Puqaranıń nızamlı huqıqları sud arqalı qorǵaldı

Arza beriwshi juwapker Yellikqala rayonı hákimligine qarata, Yellikqala rayonı hákimliginiń 2021-jıl 27-aprel kúngi sheshimin haqıyqıy yemes dep tabıw haqqındaǵı arzası menen sudqa múrájáát yetken.

Sud táreplerdiń sudtaǵı túsindirmelerin, is materialların úyrenip shıǵıp, tómendegi tiykarlarǵa kóre, arzanı qanaatlandırıwdı lazım taptı.

Sebebi, arza beriwshi Yellikqala rayonı hákimligine arza menen múrájáát qılıp, “YOSHLAR KELAJAGIMIZ” mámleketlik dástúri tiykarında Yellikqala rayonı, Yellikqala APJ aymaǵınan xalıqqa xızmet kórsetiw obʼektlerin qurıw ushın jer orın ajıratıwdı soranǵan.

Yellikqala rayonı Jaslar isbilermenligin rawajlantırıw boyınsha rayon komissiyasınıń 2019-jıl 1-avgust kungi jıynalıs bayannamasına tiykar arza beriwshige jeke kárxana ofisi, qoymaxana, suwıtqısh, avtotex, islep shıǵarıw tsexların qurıw ushın 2 gektar jer uchastkası Yellikqala APJ aymaǵınan tuwrıdan tuwrı sáwbetler arqalı jer uchastkasın ajıratıp beriwge ruxsat yetilgen.

2019-jıl 16-sentyabr kúni Yellikqala rayonı hákimligi janındaǵı jer uchastkaların beriw (realizatsiya qılıw) máselelerin kórip shıǵıw boyınsha dúzilgen komissiya tárepinen akt duzilip, bul aktke tiykar komissiya usı jer uchastkası qurılıs hám saniatariya talaplarına juwap beretuǵınlıǵı bayan yetilip, aktti tastıyıqlaw ushın rayon hákimligine usınıs yetiw belgilengen.

Yellikqala rayonı hákimliginiń 2019-jıl 18-sentyabr kúngi qararı menen arza beriwshige rayonı hákimi atına xalıqqa xızmet kórsetiw obʼektları qurılısı ushın jer uchastkasın ajıratıp beriwdi soranǵan arzası qanaatlandırılıp, arza beriwshige Yellikqala APJ aymaǵınan awıl xojalıǵında paydalanbaytuǵın basqa jerler ajıratıp berilgen.

Yellikqala rayonı prokurorınıń 2021-jıl 20-aprel kúngi
protestine tiykar Yellikqala rayonı hákimliginiń
2019-jıl 18-sentyabr kúngi qararın biykar qılıw haqqında protesti keltirilgen.

Usı protestte ajıratılgan jer uchastkaları Ózbekstan Respublikası Jer kodeksiniń 8-statyasınıń talapları, yaǵnıy usı Kodekstiń 9-statyası tártibinde jerlerdijer fondınıń bir tayıpasınan basqasın ótkeriw isleri ámelge asırılmastan, nızamǵa qayshı ráwishte obʼekt qurıw ushın berilgenligi kórsetilgen.

Yellikqala rayonı hákimliginiń 2021-jıl 27-aprel kúngi
qararı menen Yellikqala rayonı xákiminiń 2019-jıl
18-sentyabr kúngi sheshimi biykar yetilip, rayon rezerv fondına qaytarıw haqqında qararı shıǵarılǵan.

Yellikqala rayonı hákimligi tárepinen 2021-jıl 27-aprel kúngi
qararın qabıl yetiwde bir neshe nızam buzıwshılıqqa jol qoyǵanlıǵı anıqlandı.

Ózbekstan Respublikası Hákimshilik tártip-protseduraları haqqındagı Nızamınıń 9-statyasına tiykar, hákimshilik uyımı mápdar shaxsqa hákimshilik hújjetti qabıl qılıw ushın áhmiyetke iye bolǵan barlıq jaǵdaylar júzesinen óz pikirin bildiriw imkaniyatın beriwi shárt.

