Amudaryoda millatlararo totuvlik mavzusida tadbir va sumalak sayli oʻtkazildi

Mavzuga oid fotolavhalar:

Amudaryoda sumalak sayli oʻtkazildi

Millatlararo totuvlik mavzusida tadbir oʻtkazildi

Sumalak! U haqda gapirib ado etolmaymiz. Koʻzlarni yashnatib, koʻngillarni gupirtirib yuborguvchi qudrat bor bu soʻzda! “Hut”ning izgʻirinlarini pisand qilmay, hali ona zamin uygʻonmay, abri naysonni koʻrmayoq Amu elimning kayvoni momolari bir-birlarini chorlab qolishlarida ajib hikmat bor-ay! Bu hikmatning mohiyati – mehr, mazmuni – odamiylik, totuvlik, oqibat, hurmat va eʼzoz-eʼtibor. Bu – necha ming yillar silsilasida mazmunan boyigan, shaklan takomillashgan buyuk maʼnaviy meros – oʻlmas qadriyat. Shuning uchun ham har yili bahorning ilk kunlaridanoq xalqimiz dilida ajib bir samimiyat choʻgʻi alanglanadi: “Sumalakka, qoʻshnilar!”.

Ana, koʻrdingizmi, qoʻshni-qoʻshnini, qoʻshnilar jam boʻlishib, ahli mahallani chorlashadi. Samimiyat choʻgʻi tafti el-yurtni birlashtiradi! Oʻrtada mehr hokim, totuvlik, oqibat hokim, hurmat va eʼtibor-eʼzoz koʻngillarni oʻstiradi.

Ona yurt kengliklariga Sumalakning hushboʻy hidi taraladi. Qiz-u kelinchaklar koʻpni koʻrgan momolar qabatiga kirishib, qozonlar boshida halak. Biri turkman, biri oʻzbek, yana birlari qozoq, rus, qoraqalpoq, tatar, boshqird, ... va yana birlari ozarbayjon millatiga mansub onajonlar qadim qoʻshiqlarni, oʻlan-u laparlarni kuylashib-kuylashib qozon kovlashadi. Kavokib  boʻstoni aro jimirlashgan yulduzlar, boshlari uzra kumush nur elayotgan oy botib, tong otguncha samimiyat choʻgʻi lovullaydi oʻchoqlarda.

Tuman madaniyat boʻlimi ofisi hamda 1-sonli madaniyat va axoli dam olish markazi binosi oldiga qozon-u oʻchoqlar qurildi. “Ofarin” xalq etnografik-folklor ansambli rahbari Penat Safarbayev hamkasblarini sumalakka chorladi:

Tuman madaniyat boʻlimi mudiri Shuhrat Yusupov va Penatjon Safarbayev, Nasibaxon Eshchanovalar rahbarligida boshlangan ish xayrli kechdi. “Qangli” ovullik Bibioysha ena Avazmurodova maslahati bilan Sanamjon ena Xudoyberganova shu kuniyoq bugʻdoyni tozalab, suvgv soldi. Sanamjon enaga “Choykoʻl” dan Pahimajon Xudoyberganova koʻmakchi boʻldi.

Dahsar qozon tagiga olov qalagan, oʻtin yorgan yigitlar, keli tuygan qiz-u kelinchaklar kayfiyati kunday charaqladi. Sanamjon ena bugʻdoy shirasiga toʻlgan qozonga un chaydi, oʻzaro ahillikni qarangki, Xolimbeg ovullik Anorgul eje Genjeyeva, “Boy ovul” MFY maslahatchisi Fotimaxon Doʻsimbetova, Oybek nomli MFY maslahatchisi Momojon Pahimova, Munavvarxon Soliyevalar biri olib, biri qoʻyib laparlar, rivoyatu oʻlanlar aytishni boshlab yuborishdi. Ayniqsa, Anorgul eje Genjeyevaning doira joʻrligida kuylagan ashulalari, oʻlanlari bu yerda hozir boʻlgan yoshlarni toʻlqinlantirib yubordi:

Kel, ho kel, qiz bola-yo,

Boshi ochiq boʻz bola-yo.

Sirlaringni ayt menga-yo,

Senga beray soʻz bola-yo.

Siringni hech sochmayman,

Shartlaringdan qochmayman.

Shu oʻtinni yorsang-o,

Eng goʻzalga yorsan-o!

