TÖY – UMP BÖYI YIĞIB, BIP KUNDA SOÇ, DEGANI EMAS!
Farzand tarbiyalayotgan har bir inson uning kamolini körişni, özidan köpayib, tinib-tinçib ketişini orzu qiladi. Topganlarini ularning töyiga asraydi, otalar buzoq boğlab, 2-3-yillab boqadi, ayollar topganini sandiqqa taşlay boşlaydi. Axir töy bahona, uzoq- yaqindan mehmonlar keladi, uzoq körişmagan qarindoş-uruğlar bir-birlarining mehriga töyadi. Ularning könglini olib, hurmati uçun borini dasturxonga tökadi.
Keyingi vaqtlarda turmuşimiz tökinlaşib, ayrim kişilarning manmanligi sababmi, töylarimizda ortiqça çiqimlar, dabdabalar köpayib qoldi. Öğil uylantirmoqçi bölgan xonadonda fotiha töyi, maslahat, kengaş, qiz ziyofati uçun xarajatlar, töy kuni kunduzi kelin keldi, keçqurun bazm, ertasiga iş buyurar – boringki, hafta mobaynida har kuni töy, har kuni çiqimdorlik.
Aytaylik, qiz ziyofatini oling. Bizga qöşni viloyat bölgan Xorazm viloyatida qizlar bazmi yöq. Bu marosimning nomi “Qizlar bazmi”. Öylab köring, nega bu bazmga erkaklar, katta-kiçik, butun el taklif qilinadi. Bugun baʼzi oilalarda qizlar bazmiga kuyov ham öz örtoqlari bilan taşrif buyurmoqda. Bu qayn eliga bölgan hurmatsizlik emasmi?
Qiz uzatayotgan oila qizining ertaga borgan joyida tinib-tinçib ketişini öylaydi, keksalarimiz qiz ostonadan çiqayotganida “Borgan joyingda toşday qotib, suvday singib ketgin”, deb duo qilişadi. Qizlari tuşgan yerida qiynalmasin, deb unga idiş-tovoq, körpa-töşak, mebel deganday, jami rözğor buyumlarini olib berişadi. Katta xarajat qilib, dasturxon bezaşadi, kelin bölmiş ijaraga köylak olib kiyadi, uyam falon pul turadi. Qiz yiğinga yigitlar taşrif buyurgaç, ularga içkilik beriladi. Içkilik içib, örtada sakrayotgan yigit-qizlarni onalari ergaştirib kelgan kiçkina qizçalaru, hali norasida bolakaylar oğzini oçib, «havas» bilan kuzatadi.
Biz – «Jumurtov» ŞFY xodimlari ovul oqsoqollari bilan bu borada tez-tez maslahatlaşib turamiz. Bobur nomli, “Oq oltin” OFYlari, “Jumurovul” MFY oqsoqollari bilan bir fikrga kelib, qiz ziyofatlarini uy içkarisida, qizning yaqin örtoqlari, quda tomondan 4-5 qizlar bilan kamçiqim qilib ötkazişga kelişib oldik.
Töy kungi “gulyanka” muammosini ham hal qilib olsak, köpgina köngilsizliklarning oldi olingan bölar edi. Içib olgan yoş-yalanglarning maşinalarda özaro poyga öynaşi yoki yöllarda tartibsiz harakat qilişi tufayli qança yöl-transport hodisalari sodir qilinmoqda. Maktab, kollej öquvçilarining falon pulga maşina kira qilib, kelin-kuyovlar orasida sayr qilişlari qaysi ota-onaga kerak? Buning örniga kuyov-kelin öz yangalari, guvohlari iştirokida şarʼiy nikoh öqitib, keyin FHDYo bölimida nikohini rasman qayd qildirsalar, maqsadga muvofiq emasmi? Bola tuğilgaç, unga guvohnoma oliş uçun nikohni qayd qildiriş kerakligi esiga tuşadigan beparvo, loqayd kuyovlar ham bor.
Baʼzi töylarda kelin-kuyovning sevgi tarixi ham namoyiş qilinmoqda. Axir sevgi tarixi hammaga namoyiş qilinadigan, maqtanadigan narsalar emas-ku! Qolaversa, yoş-yalangning “sevgi tarixi” özlari uçun aziz, boşqalarga buni köz-köz qiliş uyat emasmi?
Töy bazmi tugagaç, kuni böyi çarçagan yoşlarni yana toliqtirib “çoy içişma” qiliş degan urfni ham yöqotiş kerak. Uning örniga yangalar kelinga yangi uyda özini tutişi, kelinlik odobi haqida tuşunça bersin, toğalari yigitga kuyovlik odobini ado etişni örgatsin.
Ota-onalar, el uluğlari bir yoqadan boş çiqarib, töylarimizni kam çiqim, spirtli içimliklarsiz ötkazsak, hammamiz uçun yaxşi bölardi. Bolasining tinç, baxtli yaşaşini istagan ota-onalar mening fikrlarimga qöşilsa kerak. Yurtboşimiz Ş.Mirziyoyevning 2017-yil 3-avgustda ziyolilar bilan bölgan uçraşuvida töy-marosimlarni tartibga soliş borasida aytgan sözlarini hayotga tatbiq etişda hamma hamjihatlikda harakat qilsak, ayni muddao bölar edi.
Amin XÖJAMUPODOV,
Jumurtov ŞFY raisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