Amudaryoda millatlararo totuvlik mavzusida tadbir va sumalak sayli ötkazildi
Mavzuga oid fotolavhalar:
Amudaryoda sumalak sayli ötkazildi
Millatlararo totuvlik mavzusida tadbir ötkazildi
Sumalak! U haqda gapirib ado etolmaymiz. Közlarni yaşnatib, köngillarni gupirtirib yuborguvçi qudrat bor bu sözda! “Hut”ning izğirinlarini pisand qilmay, hali ona zamin uyğonmay, abri naysonni körmayoq Amu elimning kayvoni momolari bir-birlarini çorlab qolişlarida ajib hikmat bor-ay! Bu hikmatning mohiyati – mehr, mazmuni – odamiylik, totuvlik, oqibat, hurmat va eʼzoz-eʼtibor. Bu – neça ming yillar silsilasida mazmunan boyigan, şaklan takomillaşgan buyuk maʼnaviy meros – ölmas qadriyat. Şuning uçun ham har yili bahorning ilk kunlaridanoq xalqimiz dilida ajib bir samimiyat çöği alanglanadi: “Sumalakka, qöşnilar!”.
Ana, kördingizmi, qöşni-qöşnini, qöşnilar jam bölişib, ahli mahallani çorlaşadi. Samimiyat çöği tafti el-yurtni birlaştiradi! Örtada mehr hokim, totuvlik, oqibat hokim, hurmat va eʼtibor-eʼzoz köngillarni östiradi.
Ona yurt kengliklariga Sumalakning huşböy hidi taraladi. Qiz-u kelinçaklar köpni körgan momolar qabatiga kirişib, qozonlar boşida halak. Biri turkman, biri özbek, yana birlari qozoq, rus, qoraqalpoq, tatar, boşqird, ... va yana birlari ozarbayjon millatiga mansub onajonlar qadim qöşiqlarni, ölan-u laparlarni kuylaşib-kuylaşib qozon kovlaşadi. Kavokib böstoni aro jimirlaşgan yulduzlar, boşlari uzra kumuş nur elayotgan oy botib, tong otgunça samimiyat çöği lovullaydi öçoqlarda.
Tuman madaniyat bölimi ofisi hamda 1-sonli madaniyat va axoli dam oliş markazi binosi oldiga qozon-u öçoqlar qurildi. “Ofarin” xalq etnografik-folklor ansambli rahbari Penat Safarbayev hamkasblarini sumalakka çorladi:
Tuman madaniyat bölimi mudiri Şuhrat Yusupov va Penatjon Safarbayev, Nasibaxon Eşçanovalar rahbarligida boşlangan iş xayrli keçdi. “Qangli” ovullik Bibioyşa ena Avazmurodova maslahati bilan Sanamjon ena Xudoyberganova şu kuniyoq buğdoyni tozalab, suvgv soldi. Sanamjon enaga “Çoyköl” dan Pahimajon Xudoyberganova kömakçi böldi.
Dahsar qozon tagiga olov qalagan, ötin yorgan yigitlar, keli tuygan qiz-u kelinçaklar kayfiyati kunday çaraqladi. Sanamjon ena buğdoy şirasiga tölgan qozonga un çaydi, özaro ahillikni qarangki, Xolimbeg ovullik Anorgul eje Genjeyeva, “Boy ovul” MFY maslahatçisi Fotimaxon Dösimbetova, Oybek nomli MFY maslahatçisi Momojon Pahimova, Munavvarxon Soliyevalar biri olib, biri qöyib laparlar, rivoyatu ölanlar aytişni boşlab yuborişdi. Ayniqsa, Anorgul eje Genjeyevaning doira jörligida kuylagan aşulalari, ölanlari bu yerda hozir bölgan yoşlarni tölqinlantirib yubordi:
Kel, ho kel, qiz bola-yo,
Boşi oçiq böz bola-yo.
Sirlaringni ayt menga-yo,
Senga beray söz bola-yo.
Siringni heç soçmayman,
Şartlaringdan qoçmayman.
Şu ötinni yorsang-o,
Eng gözalga yorsan-o!