- “Gurr” kulgu koʻtarildi. Oʻtin yorish musobaqasining hakami Jumaboy ogʻa Kamolov boʻz bolaning oʻrniga oʻzi oʻtin yorib, olovga qaladi. Anorgul ejening childirmasi jaranggi avjlandi. Tumandagi 4-sonli MTMning jajji raqqosalari bilan “Barkamol avlod” bolalar markazining “Shoʻx bolalar” guruhi davrani qizitishdi. Yana oʻlan-u laparlar, Sanamjon ena Xudoyberganovaning biri-biridan qiziqarli rivoyatlaridan maʼno-mazmun uqqan qiz-u kelinchaklar ishga shoʻngʻishdi.

Oybek nomli MFY kotibasi Munavvarhon Soliyeva bilan Fotimahon Doʻsimbetova, Pahimahon Xudoyberganovalar biri-biridan qolishmay, navbatma-navbat keli sopini tutishganalaridan ilhomlangan Anorgul ejening childirmasi yanada qattiqroq jarang sochdi. Childirma jarangiga monand ajib xalqona oʻlan barchani oʻziga rom etib, oʻyin davrasi avj oldi:

Qani-qani gul, malak,

Senga oshiqmi falak!

Oʻynab-oʻynab koʻngling yoz,

Bugun sayli-sumalak!

Samo toqidagi charogʻon oy-u yulduzlar shuʼlasida tobora rangi ochilishib borayotgan sumalakning qaynashiga monand dillar joʻshib, barmoqlarini qarsillatib oʻyin qurganlar davrasiga 38-sonli maktabning “Tasanno” guruhi yosh havaskor-sanʼatkorlari qoʻshilishdi. Xushovoz xonanda Shahnoza Matsafoyeva kuylagan qoʻshiqlar koʻngillarga payvasta boʻldi. Oʻyin-kulgu, aytishuv va laparlar, nihoyatda samimiy hazillar hokim bu davraga hamma qoʻshildi goʻyo.

Ajoyib! Hech kim bir-birovga “kel-yey”, degani yoʻq. Sen uni qil, sen buni qil, degan buyruqlar boʻlmadi. Faqat tuman Madaniyat ishlari boʻlimi mudiri Shuhrat Yusupov, “Ofarin” xalq etnografik-folklor ansambli rahbari Penat Safarboyev va Nasibaxon Eshchanovalar orzu qilishdi:

- Bi-ir sumalak qilsak, biz qurgan oʻchogʻ-u qozon atrofiga tumanimizning toʻrt tomonidan yaxshilar yetib kelishsa!

Ajoyib! Juda ajoyib! Bu shunchaki orzu boʻlmadi, balki ezgu niyatning el-yurtga yoʻldosh boʻlib, maʼnaviy qadryatlarning, xalqona tutumlarning yanada yuksalganidan dalolat boʻldi!

Qarang-a, xali dahsar qozonimiz tagidagi olov oʻchmay burun, bu ajib sumalak tadbiriga yana bir goʻzal anʼana ulanib ketdi. Nazarimda shu kuni Amu zamini oʻndan ortiq millatlar uchun chinakam charogʻon koshonaga aylandi.

“Oʻzbekiston – umumiy uyimiz!”

Xuddi shunday boʻldi: tuman madaniyat boʻlimi markaziy madaniyat saroyi 12-mart tongidanoq bayram tusini oldi. Kechagina dahsar qozon oʻrnatib, tumanimizning toʻrt tomonidan yaxshilarni sumalakka  chorlagan Amu elining aziz va mehmondoʻst xalqi uchun bu kun millatlararo totuvlik, bagʻrikenglik, mehr-oqibat  tantanasiga aylandi.

Navroʻz bayrami arafasida bu qutlugʻ koshonada Xalqaro doʻstlik kuni munosabati bilan “Oʻzbekiston – umumiy uyimiz!” shiori ostida boʻlib oʻtgan madaniy-maʼrifiy tadbir xalqimizning asrlardan-asrlarga oʻtib kelayotgan bobomeros urf-odat va anʼanalarini buyuk maʼnaviy merosi hamda betakror tutumlarini oʻzida mujassam etganligi bilan muhim ahamiyat kasb etadi.

Tadbirga tashrif buyurgan mehmonlar avvalo tumanimizning deyarli barcha hududlarida istiqomat qiluvchi xalqimizning goʻzal urf-odat, anʼana va marosimlari, shuningdek xalq hunarmandchiligining faqat Amu eliga xos boʻlgan betakror namunalari aks etgan koʻrgazma bilan yaqindan tanishdilar.

Azim Qilichboy hududidagi “Tosh qalʼa”, “Xizr eli”, “Yuqori qishloq”, “Boʻz solma” mahallalari hamda Doʻrman ovullarining qoʻli gul hunarmandlari, chevarlari tomonidan yaratilgan gul koʻrpalar, oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, turkman xalqlarining milliy hunarmandchilik buyumlarini koʻrgazma ishtirokchilari katta qiziqish bilan tomosha qildilar.

