Qoraqalpoğiston Respublikasining tabiati va iqlimi
Ona kalomi sanoqli sözlargagina qöşib aytiladi: ona-Vatan, ona til, ona tabiat. Bejizga ona tabiat demaymiz. Bola ona bağrida ösib-ulğaygani singari insoniyat hayoti ham tevarak-atrofimizni örab turgan mana şu borliqda keçadi. Şu bois, har doim unga onaga körsatilgandek munosabatda böliş talab etiladi. Mamlakatimizda atrof-muhit musoffoligini taʼminlaş, uning neʼmatlari, er osti va usti boyliklaridan samarali foydalaniş qonun bilan kafolatlangan. Ayniqsa, mustaqilik yillarida şu maqsadda köplab qonun va meʼyoriy hujjatlar qabul qilinib, ularning ijrosi taʼminlanmoqda. Ayting bunday yurtning tuproğini közga tötiyo qilmay, tabiatini sevmay böladimi? Yerga çöp suqsang, daraxt unadi. 4,5 ming turdagi yovvoyi ösimliklarning barçasi-dorivor giyoh. Ularning 400 xili faqat bizning ölkada ösişi ham şundan dalolatdir. Bizning asl maqsadimiz jannatmonand, deya taʼriflanadigan ölkamiz tabiati,uning hayvonot va nabobot olamini saqlaşga jiddiy eʼtibor qaratiş deb öylayman. Zotan, köçat ekib, boğ yaratiş, şahar körkiga körk qöşiş, qişloq hayotini obodonlaştiriş, ona tabiatimizni asrab-avaylaş har birimizning farzandlik, fuqarolik burçimizdir.
Mamlakatimizda ekologik muammolarni yumşatiş, bioxilma-xillikni saqlaş va qayta tiklaşga yönaltirilgan tizimli tadbirlar hayotga izçil tatbiq etilmoqda. Orol dengizi suvining keskin kamayib ketişi oqibatida yuzaga kelgan ekologik muammolarning atrof-muhitga, ösimliklar dunyosi va hayvonot olamiga taʼsiri, turli antropogen taʼsirlar, brakonerlik oqibatida biologik xilma-xillikka yetkazilayotgan ziyon, ayrim turlarning kamayib, yöqolib ketayotgani kabi muammolar mavjud.
Qoraqalpoğistonda uçraydigan köpgina baliq, ösimlik, quşlar, hayvonlarning kiritilgani ona tabiatimizga yetarliça ğamxörlik körsatilmayotganidan darak beradi.
Qoraqalpoğiston Respublikasida "Sayğoq” davlat buyurtmaxonasi, "Sudoçe” ornitologik davlat buyurtmaxonasi faoliyat körsatmoqda. Tabiatni muhofaza qiliş davlat qömitasi tomonidan "Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar töğrisida”gi qonun talablari asosida uşbu buyurtmaxonalar hududi rejimini saqlaş, hayvonot va nabotot dunyosini muhofaza qiliş böyiça davlat nazorati örnatilgan.
Qoraqalpoğiston
Respublikasida 2005-2012-yillarda BMT Taraqqiyot dasturiga muvofiq Global
ekologik jamğarmasi iştirokida Amudaryo deltasida töqayzorlarni asraş va
muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini mustahkamlaş loyihasi amalga
oşirildi. Uşbu loyihaga köra, umumiy
maydoni 68 ming 717
gektar, şundan muhofaza qilinadigan hududi 11 ming 568 gektar bölgan "Quyi
Amudaryo biosfera rezervati” taşkil etildi. Bu yerda turli hayvonlar, xususan,
Buxoro buğularini muhofaza qiliş, ularning yaşaşi va köpayişi uçun qulay şaroit
yaratildi.
Ustyurt tekisligida sayğoqlarni muhofaza qiliş va ularning yaşaşi uçun qulay
şaroit yaratiş maqsadida Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil
22-iyuldagi "Majmua (landşaft) buyurtma qöriqxonalarini barpo etiş va ularning faoliyatini
taşkil etiş bilan boğliq masalalarni tartibga soliş çora-tadbirlari
töğrisida”gi qarori ijrosini taʼminlaş maqsadida "Sayğoq” davlat buyurtmaxonasi
bazasida beş uçastkani öz içiga olgan 628,3 ming gektar maydon ajratiş
belgilandi. Bu uçastkalarda sayğoqlar va boşqa kam uçraydigan hayvonlar yaşaşi
uçun yetarli şart-şaroit – serötloq yaylovlar, suv manbalari yaratilgan.
Qoraqalpoğiston iqlimi öta kontinental, quriq, yozi issiq, qişi sovuq va kam yoğingarçiligi bilan xususiyatlanadi. Kontinentalligi katta sutkalik, oylik, mavsumiy va yillik havo darajasining tuşib-çiqişi, quriqligi – kam yoğingarçiligi bilan xususiyatlanadi.
Qoraqalpoğiston qişi öta qahrli. Eng sovuq oy – yanvar, havoning örtaça oylik darajasi - -5. Ayrim yillarda havo darajasining eng past körsatkiçi – -3dan –32, -35 darajagaça. Qişi kamqorli. Qor qatlami beqaror. Qişning qor qatlamli davri 1dan 44 kungaça. Örtaça qor qalinligi 4-5 sm, baʼzan undan oşadi. Qiş davrida havoning nisbiy namligi 61dan 74 foizgaça oraliqda. Yoğin yil davomida 70-90 mm gaça tuşadi va erta bahor va kuz davriga töğri keladi.
Mamlakatimizning boşqa hududlariga qaraganda Qoraqalpoğiston Respublikasi tabiati va iqlimi dehqonçilik va ziroatçilik uçun ança noqulay. Biroq, ilmiy izlanişlar natijasida barça ekin turlarining tezpişar va hosildor navlari yaratilgani mazkur hududda ham odamlarning dasturxoni tökin bölişini taʼminlayotir.
(Foto - http://sovminrk.gov.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