“YaNGI ALIFBO” BIZGA KERAKMI?
Bugungi kunda ilm oliş, kasb-kor bilan şuğullaniş, insonlarning özaro muloqot va fikr almaşinuvida ham yangidan yangi özgarişlar bölayotgani heç kimga sir emas. Internet, uyali telefon, ijtimoiy tarmoq orqali muloqot va axborot almaşişga xizmat qiluvçi Facebook, Twitter, Viber, Odnoklassniki, Telegram kabi dasturlar şular jumlasidandir. Biz bugun ijtimoiy tarmoqlardagi muloqotlar haqida söz yuritmoqçimiz.
Insonlarning uzoğini yaqin, muşkulini oson qilayotgan ijtimoiy tarmoqlar olisdagi döstlar hamda yaqinlar bilan muloqot qiliş, dunyo yangiliklaridan bir zumda voqif böliş hamda maʼlumotlarni oson va tez almaşiş imkonini beradi.
Albatta, bu dasturlar içida eng ommaviy, eng köp foydalanadiganimiz Facebook, Telegram, Odnoklassniki va WhatsAppdir. Bu dasturlardan köpçiligimiz xabar qabul qiliş va uzatişda, aniqroği, yaqinlarimiz, döstlarimiz, qarindoş-uruğlarimiz bilan virtual muloqot qilişda foydalanamiz.
Kundalik muloqotimizning deyarli yarmini egallagan ijtimoiy tarmoqlarda xabar almaşiş jarayonida tengdoşlarimiz köpinça «parazit» harflardan foydalanişadi.
Öşa «parazit» harflar qandayligiga qiziqayapsizmi? Ular – alifbomizdagi bir harf yoki harflar birikmasi örniga işlatiladigan boşqa harf yoki sonlardir. Mana ular, tanişing!
O’-6, sh-w, ch-4... Bular orasida «çala harflar» ham bor. Töğriroği, «yarimtalar» o`-o, g`-g, ng-n, v-ff. . .
Qiziq, bu harflar özbek alifbosida bormikan?
– Yöq!
Demak, biz «yangi alifbo» yaratayotgan ekanmiz-da?!
Ajabo... Ha, hayratlanganingizni men ham bildim. Axir bu harflar muloqotni tezlaştiradi va vaqtni tejaydi. Boz ustiga, kamroq klaviş va kamroq hajm (Mb) talab qiladi-ku!
Kuzatişlar şuni körsatadi-ki, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanuvçi har 5 ta odamning 4 tasi mana şu harflardan foydalanar ekan. Ajablanarlisi, öşa 4 ta odam içida men ham bor edim. Oçiği, meni bu maqolani yozişga ukam, Şahriyor bilan Telegram messenjeri orqali qilgan suhbatimiz sabab böldi.
Eʼtiborimni tortgan jihati şunda ediki, u profilidagi ismini «Wahriyor» deb qöygandi.
Suhbatimizdan bir misol keltiraman:
– Wuhrat aka, yaxwimisiz? 6qishlar bilan 4ar4amasdan?
Menga alam qilgani ismimning notöğri yozilgani emas, aksinça, ukam öz ismini buzib yozib, namoyişkorona profilga qöygani edi.
Siz reklama agentligida tekinga işlovçisiz...
Endi bir tasavvur qiling-a. Otangizning familiyasi Ötamurodov emas, 6tamurodov, singlingiz Şohista emas Wohista, sevgilingiz yoki umr yöldoşingiz Çaros emas, 4aros, farzandingiz Ötkirbek emas, otkirbek, sizning familiyangiz esa Ğulomov emas, Gulomoff… bölib tursa, sizga oğir botmaydimi?
Açinarlisi, biz bu harflarni özimiz tarqatyapmiz. Ha, ha özimiz!
Yana tekinga reklama qilayapmiz, isteʼmolçi esa undan kör-körona foydalanmoqda.
Yeçim…
Xöş, bu vaziyatdan qanday çiqamiz?! Javob juda oddiy: Siz özgaring, qolganlar ham özgarişadi. Ha, albatta özgaradi! Qanday qilib, deysizmi? Esingizda bölsa, har birimiz tekinga reklama agentligiga xizmat qilamiz, degandim. Mana şu servisni özgartiramiz xolos. Yaʼni tengdoşingiz sizga «parazit harflar» orqali xabar yöllayversin, siz muqobilini yozing, boşqaça aytganda, yaxşiroq reklama qiling! Albatta, ijobiy natija böladi. Bu tajribada isbotlangan, hozir ukam Şahriyorning ijtimoiy tarmoğidagi sahifalariga lupa bilan nazar taşlasangiz ham «parazit» larni topolmaysiz. Mana endi sizga hisob-kitob, boyagi 5 ta odamning heç bölmaganda 2 tasi özgardi, biz endi 3 tamiz, uçalamiz esa 2 tasini, 5 tamiz 10 tasini, 10 tamiz 50 tasini töğri yozişga örgataylik!
"Yarimtalar”ga esa çora sifatida bir narsani aytgim keladi. Xöp, mayli, ikkita harf örniga bitta harf dersiz, qulay va tez dersiz… Ammo barmoqlaringiz klavişlarga borganda bu ona tilimiz uçun Navoiy tunni tongga ulagani, Bobur saltanat taşvişlariga qaramasdan şu til uçun kuraşgani, jadid bobolarimiz şu til uçun köksidagi qonini siyoh qilgani bir köz oldingizga kelsin… Heç bölmasa, davlat tili haqidagi qonunga böysuning!
Bir narsa doimo xayolimizda bölişi kerak. Biz qançadan-qança ajdodlarimiz orzu qilgan ONA TILIMIZda muloqot qilyapmiz. Şunday ekan, Onamizga hurmatsizlik qilmaylik!
Şuhrat SAIDAHMADOV,
Qoraqalpoq Davlat universiteti özbek filologiyasi fakulteti talabasi.
(Foto - http://trif.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