Sud-huquq sohasidagi islohotlar yangi bosqichga koʻtarilmoqda

Mustaqillik yillarida yurtimizda sud-huquq sohasidagi islohotlar bosqichma-bosqich amalga oshirib kelinmoqda. Bu borada 2017-yilda konstitutsiyaviy islohotlar amalga oshirilib, unga koʻra, davlatimiz rahbari huzurida faoliyat yuritgan Sudyalarni tanlash boʻyicha oliy malaka komissiyasi oʻrniga Sudyalar Oliy kengashi tashkil etildi. Uning mustaqilligi va xolisligini taʼminlash maqsadida Sudyalar Oliy kengashiga konstitutsiyaviy maqom berildi.

Bundan tashqari, sudya lavozimiga muddatsiz tayinlash, sudya lavozimini egallab turish yoshi 65 yoshgacha, Oliy sud sudyalari uchun esa 70 yoshgacha etib belgilandi. Sudlar faoliyatini moddiy-texnik va moliyaviy jihatdan taʼminlash masalalari Adliya vazirligi vakolatidan Oliy sud vakolatiga oʻtkazildi. E-SUD elektron sud jarayonining milliy axborot tizimi faoliyati yoʻlga qoʻyildi.

Oʻzbekiston Pespublikasi Prezidentining 2016-yil 21-oktyabrdagi “Sud-huquq tizimini yanada isloh qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-4850-son Farmoni davlatimizda sud huquq sohadagi islohatlarning yangi bosqichini boshlab berdi.

Sud-huquq sohasidagi islohotlarning ustuvor yoʻnalishlaridan biri — insonning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari, avvalo, asossiz jinoiy taʼqib va shaxsiy hayotga aralashishdan himoyalanish, shaxsiy daxlsizlik huquqlari hamda adolatli sud muhokamasiga boʻlgan huquqlari samarali muhofaza etilishini taʼminlash hisoblanadi.

Zero, har bir demokratik davlatda sud tizimi inson huquqlari himoyasiga qaratilgan mexanizmning asosini tashkil qiladi.

Albatta, islohotlarning hayotga toʻgʻri tatbiq etilishi va samara berishi koʻp omillarga bogʻliq. Shu bois, avvalo, kadrlar, qolaversa, ishni toʻgʻri tashkil etish mexanizmini yaratish, sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlash kabi oʻta muhim masalalar eʼtiborda boʻlib kelmoqda.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi mazkur sohadagi islohotlarni yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladigan tarixiy ahamiyatga ega hujjat boʻldi. Unda sud-huquq tizimini yanada demokratlashtirishga qaratilgan qator chora-tadbirlar, vazifalar belgilab berildi. Xususan, Oliy Majlis huzurida Sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlashga koʻmaklashish komissiyasini tashkil qilish taklifi ilgari surildi.

Ushbu komissiyaning asosiy vazifalari odamlardan kelib tushayotgan murojaatlar, xalq bilan bevosita uchrashuv va muloqot jarayonida koʻtarilayotgan masalalarni umumlashtirish, parlament soʻrovi orqali haqqoniy vaziyatni tahlil qilish, Oliy sud va Sudyalar oliy kengashi bilan birga muammolarni hal etish kabilardir.

Mazkur Komissiyaning tashkil etilishi sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini taʼminlashga, birinchi navbatda, sudyalarni odil sudlovga taʼsir oʻtkazadigan omillardan himoya qilish, sudlarning ochiqligi va shaffofligini taʼminlash, sudyalar korpusi faoliyatini shakllantirishda sudyalar hamjamiyati rolini oshirish, sud hokimiyatining faoliyatini tubdan yaxshilab, nufuzini yanada koʻtarish, sudlar tuzilishini takomillashtirish hamda sudyalarni tanlash va lavozimlarga tayinlash tizimini demokratlashtirish, mamlakatda qonun ustuvorligini, qonuniylikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, fuqarolarning sudlar faoliyati yuzasidan qilayotgan murojaatlarining ijobiy hal etilishida muhim ahamiyat kasb etadi.

Shu maʼnoda, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis huzurida Sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlashga koʻmaklashish komissiyasini tashkil etish boʻyicha taklifi oʻz vaqtida qabul qilindi, deb hisoblaymiz. Boisi ushbu Komissiya mamlakatimizda yuqoridagidek holatlarga toʻlaligicha barham berishga, sud hokimiyatini amalda yanada takomillashtirish borasidagi islohotlarning natijadorligiga katta hissa qoʻshadi. Qisqacha aytganda, sud insonparvarlik tamoyili asosida fuqarolar huquq va manfaatlarini himoya qiluvchi odil organ sifatida faoliyat yuritadi. Zero, amalga oshirilayotgan islohotlarning tub zamirida ham insonparvarlik tamoyillariga asoslangan demokratik jamiyatni barpo etish maqsadi mujassamdir.

Samad Qurbonboyev, Fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tumani sudi arxiv mudiri.