11 YILLIK MAKTAB TAʼLIMI VA KASB-HUNAR TAʼLIMI: QAY BIRI AFZAL?
Bugun kunda yöldami, köça-köydami uç-tört odam yiğilişib qolsa, gap mavzui, albatta örta maxsus, kasb-hunar taʼlimidan voz keçilib, 11 yillik maktab taʼlimi tiklanayotgani haqida böladi. Bu holat köpçilikning xursandçiligiga sabab bölayotgan bölsa, ayrimlar kasb-hunar kollejlarining afzalligini taʼkidlamoqda.
Bu özgariş ayniqsa bizning tumanimizdagi ota-onalarga juda maʼqul kelayotir. Çunki aholining köp qismi qişloqlarda yaşaganligi uçun kasb-hunar kollejlariga köpçilik bolalar uzoq masofalardan qatnab öqişadi. Albatta, har qanday ota-ona hali voyaga yetib ulgurmagan, öğli yo qizini olis yölga yuborgisi kelmaydi.
Xizmatçilik yuzasidan örta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalariga borganimizda, öquvçilar davomatining juda past ekanligiga özim neça bor guvoh bölganman. Kollejlar rahbarlari buning sababini yuqorida aytganimizday, har öquvçi tumanimizning har hududidan qatnab öqişiga, öquvçilarni yotoqxona yoki transport bilan töliq taʼminlaş imkoniyati yöqligiga boğlaşadi. Bu gapning ham asosi bor. Qolaversa, yotoqxonada yaşab, öqib, ota-ona nazoratidan çiqib ketib, göyo özini maktabni tamomlab, katta odam böldim, deb his qilib, oila qurişga şoşilayotgan yigit-qizlar ham uçrab turadi.
Tan oliş kerak, keyingi vaqtlarda kasb-hunar taʼlimiga eʼtibor kuçaytirilgani har bir muassasada taʼlim-tarbiya sifatining yaxşilanişiga öz taʼsirini ötkazayotir. Biroq öquvçi darsga muntazam qatnaşmas ekan, kutilgan natijaga erişiş qiyin. Kasb-hunar taʼlimi muassasalari esa şu jihatdan oqsaydi. Negaki, har kuni 5-6 ming söm yölkira qilib kollejga qatnaydigan öquvçining tuşlik qilişi, öquv qurollari sotib olişi uçun kamida 10 ming sömga yaqin pul ketişini inobatga olsangiz, bir oyda 26 kun darsga qatnaşi uçun heç bölmaganda, 260 ming söm kerak böladi. Buning ustiga yana kollejlardagi "yiğ-yiğ”lar, öquvçining öz ehtiyojlarini ham qöşib hisoblab körsangiz, bir bolani kollejda öqitiş ota-onaga qançalik oğir ekanligi ayon. Şuning uçun ham öquvçilar OTMga kiriş uçun kollejga emas, öz hududidagi tajribali öqituvçilardan dars olişga intilişadi. Qolaversa, kollej bitiruvçilarining bandligini taʼminlaşda yolğon hisobotlar berilişi heç kimga sir emas.
– Mening qizim tikuvçilikka qiziqadi, – deydi beş farzandning onasi, bözyoplik Gulora ismli ayol. – Biroq bu kasbni örganişi uçun u neça çaqirim yöl bosib tuman markazidagi kollejga qatnaşi kerak. Nahot bir kasbni egallaş uçun uç yil muddat kerak bölsa, nahot endi mening qizim ham hali ösmir yoşidan uç yil yölda sarson bölsa, deb qayğurib yurgandim. 11 yillik taʼlimga ötilayotganini eşitib juda quvondim. Axir endi qizim bağrimda böladi, öz maktabida, öz sinfdoşlari bilan birga öqişni davom ettiradi, boşqa muhitga moslaşiş uçun qiynalmaydi.
Pölat Abdurahmonov, 32-maktab öqituvçisi.
– Mening öqituvçilik faoliyatim boşlanganiga 35-yil bölayotir. Har yili maktabimizda 9-sinf öquvçilarining kasb-hunar taʼlimi maskanlariga yöl olişidan yuragim eziladi. Çunki bizning maktabimizga eng yaqin kollej – Amudaryo agrobiznes kasb-hunar kollejigaça 8 kilometr, ikki yönalişdagi yöl bilan boriladi. Tasavvur qilib köring, hali 16 yoşga tölib-tölmagan ösmir, ikki joyda taksi kutib turadi. Bu ularga ança qiyinçilik tuğdiradi.
