KÖNGILLARGA YÖL TOPIŞGA INTILAYoTAGAN ŞOIRA QIZLAR
Qalbim taqozosiga köra deyarli har kuni adabiyotga oşnoman. Özim faoliyat yuritayotgan “Taraqqiyot közgusi” gazetasi muştariylari orasida ijodga, maʼnaviyatga şaydo insonlar, ayniqsa, ijodkor yoşlar juda köp. Havaskor şoir-u şoiralar, özlarini nasrda sinab körayotgan intiluvçan yigit-qizlar ijodi bilan tanişib baʼzan quvonib ketaman. Sababi, ularning orasida ijoddek maşaqqatli yölni tanlab, dadillik bilan qalam tebratayotgan haqiqiy qobiliyat sohib va sohibalari borki, ularning yozganlarini zavq bilan öqib, gözal taasurotlar olaman. Qunduzoy Yusupova, Iroda Yerdoşeva ana şunday yoşlardan.
Qunduzoy ayrim tengdoşlari kabi tört-beş satrning qofiyasini keltirib şeʼr bitmaydi. U har bir söz, satr ustida erinmay işlaydi. Özi tasvirlayotgan mavzuni çuqur örgangaçgina yozişga ötiradi. Taşqi işlar Vazirligiga qaraşli Jahon iqtisodiyoti va Diplomatiya universiteti qoşidagi akademik litseyi 2-bosqiç öquvçisi bölgan Qunduzoy qaysi mavzuda yozişidan qatʼiy nazar, uning fikrlarida teranlik, mulohazakorlik, öziga xoslik aks etib turadi. Xususan, “Diplomat”, “Şeʼr yozaman”, “Yurtim qizlari”, “Kasblar”, bolajonlarga atalgan “Botir bola” , “Obod oila” kabi şeʼrlarida yoşgina Qunduzoyning bolalarça sodda va beğubor köngli, şirin orzulari aks etib turadi. Beixtiyor şoira qizimizning maʼnaviy olamiga ğarq bölganingizni sezmay qolasiz. Uning “Jonajon qişloq” deb nomlangan şeʼridagi mana bu satrlarga bir eʼtibor bering-a:
Dilim ğaşlanadi, öylarim tarqoq,
Balki sen soğinding yölimga muştoq.
Azim Toşkentda ham senga talpindim,
Axir özing mening onamsan , qişloq!
Ona yurt, kindik qoni tomgan tuproq soğinçi, Vatanga çeksiz mehr-muhabbat tuyğulari jöş urgan qalb ehtiromi, talpinişlari bor bu satrlarda. Çeksiz soğinç tuyğusi şoira qalbida betakror manzaralar suratini çizadi.
Saharda kuylagan quşlar esimda ,
Madhingga baralla aşʼor aytadi.
Otaş bağringni oç, borgan kezimda,
Senda ungan guling senga qaytadi!
Bu Qunduzoyning kindik qoni tomgan tuproqqa mehri, ana şu mehr ila yuragiga öçmas qilib yozilgan Vatanparvarlik tuyğusi, heç qaçon uzilmas rişta!
Qunduzoyning şeʼrlari mavzusi har xil bölgani kabi uning fikrlari ham rang-barang, şeʼrlaridagi lirik qahramonlari esa özi kabi sodda, samimiy va beğubor.
Qunduzoy şeʼriyatda öz uslubini yaratib, öz yölini topişga intilayotgan zukko, bilimdon qiz. Hali ösmir yoşidanoq ikkita şeʼriy risola – “Dadamning tilagi – baxtim çiroği”, “Soğinaman…soğinçim bisyor” töplamlarini naşr qildirişga ulgurganini hisobga olsak, Qunduzoyning intilişlari tahsinga, tabriklaşga munosib.
Şeʼr-u şuur, şoirlik – ilohiylik,deydilar. Demak, ilohiy olamga, Allohga yaqin böliş, odamlar könglini anglab, köngillarga yöl topib, umumning könglidagi sözni aytib yaşaş, ijod etiş hammaga ham nasib etavermaydi…
Qunduzoy Yusupova ana şunday qobiliyat sohibasi. Uning uçinçi şeʼriy töplami “Kurtak” şoira qizimiz qalbida kurtak yozib, gullamoqqa şaylangan orzular har bir şeʼriyat şaydosini befarq qoldirmaydi, balki Qunduzoyning şeʼriy muşohadalari dillarga gözal tuyğularni baxş etadi.
*

Şeʼr – köngil mulki. Uning sehri, jozibasi köngil köşkimizga nurafşonlik baxş etadi. Ayniqsa, yaxşi şeʼr eşitganimizda, öqiganimizda uning sehri oğuşiga singib ketamiz. Qalbimiz tozaradi. Atrofga boqib, şeʼrdan olgan taassurotlarimizning hayot bilan hamohang jihatlarini his etamiz.