- Mana bu gul koʻrpalar, choyshablarga oʻyilgan gul va naqshlar 100-150 yillik tarixga ega, - deydi “Tosh qala” MFY diniy maʼrifat va maʼnaviy axloqiy tarbiya masalalari boʻyicha maslahatchisi Ravshanoy Tilovboyeva.  - Xuddi mana shunday koʻrgazmalardan birida, 2012-yil tumanimizda mehmon boʻlib turgan nemis millatiga mansub sayyohlardan biri oddiygina munchoqli qopchani 50 AQSh dollariga  olib ketgan.

Qiziqish va eʼtibor bilan “tosh qalʼa”lik  chevarlarning hunarmandchilik buyumlarini kuzatamiz. Betakror buyumlar, bolalar yumshoq oʻyinchoqlari, koʻzlarni olgulik gul va quroq koʻrpalar. Bular haqida “Tosh qalʼa” MFY “Qaynonalar kengashi” jamoatchilik komissiyasi raisi Fotimaxon opa Sattorova toʻlqinlanib soʻzlaydilar:

- Bularning barchasini onaxonlarimiz rahbarligida yoshlarimiz yasashgan!

Koʻrgazma foyesiga qoʻyilgan xalq hunarmandchiligining betakror namunalarini, biri-biridan mamnun, ahil va totuv xalqimizni kuzatarkanmiz, atrofiga yoshlarni toʻplab, qozoqcha sheʼr-u oʻlanlar aytayotgan ogʻa diqqatimizni tortdi. “Juregingdi iyelesin joʻlbars” satrlari bilan boshlanuvchi qozoqcha sheʼrni hayajon bilan yoddan oʻqiyotgan “Boʻz yop” ovullik Oʻrozali ogʻa Yermekenov, Mangʻit shahridagi “Farovon” mahallasi yigit-qizlarining biri-biridan qolishmay kuylayotgan rus xalqining “Chastushka” lari, “Doʻrman” ovullik Tursunoy eje Sattorovaning turkmancha “aydim” lari, koʻrgazmaga ajib tarovat baxsh etib turgan oʻzbekcha, qoraqalpoqcha laparlar, oʻlanlar, baxshiyona jirlovlar azaliy ogʻa-ini, qon-qarindosh xalqimizni bir-biriga bogʻlab turgan bu uzilmas rishtalar har birimizga zavq-shavq bagʻishladi.

 Koʻrgazma zalidan joy olgan “Oʻrta qalʼa” ovulida yashovchi mehnat faxriysi Shavkat ogʻa Chorshamovning shaxsiy muzey eksponatlari barchaning diqqat va eʼtiborini tortdi.

- Men bu tarixiy buyumlarni butun umrim boʻyi yigʻdim, - deydi Shavkat ogʻa.

 – Agar razm solib qarasangiz, har bir buyum xalqimizning olis oʻtmishidan hikoya qiladi. Shavkat ogʻa Chorshamovning shahsiy muzey eksponatlari 1000 dan ziyod.

- Faqat kichkina boʻlsa-da, bir bino boʻlsa-yu, men bu narsalarimning barchasini tumanimiz tarixiy muzeyiga topshirsam...

Koʻrgazma bahona, haqiqatdan ham Shavkat Chorshamov tomonidan toʻplangan eksponatlar uchun moʻʼjazgina bir bino berilishini va bu tarixiy ashyolar xalqimizning bebaho mulkiga aylanishini biz ham istadik.

“Oʻzbekiston – umumiy uyimiz!” shiori ostida xalqimizni jamlagan tadbirning adabiy-badiiy, musiqiy qismi ochilish marosimi ham hayajonli daqiqalarga boy boʻldi. Unda tumanimiz hokimi Sultonboy Yoʻldashev tadbir ishtirokchilarini yaqinlashib kelayotgan qutlugʻ ayyom – Navroʻzi olam bilan samimiy tabrikladi.

- Aslida mart– biri-biridan goʻzal bayramlar faslini boshlab keladi, - dedi tuman hokimi oʻz tabrik nutqida. – Navroʻz – bayramlar sarvaridir. Navroʻz – oʻzaro mehr-oqibat, totuvlik va bagʻrikenglik anʼanalarni oʻzida mujassam etgani bilan qadrli. Navroʻz kelishi bilan tabiatda oʻzgarish, dehqonchilik tavqimida jadallashish boshlanadi. Navroʻz – yahshi niyatlar, ezgu orzular elchisi. Hamisha ahil va totuv xalqimizga, barchangizga Navroʻzi olam muborak boʻlsin!