Usı Nızamnıń 16-statyasına tiykar, hújdanan háreket qılıwshı mápdar shaxslardıń hákimshilik hújjetke bolǵan isenimi nızam menen korǵaladı.

Hákimshilik uyımlar mápdar shaxslardıń júzege kelgen hákimshilik ámeliyat penen baylanıslı bolǵan nızamlı kútilgen nátiyjelerin húrmet kılıwı shárt. Júzege kelgen hákimshilik ámeliyattıń ózlestiriwi jámiyet mápleri menen aqlanǵan bolıwı, ulıwma áhmiyetke iye hám biyqarar bolıwı kerek.

Nızamnıń 18-statyasına kóre, hákimshilik uyım isti durıs sheshiw ushın áhmiyetke iye bolǵan barlıq haqıyqıy jaǵdaylardı hár tárepleme tolıq hám haqaqınıy tekseriwi shárt.

Zárúr bolǵanda, hákimshilik uyım mápdar shaxslar tárepinen táqdim yetilgen dáliller menen shekelnip qalmastan nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte óz baslaması menen qosımsha qosımsha dáliller jıynawǵa haqılı.

Yellikqala rayonı háqimligi tárepinen Nızam talapların qopal rawishte buzǵan halda joqarıda atap ótilgen nızamǵa qayshı háreketleri menen Yellikqala rayonı hákiminiń 18.09.2019-jılǵı qararın biykar qılıwǵa tiykar bolǵan rayon prokurorınıń protestin orınlaw tiykarında qarar qabıl qılǵan.

Biraq, rayon hakimligi rayon prokurorınıń 20.04.2021-jıldaǵı protestine tiykarlanıp, usı protest kórip shıǵılıp atırǵanlıǵı haqqında tiyisli tártipte barlıq mápdar uyımlar, sonıń ishinde rayon prokuraturası, arza beriwshi hámde úshinshi shaxslar aldınan yeskertilmesten, iske qatnastırılmastan, is ushın áhmiyetke iye bolǵan barlıq haqıyqıy jaǵdaylar tolıq hám biyǵárez tekserilmesten, arza beriwshiniń rayonı hákiminiń 2019-jıl 18-sentyabr kúngi qararına bolǵan isenimin qorǵaw maqsetin gózlewden shetke shıǵıp, múlk huquqın belgilew haqqındaǵı qararı júzesinen kútilgen nátiyjelerdi húrmet qılmay, zárúr bolǵanda, hákimshilik uyımı mápdar shaxslar tárepinen táqdim yetilgen dáliller menen sheklenip qalmastan nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte óz baslaması menen qosımsha dáliller jıynamay, pikir bildiriw imkaniyatına iye bola turıp, máseleni sheshiwde májiliste onıń qatnasıwın támiyenlemesten, arza beriwshige yaki onıń wákiline májiliste óz pikirin bildiriw imkaniyatın bermegen.

Bul óz gezeginde hákimlik Nızam hújjetlerine muwapıq bolmaǵan Yellikqala rayonı hákimligi tárepinen 2021-jıl 27-aprel kúni
qararın qabıl yetip arza beriwshiniń hukıqları hám nızam menen qorǵalatuǵın mápleri qopal ráwishte buzılǵan.  

Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń «Jer kodeksin qollanıwda sud ámeliyatında júzege keletuǵın ayırım máseleler haqqında»ǵı 2006-jıl 3-fevral kúngi 3-sanlı Qararınıń 14-bántinde “Jer uchastkasına bolǵan huqıqlardı biykar qılıw haqqındaǵı dawlardı hal qılıwda, sudlar bunday huqıqlar tek ǵana Ózbekstan Respublikası Jer kodeksiniń 36-statyasında kórsetilgen jaǵdaylarda biykar qılınıwına itibar qaratıwları lazım. Ózbekstan Respublikası Jer kodeksi 36-statyası 1-bóliminiń 6-11-bántleri tiykarında jer uchastkaların alıp qoyıw haqqındaǵı wákalatlı uyımlar qararlardıń nızamlı hámde tiykarlılıǵı máselesin hal qılıwda, sud olar tárepinen usı kodeksiniń 38-statyası talablarına ámel qılınǵanlıǵı jaǵdayına baha beriwi lazımlıǵı kórsetilgen.

