21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 00:33
Qişloq xöjaligi 👁 5,986

FERMERLIK HARAKATI: YuRT RAVNAQI VA JAMIYaT TARAQQIYoTI YÖLIDA

FERMERLIK HARAKATI: YuRT RAVNAQI VA JAMIYaT TARAQQIYoTI YÖLIDA

Respublikamizning ijtimoiy-iqtisodiy rivoji köp jihatdan qişloq xöjaligi sohasida erişayotgan yutuqlarimiz salmoğiga boğliq. Şu bois ham istiqlol yillarida mamlakatimizda qişloq xöjaligidagi islohotlarni jadallaştiriş va bu sohada tub buriliş yasaşga alohida eʼtibor berib kelinmoqda. Muhimi, bosqiçma-bosqiç amalga oşirilayotgan islohotlarning mukammal qonuniy asosi yaratildi. Xususan, "Dehqon xöjaligi töğrisida”, "Fermer xöjaligi töğrisida”gi qonunlar, yangi tahrirdagi "Yer kodeksi” hamda dehqon fermer xöjaliklarini rivojlantiriş va qöllab-quvvatlaşga oid öndan ortiq hukumat qarorlari şular jumlasidandir.

Qişloq xöjaligida islohotlar mustahkam huquqiy bazaga asoslangan holda bosqiçma-bosqiç amalga oşirilayotganiga yana bir aniq misol sifatida 2003-yilda qabul qilingan Vazirlar Mahkamasining "2004-2006-yillarda fermer xöjaliklarini rivojlantiriş kontseptsiyasini amalga oşiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi qarorini körsatiş mumkin. Mazkur qarordan kelib çiqib, qişloq xöjaligini isloh qiliş borasida aniq yönalişlar böyiça puxta işlab çiqilgan kontseptsiyani hayotga tatbiq etişga kirişildi. Bu jarayondan söng hukumatimizning "2006-yilda qişloq xöjalik kooperativlari (şirkatlari)ni fermer xöjaliklariga aylantiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Qarori bilan mamlakatimizda fermerlik harakatiga yanada keng yöl oçib berildi. Yerlar tanlov asosida haqiqiy egalariga, yaʼni yer bilan tillaşadigan, dehqonçilikda suyagi qotgan odamlarga bölib berildi.

Tumanimizda 2002-2004-yillar davomida 19 ta şirkat xöjaliklari tugatilib, ular negizida jami 595 ta fermer xöjaliklari taşkil qilingan bölsa, ana şu jarayondagi tanlovlardan tortib, hozirgi paytgaça fermer xöjaliklarining qişloq xöjaligiga oid qonun talablariga qay darajada rioya qilayotganligi doimiy nazorat qilib borilmoqda.

Fermerlik harakatida ham boşqa tarmoqlardagi kabi islohotlar bosqiçma-bosqiç amalga oşirilib kelinmoqda.

Respublikada fermer xöjaliklari rivojining birinçi bosqiçi - 1992-1998-yillarni qamrab olib, bu davrda fermer xöjaliklari, asosan mehnat resurslari yetarli bölmagan hududlarda, jamoa xöjaliklari rahbarlarining qaroriga asosan, xöjalikning balansida bölgan yer uçastkalarida taşkil etilgan edi.

Bu paytlarda tumanimizda 245 ta fermer xöjaliklari faoliyat körsatib, ularning umumiy yer maydoni 3165 gektarni yoki örtaça bir fermer xöjaligiga töğri keladigan yer uçastkasi örtaça 12,9 gektarni taşkil etar, şu sababli fermer xöjaliklarining faoliyat yuritişi uçun iqtisodiy va huquqiy asoslar yaratişni zamon talab etmoqda edi.