Amu elimizni qutlagani tashrif buyurgan aziz mehmonlar galma-galdan soʻz olishdi. Xususan, Qoraqalpogʻiston Pespublikasi qozoq milliy madaniyati markazi raisi Jayjaxan Darmenov, Qoraqalpoq Davlat Universiteti dotsenti Qayirjon Aralbayev, Maqsad Babaniyazov qozoq millatiga mansub “Boʻz yop” ovullik Oʻrozali Yermekenovlar xalqimizning asrlar osha qadrlanib kelayotgan bir-birovga ogʻa-inilik mehr-muhabbati, oqibati haqida toʻlqinlanib gapirdilar.

Tumanimizning turli hududlarida yashab, mehnat qilayotgan qozoq, qoraqalpoq, oʻzbek turkman kabi millatlarga mansub turli sohalarning fidoyilariga tuman hokimining tashakkurnomalari taqdim etildi.

Qoraqalpogʻiston Pespublikasi qozoq milliy madaniyati markazi raisi Jayjaxan Darmenov millatlararo totuvlik, bagʻrikenglik tamoyillari asosida ish yuritgani, tumanda yashayotgan qozoq millatiga mansub kishilar uchun namunali hayot, oʻqish va ish sharoitlarini yaratib bergani, yagona oila farzandlari kabi ahillik muhitini yaratgani uchun tumanimiz hokimi S.Yoʻldashevga Qoraqalpogʻiston Pespublikasi qozoq milliy Madaniyati markazining tashakkurnomasi hamda Qozogʻiston Pespublikasi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning kitobini topshirgan lahzalarda madaniyat saroyini gulduros olqishlar tutdi, xalqimiz hayajon bilan bir-birlarini muborakbod  etishdi.

Millatlararo totuvlik, doʻstlik va bagʻrikenglik, mehr-oqibat tarannumi tuman Madaniyat boʻlimi sanʼatkorlari tomonidan tayyorlangan adabiy-badiiy musiqiy dasturga ulanib ketdi. Tadbir mehmonlari – Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti Mirzagul Safayeva, Qoraqalpogʻistonda hizmat koʻrsatgan artist Gulnora Muntiyeva ijrosidagi qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari bilan davra kengdan olinib, yanada fayzli boʻldi.

***

 Biri-birini takrorlamaydigan tadbirlar bu maskanda, tumanimizda har kuni, har soatda davom etayotir. Tuman Madaniyat boʻlimi tomonidan tashkillashtirilib, tumanimizning toʻrt tomonidan Sumalak sayliga kelgan onaxonlar, qiz-u kelinchaklar to “Oʻzbekiston – umumiy uyimiz!” adabiy-musiqiy koʻrgazmali tadbir yakuniga qadar dahsar qozonning olovini oʻchirmadilar. Ahillikdan, totuvlik, mehr-oqibat va samimiyatdan rang olgan Sumalak yetildi!

– Sumalak-ka-a-a!

“Ofarin” xalq folklor-etnografik ansambli karnay-surnay, doira sadolari bilan Amu elini Sumalak tortilgan dasturxonlar atrofiga chorladi. Anorgul ejening childirmasi karnay-surnay, doira sadolariga hamohang jarang sochdi:

Bir hovuch bugʻdoymi ul – qozon toʻla sumalak,

Momolar tongga qadar oʻchoq boshida xalak.

Omonlikning ramzi ul– xushtaʼm, shirin sumalak,

To omon boʻlgay odam, boʻlmagay olam halak,

Omon-omon dam bugun koʻngillarning  hamrozi –

Bahorim, sen fasllar ichra eng sarvinozi!

Dahsar qozonga choʻmich urgan momolar el-yurtga omonlik, rizq-roʻz tiladilar. Nasibaxon-u Munavvar hamda Fotimaxonlar, Bibioysha ena, Momojon va Sanamjon enalar, Anorgul ejelar mehri taftida, samimiyat choʻgʻida ollanib pishgan sumalak butun ahli Amu oilalariga tatidi! Bu sumalak hammaga yetdi va har bir xonadonga fayz baxsh etdi. Zotan, Amu elining oʻzi bitta oila! Dasturxoni, shohsupalarga zeb bergan atlas koʻrpachasi, hatto beshig-u belanchagi bitta! Bu tutumning mazmun-mohiyati ham bitta – totuvlik, mehr-oqibat! Ana shu mohiyat mangu, Navroʻzi olam muborak, onajon Amu elim!

Pobiya YOʻLDOShEVA