Biraqta, usı jer uchastkasın Yellikqala rayonı hákimligi tárepinen rayonlıq jer fondına qaytarıp alınatuǵınlıǵı haqqında arza beriwshige yeskertiw xatları jiberilmesten, jer uchtaskasın alıp qoyıw haqqında usınıs kiritilmesten nızam talaplarına ámel qılınbastan, Yellikqala rayonı hákiminiń qarardı biykar yetiw haqqındaǵı qararı qabıl yetilgen.

Ózbekstan Respublikası Puqaralıq kodeksiniń 12-statyasına kóre mámleketlik uyımlardıń yaki puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımınıń nızam hújjetlerine muwapıq bolmaǵan hámde puqaranıń yaki yuridik shaxstıń puqaralıq huqıqların hám nızam menen qorǵalatuǵın máplerin buzatuǵın hújjeti sud tárepinen haqıyqıy yemes dep tabılıwı múmkin.

Sud hújjetti haqıyqıy yemes dep tapqan táǵdirde, buzılǵan huqıq usı Kodekstiń 11-statyasında názerde tutılǵan usıllarda qorǵalıwı kerek.

Ózbekstan Respublikası Hákimshilik tártip-protseduraları haqqındagı Nızamınıń 19-statyasına kóre, hákimshilik hújjetler hám hákimshilik háreketler Hákimshilik tártip-protseduralarınıń printsiplerine muwapıq bolıw kerek.

Hákimshilik tártip- protseduraları printsilarına sáykes kelmeytuǵın hákimshilik hújjetlerdiń hám hákimshilik háreketlerdiń biykar qılınıwına yaki qayta kórip shıǵlıwına alıp kelinedi dep kórsetilgen.

Nızamnıń 59-statyasına tiykar hákimshilik hújjet mápdár shaxstıń arzası yaki hákimshilik shaǵımǵa tiykar hákimshilik hújjetti qabıl qılǵan hákimshilik uyım, joqarı turıwshı hákimshilik uyım tárepinen sonıń menen birge nızam hújjetlerinde názerde tutılǵan jaǵdaylarda basqa uyımlar tárepinen de biykar qılınıwı yaki ózgertiliwi múmkin.

Hákimshilik hújjet nızamda belgilengen tártipte sud tárepinen haqıyqıy yemes dep tabılıwı múmkin.

Ózbekstan Respublikası Hákimshilik sud islerin júritiw haqqındaǵı kodeksiniń 189-statyasında «Sud ústinen shaǵım qılınıp atırǵan qarar yaki onıń ayırım bólimleri yaki háreketleri (háreketsizlik) nızamshılıqqa qarsı yekenligin hámde arza beriwshiniń huqıqları hám nızam menen qorǵalatuǵın máplerin buzıp atırǵanlıǵın anıqlasa, qarardı yaki onıń ayırım bólimlerin haqıyqıy yemes yaki háreketlerdi (háreketsizlikti) nızamsız dep tabıw haqqında hal qılıw qararı qabıl yetedi»dep belgilengen.

Sonlıqtan sud, joqarıdaǵılarǵa tiykar Yellikqala rayonı hákiminiń 2021-jıl 27-aprel kúngi qararın haqıyqıy yemes dep tabıwdı, keltirilgen shaǵım arzanı qanaatlanıp, arza beriwshiniń nızam menen qorǵalatuǵın huqıq hámde mápleri sud tártibinde tiklendi.

A.Saliyev, Nókis rayonlar aralıq hakimshilik sudı sudyası