Şuning uçun ham ikkinçi bosqiç - fermer xöjaliklarini rivojlantirişning huquqiy-meʼyoriy asoslarini yaratiş bosqiçi böldi. 1998-yilning 30-aprelida Özbekiston Respublikasining "Yer kodeksi”, "Qişloq xöjalik kooperativi (şirkat xöjaligi) töğrisida”gi, "Fermer xöjaligi töğrisida”gi, "Dehqon xöjaligi töğrisida”gi Qonunlari qabul qilindi va şular asosida qişloq xöjaligida iqtisodiy islohotlarni amalga oşiriş uçun töla huquqiy asos yaratildi.

Biroq, fermer xöjaliklari faoliyati çuqur tahlil qilinganda, amalga oşirilgan çora-tadbirlarga qaramay hali ham fermer xöjaliklari faoliyatida bir qator yeçimini kutayotgan dolzarb muammolar mavjudligini körsatdi. Xususan, ayrim fermerlar tomonidan yer maydonlaridan samarasiz foydalanilayotganligi, moliyaviy-iqtisodiy ahvolining surunkali nobarqarorligi, xöjaliklarning tarmoq ixtisosligi (paxta va ğallaçilik, boğ va uzumçilik, sabzavot va polizçilik, çorvaçilik va boşqalar) böyiça yer uçastkalari maqbul bölinmaganligi kabi masalalar közga taşlanib qoldi.

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 6-oktyabrdagi "Fermer xöjaliklari tasarrufidagi yer uçastkalari maydonini maqbullaştiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmoyiş şu kabi masalalarning yeçimini topiş maqsadida qabul qilindi.

Mazkur hujjat ijrosini taʼminlaş yuzasidan amalga oşirilgan maqbullaştiriş jarayonida tumandagi fermer xöjaliklari soni 620 tadan 362 taga yoki 59,8 foizga kamaydi. Bunda fermer xöjaliklarining örtaça yer maydonlari 74,5 gektardan 127,6 gektargaça kengaydi.

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2009-yil 22-oktyabrdagi "Fermer xöjaliklari tasarrufidagi yer uçastkalari maydonlarini yanada maqbullaştiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi farmoyişi ijrosini taʼminlaş maqsadida birmunça ijobiy işlar amalga oşirildi. Jumladan, yer maydonlari töliq inventarizatsiyadan ötkazilib, fermer xöjaliklarining faoliyatini tanqidiy baholaş asosida ularning yer maydonlarini maqbullaştiriş böyiça keng kölamli, şu bilan birga puxta öylangan işlar amalga oşirildi.

2009-yildagi maqbullaştiriş jarayoni tahlil qilinganda, fermer xöjaliklarining aylanma mablağlari köpaygani, yer, mineral öğit, yonilği-moylaş, texnika va boşqa moddiy resurslardan samarali foydalaniş körsatkiçlari birmunça oşdi.

Asoslangan holda ötkazilgan maqbullaştiriş jarayoni natijalariga köra, 2009-yilda 42 ta (11,6 foiz) fermer xöjaliklari, 2011-yilda 40 ta (12,5 foiz) fermer xöjaligi tugatilib, bugungi kunda fermer xöjaliklarining jami soni 274 tani taşkil qiladi. Şundan 251 tasi (91,6 foiz) paxta va ğallaçilik, 5 tasi (1,8 foiz) boğdorçilik, 12 tasi (4,4 foiz) çorvaçilik hamda 6 tasi (2,2 foiz) parrandaçilik yönalişidagi fermer xöjaliklaridir.

Bugungi kunda örtaça bir fermer xöjaligiga töğri kelgan yer maydoni 170,6 gektarga yetdi. Fermer xöjaliklarining örtaça yer maydonlarini tarmoqlar böyiça olib qaraydigan bölsak, paxtaçilik va ğallaçilikda 118,0 gektardan, boğdorçilikda 4,5 gektardan, çorvaçilikda 53,2 gektardan töğri kelmoqda.

