YeRDAN UNUMLI FOYDALANISh: DOLZARB MASALAGA YaNGIChA YoNDAShUV

Qishloq xoʻjaligida amalga oshirilayotgan islohotlarni yanada chuqurlashtirish, shuningdek, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, tizimda bozor mexanizmlarini joriy etish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmlarini barqaror oshirib borish maqsadida muhtaram Prezidentimizning 2017-yil 9-oktyabrda “Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, qishloq xoʻjaligi ekin maydonlaridan samarali foydalanish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” gi Farmoni va 2017-yil 10-oktyabrda “Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori qabul qilindi.

Mana shu Farmon hamda Qarorning mazmun-mohiyati haqida suhbatlashish uchun tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari Kengashi raisi Fayzulla Saʼdullayevni tahririyatga taklif qildik.

– Fayzulla, aytingchi, muhtaram Prezidentimizning 2017-yil 9-oktyabrdagi PF-5199-sonli Farmoni va 2017-yil 10-oktyabrdagi PQ-3318-sonli Qarori qabul qilingunga qadar qishloq xoʻjaligi sohasida qanday muammo va kamchiliklar kuzatilgan edi?

– Prezidentimizning mazkur Farmonida koʻrsatilganidek, fermer xoʻjaliklarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, fermerlik harakatini yanada rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan Oʻzbekiston fermerlar Kengashi oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni yetarli darajada bajara olmadi.

Aholi ixtiyoridagi tomorqa ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligi past darajada qolgan. Uzoq yillar foydalanilmagan tomorqa yer egalarining yerga nisbatan munosabatini tubdan oʻzgartirish boʻyicha tizimli ish olib borilmagan.

Fermerlar asosan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish bilan cheklanib, ularni qayta ishlash, saqlash, tayyor mahsulotlarni sotish va xizmatlar koʻrsatish kabi koʻp tarmoqli faoliyatini yoʻlga qoʻyishda mavjud imkoniyatlardan foydalanmagan.

Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarini moddiy-texnika resurslari bilan taʼminlash va ularga xizmat koʻrsatishda zarur infratuzilmalar yaratilmagan hamda bozor mexanizmlari yetarli darajada shakllanmagan.

Prezidentimizning mazkur Farmonida shu va boshqa kamchiliklarni tugatish va mamlakatimiz hayotida yangi davrni boshlab bergan 2017-2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilarini yanada qoʻllab-quvvatlash, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligini taʼminlash, pirovard natijada yer egalarining daromadlarini koʻpaytirishga boʻlgan munosabatlarini tubdan oʻzgartirish maqsadida ustuvor vazifalar belgilab berildi.

– Yerdan foydalanish tartib-qoidalariga rioya qilmagan fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga qanday choralar koʻriladi?

– 2018-yildan boshlab fermer xoʻjaliklarining yer uchastkalaridan foydalanish samaradorligi har chorakda xalq deputatlari tuman Kengashlarida, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligi har oyda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida muhokama qilib boriladi va yer maydonlaridan samarasiz foydalangan, qishloq xoʻjaligi ekinlarini toʻliq ekmagan, agrotexnik tadbirlarni oʻz vaqtida amalga oshirmagan fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga nisbatan yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarning bekor qilinishigacha boʻlgan qatʼiy javobgarlik choralari koʻriladi.

Har yili 1-fevralgacha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari raislari ichki ishlar organlarining profilaktika inspektorlari bilan birgalikda uyma-uy yurib, hududdagi dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining ekin maydonlarini xatlovdan oʻtkazadi.

Yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish uchun berilgan yer uchastkalarining tomorqa qismida asossiz ravishda qishloq xoʻjaligi ekinlari ekmagan yoki uni obodonlashtirmagan yer egalariga nisbatan belgilangan yer soligʻi stavkasining uch barobar oshirilgan miqdori qoʻllaniladi.

