TÖY - DABDABABOZLIK DEGANI...MI?
Keksalarimiz har gal duoga qöl oçganida "Töylarga yetkazsin, xonadonimiz, yurtimizda töyu tomoşalar köp bölsin!” - degan tilaklarni aytişadi.
Haqiqatan ham osoyişta, farovon elga töylar yaraşadi. Yaxşi niyat bilan elga dasturxon yozib, ikki yoşning nikoh bazmini yoru döstlar davrasida nişonlaşning gaşti ham özgaça. Şundanmi, yurtdoşlarimiz oilada farzand tuğildimi, yiğadi, yiğinadi, sandiğini sarpoyu sepga töldiradi. Nihoyat, vaqti kelib, el-ulusning duosini oladi. Bu ajdodlarimizdan meros qadriyat hisoblanadi. Töy – katta hayotga qadam qöyayotgan yoş oila uçun – ostona demakdir. Biroq töyning ham öz qonun-qoidalari, meʼyoru talablari bor, özbekning udumini, tutumini yaxşi bilgan qariyalar, köpni körgan kayvoni onaxonlar söziga kirib, yöl-yöriğiga könib, bir töy qiling-çi, şunda amin bölasizki, töy degani tasir-tusur musiqayu, tökin dasturxon yozişdan iborat emas. Aksinça, u – ezgu talaklar, niyatlar izhor qilinadigan fayzli bazm, qadimiy udumlarmizning mumtoz namoyişi, katta hayot ostonasida kelin-kuyovga oq fotiha!
Bundan köp yillar avval töylari ötgan aka-opalarimiz ayni damda hayotidagi öşa eng quvonçli kun haqidagi sohir xotiralar bilan yaşayotgan bölişsa ajabmas. Bugun-çi? Bugun töy bazmi tugaşi bilan tantana tasviri tuşirilgan videotasmani qölimizga olib, ekran qarşisida tomoşa qilişimiz mumkin. Bu tasvirlar kelin-kuyovning nevarayu çevaralari qöliga ham yetib borsa, ajab emas. Şunday ekan, nega töylarimizning tartibli, gözal ötişi uçun qayğurmasligimiz kerak?
Afsuski, bu mavzu köp bor gapirildi, matbuotda yoritildi. Biroq sezilarli amaliy natijalar közga taşlanayotgani yöq.
Bir töy bazmida qatnaşdim. Kelinning ham, kuyovning ham ota-onalari bamaʼni insonlar ekan. Biroq undagi "tomoşalar” köpçilikning hafsalasini pir qildi: töyda iştirok etayotgan sanʼatkorlar taklifi bilan, kelin-kuyov bazm yakuniga qadar bir neça marta davraga çiqib, xorij udumlariga taqlidan, valsga tuşişdi. Kelinning egnidagi yelkayu yoqasi oçiq töy libosi esa köpçilikni uyatga qöygani ham, taassufli hol. Şu zaylda davom etayotgan şodiyona, yoş-yalanglar tilida aytganda, naqd diskotekaga aylandi.
Töy - azaliy qadriyatlarimizning bir bölagi, dedik. Şunday ekan, töylarning tartibli ötkazilişi va bunda kimga qaçon söz berilişi oldindan kelişilişi maqsadga muvofiq, nazarimizda. Söz olgan odam maʼniliroq biron gap aytsa mayli, mast holda yarim soatlab yiğilganlarning asabini buzsa, tantananing fayzu mazmuniga putur yetişi, şubhasiz.
Yana bir gap. Bugun töy-tantanalar tumandagi taniqli sanʼatkorlarning böş kunlariga qarab belgilanişi urfga aylandi. Çunki, taniqli sanʼatkor iştirokiga qarab töyga baho berilar ekan. Qolaversa, kuçli şovqin, quloqni qomatga keltiruvçi qöşiqlar ostida ötayotgan bunday tantanalar insonlar salomatligiga ham jiddiy taʼsir körsatayotir. Bundan taşqari, töy kuni turnaqator maşinalarda kelinni olib keliş "odat”idan qanday naf? Axir ana şunday "tadbir”lar oqibatida yöl harakati hodisalari, hatto, ölim bilan boğliq holatlar sodir bölayotgani heç birimizga sir emas.
Vaholanki, 1998 yil 28-oktyabrda muhtaram Prezidentimizning Farmoni qabul qilingan edi. Uşbu hujjatda töy-marosimlarda dabdababozlik, şuhrat-parastlik, öz-özini köz-köz qiliş, isrofgarçilikka yöl qöyilayotgani taʼkidlanib, bunday holatlarning oldini olişga qaratilgan qator vazifalar belgilangan edi. Yurtboşimizning Farmoni qabul qilinganidan keyin, bir neça yillar vaqt ötgan bölsa-da, u hamon bugungi kunning dolzarb masalasi bölib turibdi.
Şundan kelib çiqib, aholi örtasida tuşuntiriş-tarğibot işlari amalga oşirilmoqda. Mahalla oqsoqollari ulamolar, kayvonilar tomonidan töy-haşamlarni ixçamlaştiriş, tartibli ötkaziş çoralari körilmoqda.
Biroq, afsuski ayni paytda barça töyu bazmlar uşbu mezonlar asosida ötkazilyapti, deb bölmaydi. Eng yomoni oddiy maʼrakalarda ham ana şunday dabdababozlikka, isrofgarçilikka yöl qöyilayotgani, açinarli. Tabiiyki, bunday salbiy holatlarga çek qöyiş uçun tegişli mutasaddilar, fuqarolar yiğinlari raislari, köçaboşilar hamda keng jamoatçilik yanada faol va jonkuyar bölişi lozim.
Diniy idora xodimlari, fuqarolar yiğini raislari va diniy maʼrifat va maʼnaviy-axloqiy tarbiya masalalari böyiça maslahatçilarining urf-odat va marosimlarni tartibga solişdagi rollari, vakolatlari va imkoniyatlari kengdir. Ular turli marosimlarni ötkazişda "Maslahatli iş tarqamas”, "Tejamkorlik – farovon turmuş garovi” ekanligini, mahalladoşlariga tuşuntira olişlari kerak böladi. Bunda turli manbalar, mavjud hayotiy tajribalar ularga qöl keladi. Masalan, töylardagi ortiqça sarf-xarajatlar, umuman isrofgarçilikning zararlari xususida Alloh taolo Qurʼoni Karimning "Aʼrof” surasi, 31-oyatida: "Yeb-içinglar va lekin isrof qilmanglar” – deganini uqtiriş zarur. Payğambarimiz (s.a.v.) bir hadislarida: "Har qanday isrof haromdir” deb, isrof qilişdan qatʼiy qaytarganliklari töğrisida har bir mahalladoş xabardor bölişi muhimdir
Har işning meʼyori yaxşi, deydi donolarimiz. Zero, meʼyor tartibga boşlaydi, tartibli iş esa heç qaçon yomon bölmagan. Töy – quvonçli tadbir. Undan kutilgan maqsad-muddao ham ezgu va xayrlidir. Şunday ekan, töylarimizning tartibli ötişiga nima yetsin?!
Gavhar ÇIMBAYÇIYeVA, "Mahalla” xayriya jamoat fondi Amudaryo tuman bölinmasi boşqaruvi boş mutaxassisi
(Foto - http://old.adolat.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