Men Respublika xalq taʼlimi vazirligiga bu haqda öz takliflarimni yozgan ham edim. Ha, bizning şaroitimizdagi öquvçilarga kollej emas, 11 yillik maktab taʼlimi maʼqul.
Muhtaram Yurtboşimizning maktablar faoliyati bilan tanişib çiqib, 11 yillik taʼlimga qaytiş haqida qaror qabul qilganligidan men juda quvondim. Bu köpçilik könglidagi orzuning röyobi böldi.
Surayyo Norboyeva, 3-sonli Amudaryo akademik litseyi öqituvçisi: – Onaxonning, tajribali öqituvçining fikrlarini inkor etmagan holda bu borada men ham öz fikrlarimni bildirişni joiz deb bildim.
Töğri, hali aql-huşini yiğib ulgurmagan öğil-qizlarimizning kasb-hunar kollejlariga borib, nazoratsizlik tufayli nomaqbul guruhlarga qöşilib qolayotgani, tartib-buzarliklar sodir etayotganidan köz yumib bölmaydi. Kasb-hunar kollejlaridagi maʼnaviy-maʼrifiy işlarni köngildagidek deyiş qiyin. Uzoqqa bormay, yaqin ötgan kunlarda Toşkent şahridagi kollejlardan ikki yigitning özaro uruş-janjal oqibatida halok bölganligini esga oliş kifoya. Şu jihatdan olib qarasak, 11 yillik maktab taʼlimiga ötilişi – bu muammoning yeçimiday tuyuladi. Biroq bu masalani jiddiy öylab körsak, har yili umumtaʼlim maktablarini respublika miqyosida 550-600 ming nafar atrofidagi öquvçi bitiradi. Endi tasavvur qiling: ular 11 yillik maktabni tugatganidan söng, oliy öquv yurtlariga qabul kvotasining umumiy miqdori 66-70 ming atrofida, demak, bor-yöği 10 foiz atrofidagi öquvçi oliy öquv yurtiga kirişini nazarda tutsak, xöş, qolgan salkam 90 foiz bitiruvçining taqdiri nima böladi, degan savol kişini öylantiradi.
Maqtaniş bölmasin-u ötgan yili bizning litseyimiz aniq fanlar yönalişini tugatgan öquvçilarimizning 75 foizdan ziyodi oliy öquv yurtlariga öqişga kirişdi. Şu körsatkiçga maktabda erişiş juda qiyin. Demak, maʼlum maʼnoda yoşlar kamoloti yölida akademik litseylarning öz örni borligini inkor qilib bölmaydi.
Toşkent şahrida xuddi şu borada ota-onalarning fikrini biliş maqsadida "daryo.uz” internet naşri "Maktablarda 11 yillik taʼlim tizimi qayta tiklanişiga qanday munosabatdasiz” mavzusida sörovnoma ötkazganida iştirokçilarning 75 foizi "Juda töğri qaror”, 16 foizi "Yoqlamayman, kollej-litseyda öqigani maʼqul”, 4 foizi "Yana 4-5-yildan söng 11 yillik taʼlim bekor qilinsa kerak”, 5 foizi esa "Mening fikrim inobatga olinmasa kerak”, deb javob berişgan.
Eslatib ötaman, sörovnoma faqat Toşkent şahrida ötkazilgan. Agar mamlakat miqyosida ötkazilganida 11 yillik taʼlim tizimini yoqlab ovoz beruvçilar yana ham köpaygan bölardi. Çunki aynan olis tumanlarda öquvçilarning kollejlarga qatnab öqişi borasida muammolar köp.
11 yillik majburiy taʼlim yo kasb-hunar kolleji: qay biri afzal? Tanlovlar, fikrlar, mulohazalar turliça. Bu fikrlarga xulosa qilib şuni aytmoqçimizki, umumiy örta taʼlim 9-yildan 11-yilga uzaytirilib, haftaning maʼlum kunlarida maktablarda yoki maktab joylaşgan hududdagi kasb-hunar kollejida öquvçilarni kasbga yönaltiruvçi kurslar taşkil etilsa, maqsadga muvofiq bölar edi. Çunki yoşlar kelajagimiz. Kelajagimizni iqtidorli, ilmli, el-yurtimizga fidoyi xizmat qiladigan yoşlar qöligagina topşirişimiz lozim. Bu – mening, sizning, barçamizning zimmamizdagi eng şarafli burçimiz.
Oygul
RAJABOVA.
(Foto: ÖzA)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