlar bekkem huqiqiy tiykargʻa iye boldi.

Konstitutsiyamizda Qaraqalpaqstan Pespublikasi oʻzinin nizam arqali tastiyiqlangʻan mamleketlik nishanlari – bayragʻina, gerbine ham gimnine iye yekenligi koʻrsetilgen.

1993-jil 9-aprel kuni jane bir ahmiyetli hujjet, Qaraqalpaqstan Pespublikasinin mamleketlik gerbi haqqindagʻi Nizami qabil yetildi.

6 taraoʻ, 26 bap, 120-statyadan ibarat. Konstitutsiyamizgʻa 1994-jil, 1995, 1997, 2003 xam 2014-jillarda oʻzgeris xam qosimshalar kirgizildi.

Xabariniz bar keyingi jillarda mamleketimizde ken koʻlemli reformalar amelge asirilmaqta. Mamleket ham jamiyet raoʻajlanioʻi, sud huqiq taraoʻindagʻi reformalar natiyjesinde Oʻzbekstan Pespublikasi Konstitutsiyasina oʻzgeris ham qosimshalar kirgizildi.

Qaraqalpaqstan Pespublikasi Konstitutsiyasina da oʻzgeris ham qosimshalar kirgizioʻ maselesi koʻrip shigʻilmaqta. Adillik ministrligi tarepinen de Konstitutsiyamizgʻa oʻzgeris ham qosimshalar kirgizioʻ boyinsha usinislar berildi.

Usi orinda atap oʻtioʻimiz lazim, Qaraqalpaqstan Pespublikasinin Konstitutsiyasina oʻzgerisler Qaraqalpaqstan Pespublikasi Joqargʻi Kenesi deputatlarinin ulioʻma saninin yen keminde ushten yekisinin koʻpshilik daoʻisi arqali qabil yetilgen nizami yamasa Qaraqalpaqstan Pespublikasinin referendumi menen kirgiziledi.

Bugingi kunde biz konstitutsiyaliq normalardin amelde orinlanioʻin tamiyinleoʻge, xalqimizdin turmis-tarizin jaqsilaoʻgʻa qaratilgʻan bir qatar nizam hujjetleri qabil yetilip atirgʻanligʻinin guoʻasi bolmaqtamiz.

Bul huqiqiy hujjetler, amelge asrilip atirgʻan reformalardin tiykari albette Konstitutsiya ham 2017-2021-jillarda Oʻzbekstan Pespublikasin raoʻajlandirioʻ boyinsha hareketler strategiyasinda oʻz tiykarin tapqan.

Usi jildin oʻzinde xaliqti sotsialliq qollap-quoʻatlaoʻ ham qorgʻaoʻgʻa baylanisli «Puqaralardin reproduktiv salamatligʻi haqqinda»gʻi Nizam, «Hayal-qizlardin miynet huqiqlari kepilliklerin janede kusheytirioʻ ham isbilermenlik iskerligin qollap-quoʻatlaoʻgʻa baylanisli ilajlar haqqinda»gʻi, «Yesitioʻ ham soʻyleoʻinde mashqalasi bolgʻan shaxslardi sotsialliq qollap quoʻatlaoʻgʻa baylanisli ilajlar haqqinda»gʻi, «Prezident mekteplerin shoʻlkemlestirioʻ ilajlari haqqinda»gʻi, «Jetim balalar ham ata-anasinin qaramagʻinan ayrilgʻan balalardi sotsialliq qorgʻaoʻdi kusheytirioʻge baylanisli qosimsha ilajlar haqqinda»gʻi Prezident qararlari kabil yetildi.

Juoʻmaq orninda soni atap oʻtioʻimiz kerek, Qaraqalpaqstan Pespublikasmi Konstitutsiyasinda har bir statyasinda koʻrsetilgen normalardin bugingi kunde mamleket tarepinen amelge asirilioʻi tamiyinlenbekte.

Bizin har birimizdin tiykargʻi oʻaziypamiz konstitutsiyada ham nizam talaplarina soʻzsiz amel yetioʻimiz, mamleket ham jamiyet raoʻajlanioʻi ushin oʻz ulesimizdi qosioʻimiz lazim.

Amioʻdarya rayoni adillik boʻlimi atinan Sizlerdi Qaraqalpaqstan Pespublikasi Konstitutsiyasi qabil yetilgenliginin 26 jilliq bayrami menen shin jurekten qutliqlaymiz. Jumislarinizgʻa tabis, shanaragʻinizgʻa amanliq tileymiz.

Amioʻdarya rayoni adillik boʻlimi

jetekshi maslahatshisi

3-darejeli yurist N.A.Kalimbetov