Yer munosabatlari sohasida olib borilayotgan huquqiy islohotlar – aholi manfaatlariga xizmat qiladi

Yer umummilliy boylikdir, Oʻzbekiston Respublikasi xalqi hayoti, faoliyati va farovonligining asosi sifatida undan oqilona foydalanish zarur va u davlat tomonidan muhofaza qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksida bayon etilganidek, yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining asosiy vazifalari hozirgi va kelajak avlod manfaatlarini koʻzlab yerdan ilmiy asoslangan tarzda, oqilona foydalanish va uni muhofaza qilishni, tuproq unumdorligini tiklash va oshirishni, tabiiy muhitni asrash va yaxshilashni, xoʻjalik yuritishning barcha shakllarini teng huquqlilik asosida rivojlantirish uchun sharoit yaratishni, yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarini himoya qilishni taʼminlash maqsadida yer munosabatlarini tartibga solishdan, shuningdek bu sohada qonuniylikni mustahkamlashdan iborat.

Soʻnggi yillarda yer bilan bogʻliq munosabatlarni samarali tartibga solish, yerlarni muhofaza qilishni takomillashtirish, yerga oid nizolarni oldini olish, bu borada fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni takomillashtirish, yer sohasidagi huquqbuzarliklar uchun javobgarlikni kuchaytirishga oid muhim qonunchilik hujjatlari qabul qilindi.

Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-avgustdagi 543-sonli «Yer uchastkalarini davlat va jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanishga ajratishning maʼmuriy reglamentini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi  qarori bilan «Yer uchastkalarini davlat va jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanishga ajratishning maʼmuriy reglamenti» tasdiqlanib, ushbu reglamentga koʻra yer uchastkasini davlat va jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanishga ajratiladigan holatlar roʻyxati, yer uchastkasini doimiy foydalanishga ajratish uchun materiallarni tayyorlash tartibi, yer uchastkasi ajratish materiallarini vakolatli organlar bilan kelishish tartibi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan yer uchastkasini doimiy foydalanishga ajratish toʻgʻrisida qaror qabul qilish tartibi belgilab berilib, Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 16-noyabrdagi 911-son qarori bilan tasdiqlangan «Yer uchastkalari olib qoʻyilishi va olib qoʻyilayotgan yer uchastkasida joylashgan koʻchmas mulk obʼektlari mulkdorlariga kompensatsiya berish tartibi toʻgʻrisida»gi nizomga oʻzgartirishlar kiritilib, noturarjoy obʼekti egallab turgan yer uchastkasi olib qoʻyilgan taqdirda — tomonlarning kelishuviga koʻra mulkdorga oʻsha yoki boshqa tumanda (shaharda) joylashgan maydoni avvalgi noturar joy obʼektining umumiy maydonidan kichik boʻlmagan noturar joy obʼekti mulk qilib berilishi, egalik qilish, doimiy foydalanish yoki vaqtinchalik foydalanish huquqida tegishli boʻlgan yer uchastkasi olib qoʻyilgan taqdirda — ushbu huquq egasiga maydoni avvalgisiga teng boʻlgan boshqa yer uchastkasi berilishi bilan bogʻliq normalar chiqarildi.

Shuningdek, bir qator Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlari qatorida Vazirlar Mahkamasining «Yer uchastkalari berish va yakka tartibdagi uy-joy qurish uchun yer uchastkalariga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqini realizatsiya qilishning zamonaviy va shaffof mexanizmlarini joriy etish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida» 2019-yil 28-yanvardagi 63-sonli qarori ham oʻz kuchini yoʻqotdi.                                          

Yerga oid munosabatlarni tartibga solish yuzasidan qabul qilingan ushbu normativ-huquqiy hujjatlar yer uchastkalarini ajratishning barcha uchun teng, shaffof va bozor tamoyillariga asoslangan tartibini joriy etish, yerga oid mulkiy va huquqiy munosabatlarda barqarorlikni taʼminlash, yerlarni muhofaza qilish, yer egalarining mulkiy huquqlarini kafolatlashga xizmat qiladi deb hisoblaymiz.

J.Aymaganbetova, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudyasi