İslam ne nársege shaqıradı?

Haqıyqatında da, tariyxtıń ótken qısqa dáwirinde iygilikli maqsetlerge yerisiwimizde, ózligimiz hám pikirlewimizdi ańlawımızda muqaddes diinimizdiń ornı hám áhmiyeti teńsiz. Sebebi, tınıshlıqtı súyiw, paraxatshılıq, qáterjamlıq islam dininiń mańızın qurawı, onıń adamlardı tınıshlıqtı saqlaw hám turaqlılıqtı támiyinlew jolında óz ara awızbirshilik penen háreket qılıwǵa shaqırıwı pikirimizdiń dálili yesaplanadı. «İslam» sóziniń arab tilindegi sózlik mánisi – «boysınıw», «itaat yetiw», al shariat termininde Allahǵa til menen iyman keltirip, kewil menen tastıyıqlaw, onıń kórsetpelerine boysınıwdı ańlatadı. Sonday-aq, «İslam» sóziniń  ózegi «salam» bolıp, tınıshlıq, pitim mánisin ańlatadı. Buǵan dálil sıpatında bir násilge tiyisli addamlar arasında qáwipsizlikti támiyinlewi, párawanlıq hám birge islesiwdi ańlatıwın keltiriw múmkin. «Salam» sózi Qurannıń 30 dan aslam jerinde tákirarlanǵan. Sonıń menen birge, ol Allah taalanıń gózzal isimleriniń de biri».

Tınıshlıq biybaha neʼmat yekeni islam dereklerinde de óz sáwleleniwin tapqan. Atap aytqanda, Quranı kárimde: «Háy iyman keltirgenler! Barlıǵıńız itaatqa kirisiń!..» (Baqara, 208) delinedi. Bul ayattaǵı «barlıǵıńız itaatqa kirisiń» degeni tafsir kitaplarında pitimge, óz ara tınıshlıqqa krisiń, urıstı tárk yetiń mánisin beredi. Sonday-aq, «Oǵan (ol jerge) saw-salamat, tınısh-aman kiriń! (Hijr, 46), degen Allah taalanıń ayatında da jánnet áhliniń máńgi ómiri tınıshlıq, paraxatshılıq hám salamatlıqta ótetuǵını aytılǵan. Bul ayat bizge tınıshlıq hám qáterjamlıq tek ǵana bul dúnyada qádirli bolıp qalmay, al jánnette de júdá ullı neʼmat yekenin hámde Jer beti insaniyattıń párawan, óz ara tatıw hám awızbirshilikte jasawı ushın jaratılǵanın bildiredi.

Al, hádisi shariyflerde «Tınıshlıq hám qáterjamlıq yeki ullı neʼmat, bunnan kóp adamlar mahrum; «Kim bizlerge qarsı qural kóterse, ol islam áhlinen yemes», dep insanlardı tınıshlıqtıń qádirine jetiwge, óz ara tatıw jasawǵa shaqırǵan.

Sonday-aq, İbn Abbastan (razıyallahu anhu) ráwiyat qılınǵan hádisi shariyfte aytılǵanınday, «Yeki yeń áziz neʼmat bar, kópshilik bunıń qádirine jetpeydi, bular densawlıq hám tınıshlıq-qáterjamlıq bolıp yesaplanadı» (İmam Buxariy hám İmam Termiziy).

Joqarıda atap ótilgenindey, islam tınıshlıq, qáterjamlıq hám mańızı jaǵınan jeńillik dini yesaplanadı. Onıń sıyınıwshılarǵa tek jeńillikti rawa kóriwi teberik dereklerde jeterlishe bayan yetilgen. Belgili bolǵanınday, shariat húkimlerin yengiziw Allah yaki Ol ruqsat bergen payǵambarlarǵa tán. Basqa hesh kim, qandayda bir sebep penen bul isti ámelge asırıwı, bendeler ústine shariat ámirin yengiziwi múmkin yemes. Payǵambar Muhammad (alayhissalam) da óz úmmetlerine mudamı jeńillik, ańsatlıq, ortashalıqtı qálep kelgen.

İslamnıń jeńil din yekeni, onı qıyınlastırıw, oǵan ózgeshe túsinik hám kózqaraslar alıp kiriw qaralanatuǵını Quran ayatları hám hádislerde hár tárepleme bayan yetilgen. Sonıń ishinde, Quranı kárimde bılay delinedi: «Allah sizlerge jeńillikti qáleydi, awırlıqtı qálemeydi» (Baqara, 185). «Allah sizlerge (shariat húkimlerin) jeńilletiwdi qáleydi. Aqırı, insan ázzi jaratılǵan-dá!» (Nisa, 28). İmam Buxariy ráwiyat qılǵan hádiste bılay delinedi: «Álbette, din jeńil, Kimde-kim onı (ózinshe) awırlastırsa, din onı álbette jeńedi». Sonday-aq İmam Buxariy hám İmam Muslim ráwiyat qılǵan hádiste de bılay delinedi: «Ańsatlastırıń, qıyınlastırmań! Qızıqtırıń, bezdirmeń!

Torebay Ametov, Nokis qalası Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı talabası.