Tumanimizda qişloq xöjaligi sohasini rivojlantiriş, ularning moddiy texnik bazasini mustahkamlaş böyiça qator dasturlar amalga oşirildi. Jumladan, 2002-2014-yillar (12-yil) davomida 28 mlrd 353 mln sömlik 914 ta turli xildagi qişloq xöjaligi texnikalari va agregatlari olib kelindi.

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 22-oktyabrdagi "Özbekistonda fermerlik faoliyatini taşkil qilişni yanada takomillaştiriş va uni rivojlantiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmoni bilan fermerlik harakatida fermerlikni qöllab-quvvatlaş böyiça navbatdagi bosqiç boşlab berildi.

Şuningdek, uşbu Farmon bilan fermer xöjaliklariga bir qator imtiyozlar tizimini joriy etiş böyiça qonunlar hamda qonun osti hujjatlariga qöşimça hamda özgartirişlar kiritiş böyiça tegişli topşiriqlar berildi. Şu asosda tumanda 2012-yilda tuman Fermerlar Kengaşi taşkil qilindi. Fermerlik harakatini yanada rivojlantiriş, fermer xöjaliklarining oladigan daromadlarini faqat paxta va ğalladan emas, balki boşqa sohalarni ham rivojlantirib, fermer xöjaliklari köp tarmoqli fermer xöjaliklarga aylantirildi.

Şuningdek, fermer xöjaliklari yer maydonlarining meliorativ xolatini yaxşilaş maqsadida qator davlat dasturlari amalga oşirildi. Jumladan,
2008-2012-yillar davomida 1219 km uzunlikdagi kollektorlarda 8 mlrd 64 mln sömlik rekonstruktsiya va taʼmirlaş işlari amalga oşirilgan bölsa, 2013-2017-yillarda 1630 km uzunlikdagi kollektorlarda 22 mlrd 579 mln sömlik meliorativ tadbirlar amalga oşirilişi rejalaştirilgan. Şundan, 2014-yilda 273,4 km uzunlikdagi kollektorda 4 mlrd 334,1 mln sömlik işlar amalga oşirildi.

Tumanda fermer xöjaliklarini taşkil qiliş, qayta taşkil qiliş va tugatiş bilan boğlik masalalarni körib çiqiş uçun tuman hokimligi huzurida işçi guruhi tuzilgan bölib, bu işçi guruh fermer xöjaliklarini taşkil qiliş, qayta taşkil qiliş va tugatiş bilan boğlik masalalarni körib çiqişda "Fermer xöjaliklari töğrisida”gi Özbekiston Respublikasi Qonuni talablari asosida iş olib borilmoqda.

Qonunda dehqonçilik mahsulotlari yetiştirişga ixtisoslaştirilgan fermer xöjaliklariga ijaraga beriladigan yer uçastkalarining eng kam ölçami paxtaçilik va ğallaçilik uçun kamida 30 gektarni taşkil qiliş belgilangan bölib, bu körsatkiç bizning tumanda örtaça 118 gektarni, 5 ta boğdorçilik fermer xöjaliklarida örtaça 4,5 gektarni, 12 ta çorvaçilik fermer xöjaliklarida örtaça har bir fermer xöjaligiga 53,2 gektarni, 6 ta parrandaçilik fermer xöjaliklarida örtaça 76,4 gektarni taşkil etadi.

Yer uçastkalari berilganda fermer xöjaligi öz zimmasiga qişloq xöjalik ekinlarining hosildorligi yerning kadastr bahosidan kam bölmasligini taʼminlaş majburiyatini oladi. Bu majburiyatlar tuman yer resurslari va davlat kadastri bilan tuzilgan yer ijara şartnomasida mustahkamlab qöyilgan.

Fermer xöjaligini taşkil qiluvçi şaxs tender tanlovidan ğolib deb topilib, tuman hokimi qarori bilan tasdiqlanib, yuridik şaxs maqomini olib, davlat röyxatiga olingan paytdan taşkil etilgan deb hisoblanib, öz nomiga muhrolişga va bankda hisob-kitob varağini oçişga haqli hisoblanadi. Bu "Fermer xöjaligi töğrisida”gi Qonunning 7-moddasida öz ifodasini topgan.