- “Gurr” kulgu kötarildi. Ötin yoriş musobaqasining hakami Jumaboy oğa Kamolov böz bolaning örniga özi ötin yorib, olovga qaladi. Anorgul ejening çildirmasi jaranggi avjlandi. Tumandagi 4-sonli MTMning jajji raqqosalari bilan “Barkamol avlod” bolalar markazining “Şöx bolalar” guruhi davrani qizitişdi. Yana ölan-u laparlar, Sanamjon ena Xudoyberganovaning biri-biridan qiziqarli rivoyatlaridan maʼno-mazmun uqqan qiz-u kelinçaklar işga şönğişdi.
Oybek nomli MFY kotibasi Munavvarhon Soliyeva bilan Fotimahon Dösimbetova, Pahimahon Xudoyberganovalar biri-biridan qolişmay, navbatma-navbat keli sopini tutişganalaridan ilhomlangan Anorgul ejening çildirmasi yanada qattiqroq jarang soçdi. Çildirma jarangiga monand ajib xalqona ölan barçani öziga rom etib, öyin davrasi avj oldi:
Qani-qani gul, malak,
Senga oşiqmi falak!
Öynab-öynab köngling yoz,
Bugun sayli-sumalak!
Samo toqidagi çaroğon oy-u yulduzlar şuʼlasida tobora rangi oçilişib borayotgan sumalakning qaynaşiga monand dillar jöşib, barmoqlarini qarsillatib öyin qurganlar davrasiga 38-sonli maktabning “Tasanno” guruhi yoş havaskor-sanʼatkorlari qöşilişdi. Xuşovoz xonanda Şahnoza Matsafoyeva kuylagan qöşiqlar köngillarga payvasta böldi. Öyin-kulgu, aytişuv va laparlar, nihoyatda samimiy hazillar hokim bu davraga hamma qöşildi göyo.
Ajoyib! Heç kim bir-birovga “kel-yey”, degani yöq. Sen uni qil, sen buni qil, degan buyruqlar bölmadi. Faqat tuman Madaniyat işlari bölimi mudiri Şuhrat Yusupov, “Ofarin” xalq etnografik-folklor ansambli rahbari Penat Safarboyev va Nasibaxon Eşçanovalar orzu qilişdi:
- Bi-ir sumalak qilsak, biz qurgan öçoğ-u qozon atrofiga tumanimizning tört tomonidan yaxşilar yetib kelişsa!
Ajoyib! Juda ajoyib! Bu şunçaki orzu bölmadi, balki ezgu niyatning el-yurtga yöldoş bölib, maʼnaviy qadryatlarning, xalqona tutumlarning yanada yuksalganidan dalolat böldi!
Qarang-a, xali dahsar qozonimiz tagidagi olov öçmay burun, bu ajib sumalak tadbiriga yana bir gözal anʼana ulanib ketdi. Nazarimda şu kuni Amu zamini öndan ortiq millatlar uçun çinakam çaroğon koşonaga aylandi.
“Özbekiston – umumiy uyimiz!”
Xuddi şunday böldi: tuman madaniyat bölimi markaziy madaniyat saroyi 12-mart tongidanoq bayram tusini oldi. Keçagina dahsar qozon örnatib, tumanimizning tört tomonidan yaxşilarni sumalakka çorlagan Amu elining aziz va mehmondöst xalqi uçun bu kun millatlararo totuvlik, bağrikenglik, mehr-oqibat tantanasiga aylandi.
Navröz bayrami arafasida bu qutluğ koşonada Xalqaro döstlik kuni munosabati bilan “Özbekiston – umumiy uyimiz!” şiori ostida bölib ötgan madaniy-maʼrifiy tadbir xalqimizning asrlardan-asrlarga ötib kelayotgan bobomeros urf-odat va anʼanalarini buyuk maʼnaviy merosi hamda betakror tutumlarini özida mujassam etganligi bilan muhim ahamiyat kasb etadi.
Tadbirga taşrif buyurgan mehmonlar avvalo tumanimizning deyarli barça hududlarida istiqomat qiluvçi xalqimizning gözal urf-odat, anʼana va marosimlari, şuningdek xalq hunarmandçiligining faqat Amu eliga xos bölgan betakror namunalari aks etgan körgazma bilan yaqindan tanişdilar.
Azim Qiliçboy hududidagi “Toş qalʼa”, “Xizr eli”, “Yuqori qişloq”, “Böz solma” mahallalari hamda Dörman ovullarining qöli gul hunarmandlari, çevarlari tomonidan yaratilgan gul körpalar, özbek, qozoq, qirğiz, turkman xalqlarining milliy hunarmandçilik buyumlarini körgazma iştirokçilari katta qiziqiş bilan tomoşa qildilar.
