TOʻY – UMP BOʻYI YIGʻIB, BIP KUNDA SOCh, DEGANI EMAS!

Farzand tarbiyalayotgan har bir inson uning kamolini koʻrishni, oʻzidan koʻpayib, tinib-tinchib ketishini orzu qiladi. Topganlarini ularning toʻyiga asraydi, otalar buzoq bogʻlab, 2-3-yillab boqadi, ayollar topganini sandiqqa tashlay boshlaydi. Axir toʻy bahona, uzoq- yaqindan mehmonlar keladi, uzoq koʻrishmagan qarindosh-urugʻlar bir-birlarining mehriga toʻyadi. Ularning koʻnglini olib, hurmati uchun borini dasturxonga toʻkadi.

Keyingi vaqtlarda turmushimiz toʻkinlashib, ayrim kishilarning manmanligi sababmi, toʻylarimizda ortiqcha chiqimlar, dabdabalar koʻpayib qoldi. Oʻgʻil uylantirmoqchi boʻlgan xonadonda fotiha toʻyi, maslahat, kengash, qiz ziyofati uchun xarajatlar, toʻy kuni kunduzi kelin keldi, kechqurun bazm, ertasiga ish buyurar – boringki, hafta mobaynida har kuni toʻy, har kuni chiqimdorlik.

Aytaylik, qiz ziyofatini oling. Bizga qoʻshni viloyat boʻlgan Xorazm viloyatida qizlar bazmi yoʻq. Bu marosimning nomi “Qizlar bazmi”. Oʻylab koʻring, nega bu bazmga erkaklar, katta-kichik, butun el taklif qilinadi. Bugun baʼzi oilalarda qizlar bazmiga kuyov ham oʻz oʻrtoqlari bilan tashrif buyurmoqda. Bu qayn eliga boʻlgan hurmatsizlik emasmi?

Qiz uzatayotgan oila qizining ertaga borgan joyida tinib-tinchib ketishini oʻylaydi, keksalarimiz qiz ostonadan chiqayotganida “Borgan joyingda toshday qotib, suvday singib ketgin”, deb duo qilishadi. Qizlari tushgan yerida qiynalmasin, deb unga idish-tovoq, koʻrpa-toʻshak, mebel deganday, jami roʻzgʻor buyumlarini olib berishadi. Katta xarajat qilib, dasturxon bezashadi, kelin boʻlmish ijaraga koʻylak olib kiyadi, uyam falon pul turadi. Qiz yigʻinga yigitlar tashrif buyurgach, ularga ichkilik beriladi. Ichkilik ichib, oʻrtada sakrayotgan yigit-qizlarni onalari ergashtirib kelgan kichkina qizchalaru, hali norasida bolakaylar ogʻzini ochib, «havas» bilan kuzatadi.

Biz – «Jumurtov» ShFY xodimlari ovul oqsoqollari bilan bu borada tez-tez maslahatlashib turamiz. Bobur nomli, “Oq oltin” OFYlari, “Jumurovul” MFY oqsoqollari bilan bir fikrga kelib, qiz ziyofatlarini uy ichkarisida, qizning yaqin oʻrtoqlari, quda tomondan 4-5 qizlar bilan kamchiqim qilib oʻtkazishga kelishib oldik.

Toʻy kungi “gulyanka” muammosini ham hal qilib olsak, koʻpgina koʻngilsizliklarning oldi olingan boʻlar edi. Ichib olgan yosh-yalanglarning mashinalarda oʻzaro poyga oʻynashi yoki yoʻllarda tartibsiz harakat qilishi tufayli qancha yoʻl-transport hodisalari sodir qilinmoqda. Maktab, kollej oʻquvchilarining falon pulga mashina kira qilib, kelin-kuyovlar orasida sayr qilishlari qaysi ota-onaga kerak? Buning oʻrniga kuyov-kelin oʻz yangalari, guvohlari ishtirokida sharʼiy nikoh oʻqitib, keyin FHDYo boʻlimida nikohini rasman qayd qildirsalar, maqsadga muvofiq emasmi? Bola tugʻilgach, unga guvohnoma olish uchun nikohni qayd qildirish kerakligi esiga tushadigan beparvo, loqayd kuyovlar ham bor.

Baʼzi toʻylarda kelin-kuyovning sevgi tarixi ham namoyish qilinmoqda. Axir sevgi tarixi hammaga namoyish qilinadigan, maqtanadigan narsalar emas-ku! Qolaversa, yosh-yalangning “sevgi tarixi” oʻzlari uchun aziz, boshqalarga buni koʻz-koʻz qilish uyat emasmi?

Toʻy bazmi tugagach, kuni boʻyi charchagan yoshlarni yana toliqtirib “choy ichishma” qilish degan urfni ham yoʻqotish kerak. Uning oʻrniga yangalar kelinga yangi uyda oʻzini tutishi, kelinlik odobi haqida tushuncha bersin, togʻalari yigitga kuyovlik odobini ado etishni oʻrgatsin.

Ota-onalar, el ulugʻlari bir yoqadan bosh chiqarib, toʻylarimizni kam chiqim, spirtli ichimliklarsiz oʻtkazsak, hammamiz uchun yaxshi boʻlardi. Bolasining tinch, baxtli yashashini istagan ota-onalar mening fikrlarimga qoʻshilsa kerak. Yurtboshimiz Sh.Mirziyoyevning 2017-yil 3-avgustda ziyolilar bilan boʻlgan uchrashuvida toʻy-marosimlarni tartibga solish borasida aytgan soʻzlarini hayotga tatbiq etishda hamma hamjihatlikda harakat qilsak, ayni muddao boʻlar edi.

Amin XOʻJAMUPODOV,

Jumurtov ShFY raisi.