Umidaxon Erdoşeva menga yangi şeʼriy töplamining xomaki nusxasini olib kelib: “ustoz, mening yozganlarim boşqalarga manzur bölarmikan?” – deya qölimga tutqazganida dilimdan: “hozir hamma şoir bölib ketgan, bir-ikki satrning qofiyasini töğrilaydi-da, şeʼr yozdim”, deb tahririyatlarga yugura”di..., bu qizaloq ham şulardan biri-da”, - degan fikr ötdi. Vaqtim bölganida Umida qizning şeʼrlarini qölimga olib, şunçaki varaqlay boşladim. Va bu intiluvçan, tirişqoq qizning öziga xos olami borligiga, ana şu fikrat olami içra qalam tebratib, ijodda öz sözini aytmoqqa moyillik ustunligiga işonçim ortdi. Oddiygina misol:
Boğ içidagi erni,
Yumşatayotgandi dadam.
Osilib belkurakka,
Yiğladi birdan ukam.
- Jon dadajon, bunday qilmang,
Ölyapti-ku çuvalçang.
Öldirsangiz çuvalçangni,
Yaxşi körmayman sizni...
Şeʼr bolalarça beğuborlik, soddadillik asosiga qurilgan va davomida ota öz farzandiga er ağdarişning foydasi hamda çuvalçanglar bel tobida kesilib ketişi ularning yanada köpayişi uçun imkon ekanligini tuşuntiradi. Bolalar qalbida tabiat bilan inson örtasidagi azaliy uyğunlik tuşunçasini uyğotuvçi öynoqi satrlar nafaqat bolalar, balki kattalarga ham zavq bağişlaydi. Dillarda ona tabiatga mehr, Vatanga muhabbat tuyğusi jöş uradi.
Umidaxon öz ijod mahsuli – kitobini “Özligingdan aylanay, ölkam” deb nomlabdi. Kitobning nomlanişida ham şoira, qizimizning yuksak didi, ona Vatanda röy berayotgan uluğvor özgarişlarga nisbatan snçkov nazari, qalb harorati aks etganday nazarimda.
Qölingizdagi şeʼriy risola şoiraning ikkinçi kitobi. Umidaxonning 2014-yilda “Turon zamin ziyo” naşriyotida çop etilgan birinçi şeʼrlar töplami “Oydin orzular”da şoira tomonidan ilgari surilgan ğoyalar bugun öz orzu manzili tomon dadil intilayotgan şoiraga tolmas qanot bölgulik uning ilk kitobi öz muxlislarini allaqaçon topgan.
Umidaxon hali juda yoş. U endigina 16 yoşga töldi. Hali oldinda zabt etiladigan manzillari bisyor. Şeʼrlaridagi ayrim qusurlar – qofiyabozlik, sözlarni öz örnida qöllay olmaslik, şeʼriy talablarning buzilişi kabi holatlar uning hali juda köp öqib-izlanişi zarurligiga işora. Şunday bölsa-da, Umidaxonning katta ijod maydoni sari qöyayotgan qadamlariga dadillik tilab, uning kelajagiga işongimiz keladi.
*

Olamni tanigan – öz dunyoqaraşini orastalaydi, – deyişadi. Iroda Yerdoşeva juda köp öqib, izlanadi. Mutolaa esa unga olamni taniş sari yöl oçdi, dunyoqaraşi maʼnan boyidi, yaʼni orasta böldi. Yuragini junbuşga keltirgan taassurotlari, atrofni qurşab turgan jöşqin hayotdan olgan xulosalarini gözal tuyğulari ila ziynatlab, şeʼriy satrlarga joyladi. 9-10 yaşar qizaloq zamonaviy kompyuter texnologiyalari bilan işlaşda, öqişda va jamoat işlarida tengdoşlaridan ança özib ketdi. Uning pişiq-puxtaligi, yoşiga nisbatan ilğor fikrliligi, qiziquvçanligi, har bir voqea-hodisaga şaxsiy munosabat bildira oliş qobiliyati bilim va isteʼdodini namoyon etiş sari yöl oçdi. Uning ilk şeʼriy maşqini “Isteʼdod” deb nomlaşida ham öz dunyoqaraşi aks etib turganday:
Isteʼdod – havas emas,
U tinimsiz mehnatdir.
Şunçaki fazilatmas,
Balki zör mahoratdir.
Mahorat – tarbiyadan
Kuç va quvvat oladi.
Fikr esa miyadan
Hayotga yöl oladi.
Iroda juda köp yozadi, öta sermahsul. Uning şeʼrdan-şeʼrga fikri yanada teranlaşib, ijodda öz uslubiga ega böliş sari yöl oçsa ne ajab!
Iroda Yerdoşevaning ilk kitobi “Ona yurt qiziman” öz muxlislarini topişiga işonaman.
Robiya Yöldoşeva, Qoraqalpoğiston Respublikasida
xizmat körsatgan jurnalist.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