«SPECTRUM» korrektsion markazi: autizm va rivojlanishdagi nuqsonlarga qarshi professional yondashuv

Dunyo miqyosida 2-aprel — Xalqaro autizm haqida axborot tarqatish kuni sifatida nishonlanadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan 2008-yilda taʼsis etilgan bu sana jamiyat eʼtiborini autizm sindromi mavjud bolalarga, ularning taʼlim va tibbiy muammolariga qaratishni maqsad qilgan. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, hozirgi kunda dunyoda 10 milliondan ortiq bola ushbu tashxis bilan yashamoqda va har yili bu koʻrsatkich 11 foizga ortib bormoqda. Agar oʻtgan asrning 90-yillarida har besh ming nafar boladan birida autizm aniqlangan boʻlsa, bugungi kunda bu raqam har 50 nafar bolaga toʻgʻri kelayotgani muammoning naqadar dolzarb ekanini koʻrsatadi. Mana shunday murakkab vaziyatda, Nukus shahrida faoliyat yuritayotgan «SPECTRUM» bolalar korrektsion markazi Qoraqalpogʻistondagi yuzlab oilalar uchun umid chirogʻiga aylandi, desak mubolagʻa boʻlmaydi.

«ABA SPECTRUM» oilaviy korxonasining tashkil topish tarixi onalik mehri va yuksak masʼuliyat tuygʻusi bilan chambarchas bogʻliq. Markaz asoschisi Dilruxsor Xalmuratova oʻz farzandining rivojlanishida ayrim nuqsonlarni sezganida, Nukus shahrida ixtisoslashgan korrektsion markaz yoʻqligi sababli qiyinchiliklarga duch kelgan edi. Biroq u taqdirga tan bermay, farzandining kelajagi uchun kurashishga qaror qildi.

Avvaliga mustaqil ravishda onlayn manbalarni oʻrgandi, soʻngra Toshkentdagi eng nufuzli markazlarda malakali mutaxassislardan saboq olib, oʻz tajribasini boyitdi. Farzandidagi rivojlanish nuqsonlarini bartaraf etishga muvaffaq boʻlgan ona, oʻz yutugʻi bilan cheklanib qolmay, boshqa ota-onalarga ham yordam berish istagida mazkur markazni tashkil etdi. Shu tariqa, 2023-yilning may oyida birinchi filial, talab va ehtiyojning yuqoriligi sababli 2025-yilning oktyabr oyida esa ikkinchi filial mijozlar uchun oʻz eshiklarini ochdi. Bugungi kunda markazning Nukus shahridagi har ikkala filialida ham bolajonlar uchun barcha zamonaviy sharoitlar yaratilgan.

Markazda asosan autizm, Daun sindromi hamda ruhiy va nutqiy rivojlanishning kechikishi kabi tashxisi bor bolalarga malakali yordam koʻrsatiladi. Ushbu tashxis bolada xotira, diqqat-eʼtibor, fikrlash va eng muhimi, nutq shakllanishi tengdoshlariga qaraganda ortda qolayotganini bildiradi. Agar oʻz vaqtida toʻgʻri korrektsion choralar koʻrilmasa, bu bolada ijtimoiy moslashish va taʼlim olishda jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. «SPECTRUM» markazida aynan shunday holatlarni erta aniqlash va bartaraf etish ustida 16 nafar yuqori malakali xodim ish olib bormoqda. Ularning faoliyati Polsha, Turkiya va Amerika kabi rivojlangan davlatlarning ilgʻor standartlariga asoslangan.

Korrektsion jarayonning muvaffaqiyatini toʻrt xil mutaxassisning birdamlikdagi mehnati taʼminlaydi. Bular logoped-defektologlar, neyropsixologlar, sensor integratsiya xodimlari va AVA-terapistlardir. Ayniqsa, AVA-terapiya, yaʼni amaliy xulq-atvor tahlili uslubi jahon miqyosida tan olingan eng samarali tizim boʻlib, u bolaning hatti-harakatlarini tahlil qilish va ijobiy koʻnikmalarni ragʻbatlantirish orqali yangi bilimlarni oʻrgatishga asoslanadi. Bu turdagi terapiya yordamida bola nafaqat oʻziga xizmat qilishni oʻrganadi, balki atrofdagilar bilan muloqot qilish, his-tuygʻularini ifodalash koʻnikmalarini ham oʻzlashtiradi. Sensor integratsiya xodimlari esa bolaning sezgi organlari — koʻrish, eshitish, hid bilish va harakat muvozanatini toʻgʻri ishlashiga koʻmaklashib, tashqi dunyoni anglashdagi toʻsiqlarni olib tashlaydilar.

Bugungi kunga qadar «SPECTRUM» korrektsion markazida 500 dan ortiq bola diagnostikadan oʻtkazilib, ularga zaruriy korrektsion yordam koʻrsatildi. Eng quvonarlisi shundaki, 100 dan ortiq bolalarda yuqori ijobiy natijalar qayd etilib, ularning hayot sifati sezilarli darajada yaxshilandi. Markaz asoschisi Dilruxsor Xalmuratova bank krediti evaziga zarur zamonaviy uskunalarni xarid qilib, har bir bola uchun individual yondashuv tizimini yoʻlga qoʻygan. Bu yerda har bir muvaffaqiyat, har bir yangi aytilgan soʻz va har bir mustaqil qadam katta bayram sifatida kutib olinadi. Zero, autizm yoki boshqa rivojlanish nuqsonlari hukm emas, balki alohida eʼtibor va professional yondashuv talab etadigan holatdir.

Jamiyatimizda bunday markazlarning koʻpayishi har bir bolaning toʻlaqonli hayot kechirishga boʻlgan huquqini taʼminlash yoʻlidagi eng muhim qadamdir. Maqsad bitta — hech bir bola eʼtibordan chetda qolmasligi va har bir oila oʻz farzandining porloq kelajagiga ishonch bilan qarashi kerak.