MAMLAKAT TARAQQIYoTINING HUQUQIY KAFOLATI

1992-yil 8-dekabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining XI sessiyasida tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan asosiy Qonunimiz – Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilindi.

Konstitutsiyamizning loyihasini tayyorlash, uni ikki marta xalq muhokamasidan oʻtkazishdek bir yarim yillik masʼuliyatli ijodiy jarayon gʻoyat qizgʻin kechdi. Ana shu jarayon tashabbuskori ham, faol ijodkori ham avvalo Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Abdugʻaniyevich Karimovning oʻzi boʻldi. Davlatimiz asoschisi shaxsan rivojlangan demokratik davlatlar Konstitutsiyalarini chuqur oʻrgangan holda, har bir moddani birma-bir tahrirdan oʻtkazdi. Shu bois uni dunyo tan oldi.

Konstitutsiyamizning har tomonlama yetukligi, asosan unda sud hokimiyati mustaqilligi va odil sudlovni amalga oshirish orqali fuqarolarning huquq va manfaatlarini taʼminlash kafolatlanganligi ushbu sohadagi islohotlarning rivojlanishida muhim omil boʻlib xizmat qilmoqda. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan islohotlar natijasi oʻlaroq, 2016-yil 21-oktyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Sud-huquq tizimini yanada isloh qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Farmonining qabul qilinganligi alohida ahamiyat kasb etdi.

Farmonga koʻra, sudyalik lavozimiga birinchi marotaba besh yil muddatga va keyin oʻn yil muddatga, shundan soʻng muddatsiz davrga tayinlash (saylash)ni nazarda tutuvchi tegishli organlarning takliflari maʼqullandi.

2017-yilning 1-aprelidan ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan muqobil jazo turlarini qoʻllashni kengaytirish orqali qamoq tariqasidagi jinoiy jazo tugatilishi, jinoyatni sodir etishda gumon qilingan shaxslarni ushlab turish muddati 72 soatdan 48 soatga qisqartirilishi, qamoqqa olish va uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot choralarini qoʻllashning, shuningdek dastlabki tergovning eng koʻp muddati 1-yildan 7 oyga qisqartirilishi, pochta-telegraf joʻnatmalarini xatlab qoʻyish va eksgumatsiya qilish uchun sanktsiya berish huquqi sudlarga oʻtkazilishi, sudlarga qamoqqa olish yoki uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash rad etilganda muqobil ehtiyot choralarini qoʻllash huquqi berilishi, tergovning toʻliq emasligini sud muhokamasi jarayonida toʻldirish mexanizmlarini joriy etish orqali sud tomonidan jinoyat ishini qoʻshimcha tergov yuritishga qaytarish instituti bekor qilinishi, fuqarolik ishi boʻyicha sud qarorini nazorat tartibida qayta koʻrib chiqish muddati 3-yildan 1-yilga qisqartirilishi, viloyat darajasidagi sudlar tomonidan jinoyat va fuqarolik ishlarini nazorat tartibida koʻrib chiqish instituti tugatilib, tegishli sud raislari va prokurorlarning nazorat tartibida protest keltirish boʻyicha vakolatlari bekor qilinishi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining ishlarni nazorat tartibida koʻrib chiqish boʻyicha bir-birini takrorlovchi vakolatlari bekor qilinishi, adliya organlarining umumiy yurisdiktsiya sudlari faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy taʼminlash sohasidagi vazifa va vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga oʻtkazilishi, xoʻjalik sudlari tizimida mintaqaviy apellyatsiya sudlari tashkil etilishi nazarda tutilmoqda.

Xulosa oʻrnida taʼkidlash joizki, sud-huquq tizimida konstitutsiyaviy talablar asosida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlarning natijasida fuqarolarning huquq va manfaatlari qonuniy yoʻl bilan himoya qilinishi taʼminlanmoqda. Yaʼni, asosiy Qonunimiz boʻlgan Konstitutsiyamizda ushbu muqaddas Vatanimizda yashayotgan har bir insonning munosib turmush kechirishi, ularning orzu-intilishlarini yuzaga chiqarish, insonparvarlik printsiplariga asoslangan demokratik jamiyatni qurishdek buyuk maqsadlar oʻzining toʻliq aksini topgan.

N.Xatamov,

Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha Oliy sudi raisi.

(Foto - OʻzA)