- Mana bu gul körpalar, çoyşablarga öyilgan gul va naqşlar 100-150 yillik tarixga ega, - deydi “Toş qala” MFY diniy maʼrifat va maʼnaviy axloqiy tarbiya masalalari böyiça maslahatçisi Ravşanoy Tilovboyeva. - Xuddi mana şunday körgazmalardan birida, 2012-yil tumanimizda mehmon bölib turgan nemis millatiga mansub sayyohlardan biri oddiygina munçoqli qopçani 50 AQŞ dollariga olib ketgan.
Qiziqiş va eʼtibor bilan “toş qalʼa”lik çevarlarning hunarmandçilik buyumlarini kuzatamiz. Betakror buyumlar, bolalar yumşoq öyinçoqlari, közlarni olgulik gul va quroq körpalar. Bular haqida “Toş qalʼa” MFY “Qaynonalar kengaşi” jamoatçilik komissiyasi raisi Fotimaxon opa Sattorova tölqinlanib sözlaydilar:
- Bularning barçasini onaxonlarimiz rahbarligida yoşlarimiz yasaşgan!
Körgazma foyesiga qöyilgan xalq hunarmandçiligining betakror namunalarini, biri-biridan mamnun, ahil va totuv xalqimizni kuzatarkanmiz, atrofiga yoşlarni töplab, qozoqça şeʼr-u ölanlar aytayotgan oğa diqqatimizni tortdi. “Juregingdi iyelesin jölbars” satrlari bilan boşlanuvçi qozoqça şeʼrni hayajon bilan yoddan öqiyotgan “Böz yop” ovullik Örozali oğa Yermekenov, Manğit şahridagi “Farovon” mahallasi yigit-qizlarining biri-biridan qolişmay kuylayotgan rus xalqining “Çastuşka” lari, “Dörman” ovullik Tursunoy eje Sattorovaning turkmança “aydim” lari, körgazmaga ajib tarovat baxş etib turgan özbekça, qoraqalpoqça laparlar, ölanlar, baxşiyona jirlovlar azaliy oğa-ini, qon-qarindoş xalqimizni bir-biriga boğlab turgan bu uzilmas riştalar har birimizga zavq-şavq bağişladi.
Körgazma zalidan joy olgan “Örta qalʼa” ovulida yaşovçi mehnat faxriysi Şavkat oğa Çorşamovning şaxsiy muzey eksponatlari barçaning diqqat va eʼtiborini tortdi.
- Men bu tarixiy buyumlarni butun umrim böyi yiğdim, - deydi Şavkat oğa.
– Agar razm solib qarasangiz, har bir buyum xalqimizning olis ötmişidan hikoya qiladi. Şavkat oğa Çorşamovning şahsiy muzey eksponatlari 1000 dan ziyod.
- Faqat kiçkina bölsa-da, bir bino bölsa-yu, men bu narsalarimning barçasini tumanimiz tarixiy muzeyiga topşirsam...
Körgazma bahona, haqiqatdan ham Şavkat Çorşamov tomonidan töplangan eksponatlar uçun möʼjazgina bir bino berilişini va bu tarixiy aşyolar xalqimizning bebaho mulkiga aylanişini biz ham istadik.
“Özbekiston – umumiy uyimiz!” şiori ostida xalqimizni jamlagan tadbirning adabiy-badiiy, musiqiy qismi oçiliş marosimi ham hayajonli daqiqalarga boy böldi. Unda tumanimiz hokimi Sultonboy Yöldaşev tadbir iştirokçilarini yaqinlaşib kelayotgan qutluğ ayyom – Navrözi olam bilan samimiy tabrikladi.
- Aslida mart– biri-biridan gözal bayramlar faslini boşlab keladi, - dedi tuman hokimi öz tabrik nutqida. – Navröz – bayramlar sarvaridir. Navröz – özaro mehr-oqibat, totuvlik va bağrikenglik anʼanalarni özida mujassam etgani bilan qadrli. Navröz kelişi bilan tabiatda özgariş, dehqonçilik tavqimida jadallaşiş boşlanadi. Navröz – yahşi niyatlar, ezgu orzular elçisi. Hamişa ahil va totuv xalqimizga, barçangizga Navrözi olam muborak bölsin!
