Beruniy tumani
Dunyo xaritasida kiçkina bir nuqta hisoblanmiş Qoraqalpoq diyorini kezgan kişi yastanib yotgan kengliklari, qir-adirlari, toğ-tizmalarini, biri-biridan obod şahar va qişloqlarini körib, olam-olam taassurot oladi. Tabiiy boyliklari behisob, nabotot, hayvonot olami öziga xos bu hududda uluğ alloma bobomiz Beruniy nomi bilan atluvçi tuman öz örni, mavqeiga ega. Işlab çiqariş, qişloq xöjalik mahsulotlari yetiştiriş va aholiga maişiy xizmat körsatiş darajasi yilday yilga oşayotganligi aholi turmuşining tobora yuksalişini taʼminlamoqda.
Tuman 1927-yil 3-iyulda taşkil etilgan. 1962-yil 24 dekabrda Törtköl tumaniga qöşib yuborilgan, 1964-yil 31-dekabrda qayta tuzilgan. Beruniy tumani Özbekiston Respublikasining şimoli-ğarbida, Amudaryoning öng sohilida. Beruniy tumani şimoli-şarqda Ellikqalʼa tumani, ğarbda Amudaryo tumani, şimoli-ğarbda Qoraözak va Taxtaköpir tumanlari va janubda Xorazm viloyati va janubi-şarqda Buxoro viloyati bilan çegaradoş. Maydoni 3,94 ming km2. Beruniy tumanida 1 şahar (Beruniy) va 11 ovul fuqarolari yiğini bor. Markazi-Beruniy şahri.
Beruniy tumanining şimolida Qizilqum çöli, ğarbida Baday töqayzori va Sulton Uvays toği bor. Yanvarning örtaça temperaturasi -15°, -20°, iyulniki 28°. Yiliga 100-200 mm. yoğin tuşadi. Vegetasiya davri 200-220 kun. Tuman janubidan Amudaryo oqib ötadi. Tumanda Oqçaköl, Amirobod köllari bor. Paxtaarna kanalining davomi bölgan Bözyop kanali mavjud. Amudaryodan Qozoqyop, Beştom, Nayman kanallari çiqarilgan. Nayman kanalidan Qattiqoqar, Sovqumyorgan ariqlari suv oladi. Tumanda Nayman-Beştom nasos stantsiyasi işlab turibdi. Tuproqlari şörhok, qumloq, böz tuproq. Çiyaböri, börsiq, qobon, quyon, toşbaqa, parrandalardan qirğovullar yaşaydi. Tuman hududida Badaytöqay davlat qöriqxonasi joylaşgan. Aholisi asosan, özbeklar, qoraqalpoq, qozoq, turkman, tatar, rus va boşqa millat vakillaridan iborat. 1 km2 ga 27,5 kişi töğri keladi.
Beruniy tumani iqtisodiyoti negizini paxtaçilik taşkil qiladi, şu sababli tuman sanoati ham paxta xom aşyosini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Paxta tozalaş, yoğ zavodlari, temir-beton, ğişt va asfalt zavodlari bor. Çorvaçilik, ipakçilik, boğdorçilik, polizçilik ham rivojlangan. Tumanda 54 kiçik korxona va 27 kooperativ korxona, 15 aktsiyadorlik jamiyati, 47 firma, 33 xususiy korxona mavjud. Bulardan eng muhimlari: paxta tozalaş zavodi, "Temur” xususiy korxonasi, 28-avtokorxona, "Yoğgar” aktsiyadorlik jamiyati va boşqalaridir.
Qişloq xöjaligida suğoriladigan yerlar 31,5 mingga, şu jumladan 15,2 mingga yerga paxta, 0,8 mingga yerga sabzavot, 3,0 mingga yerga beda, 0,8 ming ga yerga makkajöxori, 1,0 ming gektar yerga şoli ekiladi. Beruniy tumanida 2 jamoa xöjaligi, 11 dehqon-fermer xöjaligi uyuşmasi, 27 kooperativ xöjaligi, 200 gayaqin fermer xöjaligi, 2 ijara xöjaligi, 1 xöjalik hisobidagi uçastka bor. Tuman transportida Törtköl-Nukus avtomobil yöli asosiy rol öynaydi. Amudaryoda kemada yuk taşiş ham salmoqli örin tutadi.
Beruniy tumani aholisi ham jadal rivojlanişlar keçayotgan bugungi davr ruhiga monand işlab, öz mehnatlari bilan turmuşini obod, dasturxonini tökin qilişmoqda.
2016-yilda Osiyo taraqqiyot bankining 1 mln. 887 ming AQŞ dollarlik moliyaviy kömagida "Sarkop” ovuli hududida içimlik suvi taqsimlovçi zamonaviy inşoot va 50 kilometrlik yangi suv tarmoği qurilib, foydalanişga topşirildi. Bu bilan 920 ta xonadon toza içimlik suvi bilan taʼminlanişiga şaroit yaratildi.
Şuningdek, 2016 yilda 90 ta namunaviy loyiha asosidagi zamonaviy uylar qurilib, foydalanişga topşirildi. Har bir oilani uyli-joyli bölişiga erişiş borasidagi saʼy-harakatlari davom ettirilib, aholining barça qatlamlariga, yangi oilalarga möljallangan arzonlaştirilgan uy-joylar quriş işlari jadal olib borilmoqda.
Şuningdek, işsiz aholini tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb qiliş natijasida turmuşi farovonlaşuviga erişiş borasidagi işlar xalqqa madad bölayotir.
(Foto - mcs.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