ТУРАР ЖОЙДАН ФОЙДАЛАНИШ ҲУҚУҚИ ВА УНИ ЧЕКЛАШ ТАРТИБИНИ БИЛАСИЗМИ?

Турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи Ўзбекистон Республикасида бир неча қонун ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан тартибга солинади. Бу ҳуқуқ асоссиз чекловлардан ҳимоя қилинади, аммо айрим ҳолатларда қонунлар асосида чекланиши мумкин.

ҲУҚУҚИЙ КАФОЛАТЛАР

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси:

56-моддага мувофиқ, ҳар бир фуқаро ўзининг турар жойидан фойдаланиш ҳуқуқига эга. Ушбу ҳуқуқ ҳимоя қилинади ва унинг ноқонуний тарзда чекланиши ёки ўзгартирилишига йўл қўйилмайди.

Ўзбекистон Республикасининг "Турар жойлар тўғрисида"ги Қонуни:

Ушбу Қонун турар жойдан фойдаланишнинг тўлиқ ҳуқуқий механизмларини белгилайди.

3-моддага кўра, турар жойлар шахснинг мустаҳкам мулк ҳуқуқи ёки ижара ҳуқуқи асосида фойдаланилади. Турар жойни бошқа шахсларга фойдаланишга беришда, шахснинг ҳуқуқлари ва манфаатлари ҳимоя қилинади.

ЧЕКЛАШ АСОСЛАРИ ВА ҲОЛАТЛАРИ

Турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи қуйидаги қонунлар ва ҳолатлар асосида чекланиши мумкин:

"Турар жойлар тўғрисида"ги Қонуннинг 17-моддасига мувофиқ:

Турар жойдан фойдаланишнинг чекланиши ҳолатлари, айниқса, давлат манфаатлари учун, жиноят ишлари, қурилиш ишлари, реконструкция ва бошқа турли ҳолатларда амалга оширилади.

Бу ҳолларда шахсга муаллимлик ёки ижара ҳуқуқи доирасида маълум бир вақтгача чекловлар қўйилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасининг "Ижара шартномаси тўғрисида"ги Қонуни:

Бу Қонун асосида ҳар қандай турар жойни фойдаланишни ташкил этиш тартибга солинади.

9-моддага мувофиқ, агар ижарачи шартномага зид ҳаракатлар қилса ёки ижара ҳақини тўламаса, турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи чекланиши мумкин. Бу ҳолда, ижарачига тасдиқланган вақтгача жойдан фойдаланиш ҳуқуқи ўтказилади ёки шартнома бекор қилинади.

Ўзбекистон Республикасининг "Жамоат ва ижтимоий манфаатлар учун мулкни мусодара қилиш тўғрисида"ги Қонуни:

Бу Қонун давлат манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида амалга оширилади ва турли ҳолатларда турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи чекланиши мумкин.

Масалан, давлат учун муҳим инфратузилма лойиҳалари ёки бошқа жамоат манфаатлари бўйича мулк мусодара қилиниши мумкин.

ХУЛОСА

Турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунлари асосида кафолатланади, аммо бир қатор вазиятларда бу ҳуқуқ чекланиши ёки ўзгариши мумкин. Ҳар қандай чекловлар қонунга асосланган ва инсон ҳуқуқлари ва манфаатларига ҳурмат билан ёндашиш принципида амалга оширилади.

Қонунлар, ижара шартномалари, жамоат манфаатлари ва фавқулодда ҳолатлар турли вазиятларда турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини чеклайди.

М. Б. Кайпова, Фуқаролик ишлари бўйича Амударё туман суди судьяси.