INSON HUQUQLARI – OLIY QADRIYaT
Mustaqillik – Özbekiston xalqiga buyuk bunyodkorliklar sari yöl oçdi. Mustaqillikning ötgan yigirma beş yili mamlakatimiz xalqlari uçun çinakam yaratiş, yangilaniş, ijobiy özgarişlar ruhida keçdi. Yigirma beş yil davomida mustaqil Vatanimiz, murakkab sinovlardan muvaffaqiyatli ötdi, milliy davlatçiligimiz barpo etilib, buyuk kelajak uçun mustahkam tamal toşlari qöyildi. Mustabidlik davrida toptalgan milliy anʼana va qadriyatlarimiz qayta tiklandi. Erişilgan yutuqlar, olib borilayotgan izçil islohotlar taraqqiyotning öziga xos Özbek modeli nomi bilan dunyo hamjamiyati tomonidan çuqur eʼtirof etilmoqda.
Bu – mamlakatimizda inson huquq va erkinliklari, manfaatlari himoyasi ustuvor ahamiyat kasb etganidan dalolatdir. Çunki öz mustaqilligini eʼlon qilgan kundanoq Özbekiston parlamentining birinçi xalqaro şartnoma sifatida ratifikatsiya qilgan eng muhim hujjati – Inson huquqlari umumjahon Deklaratsiyasi böldi. Uşbu xalqaro qonun hujjatida qayd etilgan barça majburiyatlar mamlakatimizda töla ado etilayotgani milliy va taraqqiyparvar tadbirlar orqali öz ifodasini topmoqda.
Inson haqida, uning manfaatlari va ehtiyojlari haqida ğamxörlik qilgan jamiyat gullab-yaşnaydi, kelajakka dadil boqadi, xalqaro maydonda obrö-eʼtibori oşadi. Demokratik printsiplarni jamiyat hayotiga singdiriş, inson qadr-qimmatini va şaʼnini uluğlaşdek ezgu tamoyillarni özida mujassam etgan Boş Qomusimizning qabul qilinişi, inson huquqlari umumjahon Deklaratsiyasi bilan hamohang tarzda xalqimiz hayotiga tatbiq etilişi mamlakatimizda inson va fuqaro huquqlari hamda erkinliklarini himoya qilişning yuridik kafolati bölib qoldi. Şuni mamnuniyat bilan taʼkidlaş joizki, inson huquqlari va erkinliklariga oid xalqaro printsiplar va normalarga sodiq bölgan Özbekiston Respublikasi öz Konstitutsiyasining uçdan bir qismidan ziyodini inson huquqlari va erkinliklarini himoya qiliş masalalariga bağişlab, ularning ustuvorligini konstitutsiyaviy tarzda mustahkamlab qöydi. Konstituttsiyamizdagi ana şu printsipning ustuvorligi bois, 130 dan ziyod etnik guruhdan taşkil topgan xalqimiz barça masalalarda teng huquqlarga ega.
Mustaqillik yillarida mamlakatimizda inson huquqlarining taʼsirçan mexanizmi yaratildi va doimiy rivojlanib bormoqda.
Oliy Majlis Qonunçilik palatasi tomonidan 7 ta Konstitutsiyaviy Qonunlar, 16 ta Kodeks va inson huquqlariga oid 600 dan ziyod qonunlar qabul qilindi.
Özbekiston inson huquqlari sohasidagi 80 dan ortiq xalqaro şartnomalarga qöşilgan va bu şartnomalarni amalga oşiriş tufayli xalqimiz hayoti tubdan özgarib borayotgani, kun sayin çiroy oçayotgan şahar va qişloqlar, obod va nurafşon xonadonlar jamolida, baxtiyor va barkamol avlod hayotida öz aksini topmoqda.
Endilikda mamlakatimizda inson huquqlariga rioya etiş, ularning amalga oşirilişini taʼminlaş, himoya qiliş masalalari bilan şuğullanuvçi bir qança taşkilotlar faoliyat yuritmoqda. Xususan, 1995-yilda Özbekiston Parlamentining inson huquqlari böyiça vakili öz işini boşladi. 1996 yilda Oliy Majlis huzuridagi Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti, şu yili Inson huquqlari böyiça Respublika Milliy Markazi, 1997-yilda "Ijtimoiy fikr” markazi taşkil etildi.
Inson huquqlarini himoya qiliş böyiça iş olib boruvçi bu tuzilmalar Özbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasida xalqaro taşkilotlarda iştirok etişi bilan boğliq talablarni amalga oşirişda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Muhataram Birinçi Prezidentimiz I.A.Karimov mamlakatimizda inson huquqlarini himoya qiliş masalasini özining öta muhim rahbarlik burçi deb bildi va inson huquqlarini taʼminlaşning 5 ta asosiy printsipini belgilab berdi:
- inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilişning samarali mexanizmini yaratiş:
- inson huquqlariga oid qonunçilikni xalqaro huquq normalari asosida takomillaştiriş:
- qonunlarga oğişmay amal qiliş mexanizmini işlab çiqiş va ijtimoiy hayotning hamma jabhalarida qonun ustuvorligini taʼminlaş:
- sud islohotlarini amalga oşiriş yöli bilan butun sud tizimini demokratlaştiriş:
- aholi, ayniqsa, yoşlar va mansabdor şaxslar, huquq-tartibot idoralari xodimlari örtasida huquqiy tarbiya işlarini tubdan yaxşilaş, ularning huquqiy ongi va madaniyatini oşiriş.
Ana şu beşta printsip mamlakatimizda inson huquqlarini himoya qiliş borasida dasturilamal vazifasini ötamoqda va har bir Özbekiston fuqarosi Boş Qomusimiz orqali kafolatlangan huquqlaridan yuz foiz bahramand yaşaş baxtiga muşarraf. Mamlakatimizda islom dini bilan bir qatorda 16 ta konfessiyaga oid din vakillari tinç-totuv öz imon-eʼtiqodlarini namoyon etiş huquqlariga ega. Şuning uçun ham mamlakatimiz fuqarolarining taʼlim oliş, baxtli yaşaş, oila quriş, yaxşi şaroitlarda mehnat qiliş, tibbiy xizmatdan foydalaniş, çet davlatlarga sayohatga çiqiş, moddiy va maʼnaviy meroslardan bahramand böliş, xususiy mulkka egalik qiliş,... kabi barça huquqlari daxlsiz.
Xulosa qilib aytganda, mamlakatimizda inson huquqlarini, himoya qiliş, unga ğamxörlik körsatiş – eng oliy qadriyat sanaladi. Çunki inson – tom maʼnoda xalqni yaratuvçidir. Xalq esa mamlakatning egasi. Mmlakatning egasi baxtli bölsa, taraqqiy etaveradi va kuçli davlatga aylanadi.
Robiya YÖLDOŞEVA,
"Taraqqiyot közgusi” gazetasi maxsus muxbiri.
(Foto - ÖzA)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