2018-2021-yillarda fermer xoʻjaliklari bosqichma-bosqich koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklariga aylantiriladi. 2022-yilning 1-yanvaridan boshlab koʻp tarmoqli faoliyatni yoʻlga qoʻymagan fermer xoʻjaliklari bilan yer ijarasi shartnomalari qonun hujjatlariga muvofiq bekor qilinadi.

Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining yerdan foydalanish boʻyicha harakatlari fermerlar Kengashi oʻrnida tashkil etilgan tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari Kengashi tomonidan nazorat qilib boriladi.

– Fermer, dehqon xoʻjaliklariga va tomorqa yer egalariga Sizning tashkilot tomonidan qanday yordamlar koʻrsatiladi?

– Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari Kengashi huzurida fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga kompleks xizmat koʻrsatish markazi tashkil etilayapti. Endilikda ushbu markaz qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarga konsalting xizmatlarini koʻrsatadi. Yaʼni, huquqiy, iqtisodiy, texnologik sohalarda maslahatlar beradi va biznes-rejalar tuzishda koʻmaklashadi.

Shuningdek, ushbu markaz fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga ishlab chiqarilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ichki va tashqi bozorlarda realizatsiya qilishda ham vositachilik xizmatlarini koʻrsatadi.

Kompleks xizmat koʻrsatish markazi fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga shartnoma asosida zarur moddiy resurslar, urugʻ va koʻchatlar, taralar, texnika va boshqa vositalarni yetkazib berishda, bank kreditlari, xalqaro va xorijiy moliyaviy tashkilotlarning kredit va grantlarini jalb qilish boʻyicha maslahat berish xizmatlarini koʻrsatadi, qishloq xoʻjaligi sohalari boʻyicha belgilangan tartibda qayta tayyorlash, malaka oshirish kurslarini tashkil etadi, yer uchastkalarida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish, tayyorlash, saqlash, qayta ishlash, eksport qilish va xizmat koʻrsatishda kooperatsiya munosabatlarini tashkil qilish boʻyicha xizmatlar koʻrsatadi.

– Qarorda barcha fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining ekin maydonlarida ularning takliflarini inobatga olgan holda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish boʻyicha prognoz hajmlar belgilanishi koʻrsatilgan. Bu masala boʻyicha tumanimizda qanday ishlar amalga oshirilmoqda?

– Bu masala boʻyicha tuman hokimi 2017-yil 27-dekabr kuni “Tumanda dehqon xoʻjaliklari va aholi tomorqa yerlaridan samarali foydalanishni tashkil qilish va monitoringini yuritish toʻgʻrisida” qaror qabul qildi. Ushbu qarorga asosan tumanda dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining yerlaridan samarali foydalanishni tashkil qilish, yaʼni yerlarni xatlovdan oʻtkazish, ekinlarni joylashtirish prognoz hajmlarini belgilash, samarasiz va umuman foydalanilmayotgan tomorqa yer egalarini aniqlash boʻyicha tuman shtabi tashkil etildi. Shuningdek, bu masala boʻyicha har bir sektorda va ovul hamda mahalla fuqarolar yigʻinlarida ishchi guruhlar oʻz faoliyatini boshladi.

Mana shu ishchi guruhlar takliflariga asosan 2018-yilda tuman boʻyicha 407 gektar maydonda toʻqsonbosti, 1470 gektar maydonda ertagi va 3338 gektar maydonda oʻrtagi ekinlar joylashtirilishi belgilandi.

Xulosa qilib aytganda, muhtaram Prezidentimizning yuqorida nomlangan Farmon va Qarori mamlakatimizdagi barcha fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining faoliyatini yanada takomillashtirib, qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat xavfsizligi sohasida tub burilishlarni amalga oshirishga qaratilgan muhim xujjatlardir.

Mazkur Qaror va Farmondan kelib chiqib, oldimizga qoʻyilgan vazifalarni toʻla va samarali amalga oshirish yoʻlida bor kuch va gʻayratimizni ishga solamiz.

– Suhbatimizda ishtirok etganingiz uchun rahmat, salomat boʻling.

Suhbatni jurnalist Allambergan Jumaniyozov yozib oldi.