Yangidan taşkil qilinayotgan fermer xöjaliklarni davlat röyxatidan ötkaziş uçun tuman hokimligi huzuridagi tadbirkorlik subʼektlarini davlat röyxatidan ötkaziş inspektsiyasi iş olib bormoqda.

Fermer xöjaliklarini yuritiş uçun yer uçastkalari oçiq tanlov asosida, ijaraga ellik yilgaça bölgan, lekin öttiz yildan kam bölmagan muddatga beriladi.

Zaxira yerlardan yoki yuridik va jismoniy şaxslarga berilmagan, qişloq xöjaligiga möljallangan yerlardan yer uçastkalari beriş (realizatsiya qiliş) masalalarini körib çiquvçi tuman komissiyasi ötkazgan tanlov yakunlariga köra tuman hokimining qaroriga asosan beriladi.

Lekin davlatimiz tomonidan yaratib berilayotgan imkoniyat va yengilliklarga qaramay tumandagi ayrim fermerlar tomonidan öz faoliyatini töğri yölga qöyiş örniga qonun talablariga zid ravişda vakolatlarini suisteʼmol qiliş holatlari ham uçrab kelmoqda. Masalan, 2013-yilda Xitoy ovuli hududidan 6 ta, "Oq oltin” ovuli hududidan 3 ta, Qangli ovuli hududidan 2 ta, Nazarxon ovuli hududidan 2 ta, Qipçoq,"Tölqin”, "Çoyköl” ovullarining har birida 1 tadan, Bözyop ovuli hududidan 2 ta, jami 18 ta fermer xöjaliklarida davlatga paxta va ğalla topşiriş böyiça şartnomaviy rejalarini bajarmaganligi sabibli uşbu fermer xöjaliklarining yer maydonlari tuman hokimligi zahira yer fondiga tegişli tartibda qaytarib olindi.

Joriy yilning 6-7-dekabr kunlari ana şunday yerdan samarasiz foydalangan 60 ta fermer xöjaliklarining yerlari tuman zahira yer fondiga qaytarib olinib, mazkur yer uçastkalari tanlovga qöyilgan va ayni kunlarda tanlovda iştirok etiş istagidagi fuqarolardan hujjatlarni qabul qiliş jarayoni ketmoqda. Tumanimiz fuqarolari tanlovda iştirok etib, belgilangan tartibda ğolib bölsalar, fermerlik faoliyati bilan şuğullanib, yurtimiz taraqqiyotiga öz hissasini qöşişlari mumkin.

Eng muhimi, Özbekiston Respublikasining "Fermer xöjaligi töğrisida”gi Qonuni va tegişli hukumat qarorlari talablarining tumanimizda ijrosi qoniqarli deb aytişga haqlimiz. Çunki, mana bir neça yillardan buyon tumanimiz davlatga paxta, buğdoy va pilla topşiriş böyiça şartnomaviy rejalarini, mamlakatimizda birinçilardan bölib ado etib kelmoqda. Bunday şarafga sazovor bölib, tumanimiz dovruğini mamlakat miqyosida tanitayotgan fidoyi fermerlarimizga, jonkuyar dehqonlarga har qança tahsin aytsak arziydi. Öz mehnatlari bilan Vatanimiz ravnaqiga munosib hissa qöşayotgan, joriy qişloq xöjalik yilini ham muvaffaqiyatli yakunlagan tumanimiz fermerlari va soha xodimlarini bu yilgi mehnat zafarlari bilan yana bir marta muborakbod qilib, yurtning farovon kelajagi yölida qilayotgan xayrli işlariga baraka tilaymiz!

Anvar YÖLDOŞEV,

tuman Qişloq va suv xöjaligi bölimi boşliği,

xalq deputatlari tuman Kengaşi deputati.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026