1-apreldan boshlab sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini majburiy ijro etish jarayoniga mediatsiya instituti joriy etiladi

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 12.03.2019-yilgi
“Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi
PQ-4236-sonli Qarori bilan ijro tartib-taomillarini yanada soddalashtirish, sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini soʻzsiz va oʻz vaqtida ijro etishni taʼminlash, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlarini samarali himoya qilish, ularga har tomonlama qulayliklar yaratish hamda ijro ishi yurituvida sansalorlikka chek qoʻyish nazarda tutilgan.

Xususan, joriy yilning 1-apreldan boshlab sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini majburiy ijro etish jarayoniga mediatsiya instituti joriy etiladi. Bunda undiruvchining arizasi boʻyicha 15 kundan koʻp boʻlmagan muddatga ijro ishi yuritish toʻxtatib turiladi. Tomonlar oʻrtasida ijro ishining har qanday bosqichida mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish natijalari boʻyicha ijro predmetiga doir kelishuv rasmiylashtirilgan hollarda davlat ijrochisi ijro ishi yuritishni tugatadi. Jarayonga davlat ijrochisi va davlatning boshqa organlari vakillarining aralashuvi taqiqlanadi.

Xoʻsh, Mediatsiya soʻzining manosi nima?

Rimliklar bahs-munozaralarni hal qiluvchi mutaxassislarni «medium»-«vositachi» soʻzi bilan ifodalashgan. Umuman aytganda, bahs-munozaralarni uchinchi betaraf tomon ishtirokida tartibga solishga doir huquqiy texnologiya. Ushbu yoʻnalish oʻzining maʼlum bir shartlari va tamoyillariga ega. Masalan: tomonlarning teng huquqliligi; ixtiyoriylik;

oʻzaro hurmat; konfidentsiallik; jarayonning shaffofliligi; mediatorning xolisligi demakdir.

Endilikda, 1-iyundan boshlab ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masala ijro hujjati kelib tushgan vaqtdan boshlab  1 ish kuni ichida hal etiladi. Ijro harakatlarini amalga oshirishga toʻsqinlik qiluvchi holatlar mavjud boʻlsa, qarzdorning arizasiga koʻra yoki davlat ijrochisining oʻz tashabbusiga koʻra oʻn besh kun muddatga koʻpi bilan ikki marta kechiktiriladi. Ijro harakatlarini bajarishda yuzaga kelgan masalalarni tushuntirish uchun davlat ijrochisi tomonidan tayinlangan mutaxassis ijrochining qarori bilan tanishgan kundan boshlab oʻn besh ish kuni ichida yozma xulosa taqdim etishga majbur ekanligi belgilandi.

Shuningdek, 1-oktyabrdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi ijro hujjatlarining yagona elektron bazasini yuritishi va unga tegishli maʼlumotlar bazasi tizimlari bilan integratsiya qilish yoʻli bilan quyidagilar kiritib borilishi belgilandi:

- ijro organlari yurituviga kelib tushgan barcha ijro hujjatlari;

- maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqishga vakolatli organlar (mansabdor shaxslar) tomonidan solingan va undirilgan maʼmuriy jarimalar haqidagi maʼlumotlar.

Undiruvchi yoki qarzdorning elektron pochtasi yoki telefon (mobil) raqami haqidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan taqdirda, ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi xabarnoma uning joʻnatilganligi va qabul qilinib olinganligi faktlarini qayd etish imkonini beruvchi maxsus avtomatlashtirilgan tizimdan foydalangan holda elektron pochtaga yoki mobil aloqa vositalari orqali qisqa xabar (SMS) koʻrinishida yoʻllanadi.

Bundan tashqari, 1-oktyabrdan Majburiy ijro byurosi rasmiy veb-saytida bepul asosda ijro harakatlari amalga oshirilishining avtomatlashtirilgan monitoringi boʻyicha davlat interaktiv xizmati koʻrsatish tizimini joriy etish topshirildi va bu xizmatlar Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali ham koʻrsatilishi belgilandi.

Shu bilan birga, bir oy muddatda Majburiy ijro byurosiga shartnoma-vositachilik asoslarida sotishga topshiriladigan mol-mulkni internet-doʻkonlar orqali sotish tartibini joriy etish toʻgʻrisidagi takliflarni kiritish vazifasi qoʻyildi, yaʼni:

- Elektron tijorat ishtirokchilarining milliy reyestriga kiritilgan, tovarlar harakatini monitoring qilishning elektron tizimini joriy etgan va tovarlarni xaridorga yetkazib berish uchun zarur logistika imkoniyatlariga ega boʻlgan tadbirkorlik subʼektlarini keng jalb qilish;

- mol-mulkni mobil ilovalar va elektron toʻlov tizimlari orqali xarid qilish imkoniyatini yaratish;

Alohida aytib oʻtish joiz, mazkur Qarorning 9 bandida Bosh prokuraturaga sud hujjatlari va boshqa organlarning hujjatlarini ijro etish sohasidagi, shuningdek, ularning toʻgʻridan-toʻgʻri amal qilishini taʼminlash borasidagi protsessual normalarni tizimlashtirishni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining Ijro ishini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksi loyihasini ishlab chiqish va belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritishi;

- manfaatdor idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda sud tomonidan maʼmuriy jarimaga tortish holatlaridan tashqari, maʼmuriy jarimaga tortish toʻgʻrisidagi qarorlarni ijro etishning soddalashtirilgan tartibini joriy etish: huquqbuzarga qaror topshirilgan sanadan boshlab 15 kun ichida 70 foizini ixtiyoriy ravishda toʻlagan taqdirda, uni qolgan summani toʻlashdan ozod etishning soddalashtirilgan tartibini joriy etish haqidagi takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga kiritish vazifasi topshirilgan.

Quyidagi holatlarda, maʼmuriy jarimaga tortish toʻgʻrisidagi qaror ustidan shikoyat qilinganda yoki protest keltirilganda;

maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin bir yil davomida xuddi shunday huquqbuzarlik takroran sodir etilganida;

jarimaga tortish toʻgʻrisidagi qarorlarni ijro etishning soddalashtirilgan tartibi qoʻllanilmasligi belgilangan.

U.S.Abdiyev, Majburiy ijro byurosi Qoraqalpogʻiston Respublikasi boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari 2-darajali yurist

A.B.Yesnazarov, Majburiy ijro byurosi Amudaryo tuman boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari 1-darajali yurist.