Amu elimizni qutlagani taşrif buyurgan aziz mehmonlar galma-galdan söz olişdi. Xususan, Qoraqalpoğiston Pespublikasi qozoq milliy madaniyati markazi raisi Jayjaxan Darmenov, Qoraqalpoq Davlat Universiteti dotsenti Qayirjon Aralbayev, Maqsad Babaniyazov qozoq millatiga mansub “Böz yop” ovullik Örozali Yermekenovlar xalqimizning asrlar oşa qadrlanib kelayotgan bir-birovga oğa-inilik mehr-muhabbati, oqibati haqida tölqinlanib gapirdilar.
Tumanimizning turli hududlarida yaşab, mehnat qilayotgan qozoq, qoraqalpoq, özbek turkman kabi millatlarga mansub turli sohalarning fidoyilariga tuman hokimining taşakkurnomalari taqdim etildi.
Qoraqalpoğiston Pespublikasi qozoq milliy madaniyati markazi raisi Jayjaxan Darmenov millatlararo totuvlik, bağrikenglik tamoyillari asosida iş yuritgani, tumanda yaşayotgan qozoq millatiga mansub kişilar uçun namunali hayot, öqiş va iş şaroitlarini yaratib bergani, yagona oila farzandlari kabi ahillik muhitini yaratgani uçun tumanimiz hokimi S.Yöldaşevga Qoraqalpoğiston Pespublikasi qozoq milliy Madaniyati markazining taşakkurnomasi hamda Qozoğiston Pespublikasi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning kitobini topşirgan lahzalarda madaniyat saroyini gulduros olqişlar tutdi, xalqimiz hayajon bilan bir-birlarini muborakbod etişdi.
Millatlararo totuvlik, döstlik va bağrikenglik, mehr-oqibat tarannumi tuman Madaniyat bölimi sanʼatkorlari tomonidan tayyorlangan adabiy-badiiy musiqiy dasturga ulanib ketdi. Tadbir mehmonlari – Özbekiston va Qoraqalpoğiston xalq artisti Mirzagul Safayeva, Qoraqalpoğistonda hizmat körsatgan artist Gulnora Muntiyeva ijrosidagi qoraqalpoq xalq qöşiqlari bilan davra kengdan olinib, yanada fayzli böldi.
***
Biri-birini takrorlamaydigan tadbirlar bu maskanda, tumanimizda har kuni, har soatda davom etayotir. Tuman Madaniyat bölimi tomonidan taşkillaştirilib, tumanimizning tört tomonidan Sumalak sayliga kelgan onaxonlar, qiz-u kelinçaklar to “Özbekiston – umumiy uyimiz!” adabiy-musiqiy körgazmali tadbir yakuniga qadar dahsar qozonning olovini öçirmadilar. Ahillikdan, totuvlik, mehr-oqibat va samimiyatdan rang olgan Sumalak yetildi!
– Sumalak-ka-a-a!
“Ofarin” xalq folklor-etnografik ansambli karnay-surnay, doira sadolari bilan Amu elini Sumalak tortilgan dasturxonlar atrofiga çorladi. Anorgul ejening çildirmasi karnay-surnay, doira sadolariga hamohang jarang soçdi:
Bir hovuç buğdoymi ul – qozon töla sumalak,
Momolar tongga qadar öçoq boşida xalak.
Omonlikning ramzi ul– xuştaʼm, şirin sumalak,
To omon bölgay odam, bölmagay olam halak,
Omon-omon dam bugun köngillarning hamrozi –
Bahorim, sen fasllar içra eng sarvinozi!
Dahsar qozonga çömiç urgan momolar el-yurtga omonlik, rizq-röz tiladilar. Nasibaxon-u Munavvar hamda Fotimaxonlar, Bibioyşa ena, Momojon va Sanamjon enalar, Anorgul ejelar mehri taftida, samimiyat çöğida ollanib pişgan sumalak butun ahli Amu oilalariga tatidi! Bu sumalak hammaga yetdi va har bir xonadonga fayz baxş etdi. Zotan, Amu elining özi bitta oila! Dasturxoni, şohsupalarga zeb bergan atlas körpaçasi, hatto beşig-u belançagi bitta! Bu tutumning mazmun-mohiyati ham bitta – totuvlik, mehr-oqibat! Ana şu mohiyat mangu, Navrözi olam muborak, onajon Amu elim!
Pobiya YÖLDOŞEVA

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